Türkiye’deki Tarımsal Kredilerin Tarımsal İş Gücü Verimliliğine Etkisinin Analizi

Öz

Bu çalışmada Türkiye’deki tarımsal kredilerin tarımsal iş gücü verimliliğine etkisini zaman serisi analiziyle analiz etmek amaçlanmıştır. Amaç doğrultusunda krediler ve tarımsal iş gücü verimliliği ile ilgili çeşitli veri kaynaklarından 1988-2022 dönemini kapsayan yıllık veriler toplanmıştır. Analiz için kredilerin bağımsız, tarımsal iş gücü verimliliğinin ise bağımlı değişken olarak atandığı tam logaritmik bir model kurulup bu modelin tahmininde ARDL sınır testi yöntemi uygulanmıştır. Tahminden elde edilen bulgulara göre; krediler değişkeniyle tarımsal iş gücü verimliliği değişkeni arasında uzun dönemli, pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı eşbütünleşme ilişkisi vardır. Kredilerin bakiyesindeki %1’lik artış, tarımsal iş gücü verimliliğini yaklaşık %0.13 artırmaktadır. Ayrıca değişkenler arasındaki kısa dönemli ilişki ise negatif olup istatistiksel olarak anlamlıdır. Kısa dönemde yaşanan şoklardan sonra değişkenler arasında oluşan uzun dönem dengesinden sapma(lar) 1 dönem sonra yaklaşık %40 oranında ortadan kalkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tarımsal krediler
• Tarımsal iş gücü verimliliği
• Zaman serisi analizi
• ARDL sınır testi

Analysis of the Effect of Agricultural Loans on Agricultural Labor Productivity in Türkiye

Abstract

In this study, it is aimed to analyze the effect of agricultural loans on agricultural labor productivity in Türkiye by time series analysis. In line with the aim, annual data covering the period 1988-2022 were collected from various data sources related to loans and agricultural labor productivity. For the analysis, a log-log model was constructed with loans as the independent variable and agricultural labor productivity as the dependent variable, and the ARDL bounds testing method was applied in the estimation of this model. According to the findings obtained from the estimation; there is a long-term, positive and statistically significant co-integration relationship between the loans variable and the agricultural labor productivity variable. A 1% increase in the balance of loans increases agricultural labor productivity by about 0.13%. In addition, the short-term relationship between the variables is negative and statistically significant. The deviation(s) from the long-term balance that occurs between the variables after the shocks experienced in the short term disappear by about 40% after 1 period.

Keywords

• Agricultural loans
• Agricultural labor productivity
• Time series analysis
• ARDL bounds testing

Kaynakça

1. Adamopoulos, T., & Restuccia, D. (2022). Geography and agricultural productivity: Cross-country evidence from micro plot-level data. The Review of Economic Studies, 89(4), 1629-1653. https://doi.org/10.1093/restud/rdab059
2. Adanacıoğlu, H., Artukoğlu, M., & Güneş, E. (2017). Türkiye’de tarımsal kredi performansının çok boyutlu ölçekleme yaklaşımıyla analizi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 23(2), 195-204. https://doi.org/10.24181/tarekoder.364932
3. Agbodji, A. E., & Johnson, A. A. (2019). Agricultural credit and its impact on the productivity of certain cereals in Togo. Emerging Markets Finance & Trade, 57(12), 1-17. https://doi.org/10.1080/1540496X.2019.1602038
4. Akcan, A. T., Kurt, Ü., & Kılıç, C. (2022). Türkiye’de iklim değişikliğinin tarım sektörü üzerindeki etkileri: Ardl sınır testi yaklaşımı. Trends in Business and Economics, 36(1), 125-132. https://doi.org/10.54614/TBE.2022.992490
5. Akel, V., & Gazel, S. (2014). Döviz kurları ile BİST sanayi endeksi arasındaki eşbütünleşme ilişkisi: Bir ardl sınır testi yaklaşımı. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 44, 23-41. https://doi.org/10.18070/euiibfd.57171
6. Assouto, A. B., & Houngbeme, D. J.-L. (2023). Access to credit and agricultural productivity: Evidence from maize producers in Benin. Cogent Economics & Finance, 11(1), 1-22. https://doi.org/10.1080/23322039.2023.2196856
7. Ayaz, M., & Mughal, M. (2022). Farm size and productivity-the role of family labor. Lyon: HAL Open Science. https://univ-pau.hal.science/hal-03669234
8. Bayramoğlu, Z. (2010). Tarımsal verimlilik ve önemi. Selçuk Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 24(3), 52-61.

9. Bravo-Ortega, C., & Lederman, D. (2004). Agricultural productivity and its determinants: Revisiting international experiences. Estudios de Economia, 31(2), 133-163.
10. Bustos, P., Caprettini, B., & Ponticelli, J. (2016). Agricultural productivity and structural transformation: Evidence from Brazil. American Economic Review, 106(6), 1320-1365.
11. Chiarella, C., Meyfroidt, P., Abeygunawardane, D., & Conforti, P. (2023). Balancing the trade-offs between land productivity, labor productivity, and labor intensity. Ambio, 52, 1618-1634. https://doi.org/10.1007/s13280-023-01887-4
12. Doru, Ö., & Düşünceli, F. (2021). Türkiye’de ticari dışa açıklık ve enflasyon ilişkisi: Ardl sınır testi ve nedensellik analizi. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(23), 37-54. https://doi.org/10.36543/kauiibfd.2021.003
13. Duramaz, S., & Taş, T. (2018). Kamusal, özel ve yabancı sermayeli bankaların kullandırdıkları tarımsal kredilerin tarımsal üretime etkisi: Ege bölgesi'ne yönelik panel veri analizi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 14(1), 35-50. https://doi.org/10.17130/ijmeb.2018137572
14. Emran, M. S., & Shilpi, F. (2018). Agricultural productivity, hired labor, wages, and poverty: Evidence from Bangladesh. World Development, 109, 470-482. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2016.12.009
15. Engle, R. F., & Granger, C. W. (1987). Co-integration and error correction: Representation, estimation, and testing. Econometrica, 55(2), 251-276. https://doi.org/10.2307/1913236
16. Erçakar, M. E., & Taşçı, H. M. (2011). Tarım ürünlerinde verimlilik-fiyat ilişkisi: Türkiye üzerine ampirik bir uygulama. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(36), 171-186.
17. Esen, E., Yıldırım, S., & Kostakoğlu, S. F. (2012). Feldstein-Horioka hipotezinin Türkiye ekonomisi için sınanması: Ardl modeli uygulaması. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 7(1), 251-267.
18. Eswaran, M., & Kotwal, A. (1986). Access to capital and agrarian production organisation. The Economic Journal, 96(382), 482-498. https://doi.org/10.2307/2233128
19. Eyüboğlu, S., & Abdioğlu, Z. (2019). Zamansal toplulaştırmanın birim kök testleri üzerindeki etkisi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (24), 233-258. https://doi.org/10.18092/ulikidince.498854
20. Gezer, T. (2022). Tarımsal destek ve kredilerin tarımsal üretim üzerindeki etkinliği. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 9(4), 1102-1113. https://doi.org/10.30910/turkjans.1151057
21. Gollin, D., Lagakos, D., & Waugh, M. E. (2014). The agricultural productivity gap. Quarterly Journal of Economics, 129(2), 939-993. https://doi.org/10.1093/qje/qjt056
22. Gregory, A. W., & Hansen, B. E. (1996). Residual-based tests for cointegration in models with regime shifts. Journal of econometrics, 70(1), 99-126. https://doi.org/10.1016/0304-4076(69)41685-7
23. Gülmez, A. (2015). Türkiye'de dış finansman kaynakları ekonomik büyüme ilişkisi: Ardl sınır testi yaklaşımı. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 139-152.
24. Islam, M. M. (2020). Agricultural credit and agricultural productivity in Bangladesh: An econometric approach. International Journal of Food and Agricultural Economics, 8(3), 247-255. https://doi.org/10.22004/ag.econ.305327
25. İğde, E. (2010). Yapısal değişiklik altında birim kök testleri ve bazı makro iktisadi değişkenler üzerine uygulamalar. [Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
26. Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12(2-3), 231-254. https://doi.org/10.1016/0165-1889(88)90041-3
27. Karaduman, Ç. (2020). Tarımsal verimliliğin belirleyicileri: 1962-2017 dönemi Türkiye örneği. Journal of Current Researches on Business and Economics, 10(1), 19-28. https://doi.org/10.26579/jocrebe.67
28. Kaya, P., & Aktan, H. E. (2011). Türk tarım sektörü verimliliğinin parametrik olmayan bir yöntemle analizi. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 3(1), 261-282.
29. Keskin, Ö. (2023). Türkiye’deki tarımsal kredi faiz oranlarının gübre tüketim miktarına etkisinin analizi: Ardl sınır testi. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 3(2), 222-234.
30. Khan, M. N., Khan, M., Abassi, S. S., Anwar, S., Ali, M., & Naheed, S. (2013). The effect of Zarai Taraqiati Bank in enhacing farm productivity through agricultural credit-a case study of district Lakki Marwat, KPK-Pakistan. Research Journal of Agriculture and Forestry Sciences, 1(8), 1-4.
31. Liu, J., Wang, M., Yang, L., Rahman, S., & Sriboonchitta, S. (2020). Agricultural productivity growth and its determinants in South and Southeast Asian countries. Sustainability, 12(12), 1-21. https://doi.org/10.3390/su12124981
32. Louyindoula, H. Z., Bouity, C. A., & Owonda, F. (2023). Impact of agricultural credit on productivity. Theoretical Economics Letters, (13), 1434-1462. https://doi.org/10.4236/tel.[phone]
33. Nakano, Y., & Magezi, E. F. (2020). The impact of microcredit on agricultural technology adoption and productivity: Evidence from randomized control trial in Tanzania. World Development, 133, 1-13. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2020.104997
34. Ngong, C. A., Onyejiaku, C., Fonchamnyo, D. C., & Onwumere, J. U. (2023). Has bank credit really impacted agricultural productivity in the Central African Economic and Monetary Community? Asian Journal of Economics and Banking, 7(3), 435-453. https://doi.org/10.1108/AJEB-12-2021-0133
35. Njeru, T. N., Mano, Y., & Otsuka, K. (2016). Role of access to credit in rice production in Sub-Saharan Africa: The case of Mwea irrigation scheme in Kenya. Journal of African Economies, 25(2), 300-321. https://doi.org/10.1093/jae/ejv024
36. Nwaru, J. C., & Onuoha, R. E. (2010). Credit use and technical change in smallholder food crop production in Imo state of Nigeria. New York Science Journal, 3(11), 144-151.
37. Oğul, B. (2022). Türkiye'de tarımsal krediler ve tarımsal üretim ilişkisi. Nazilli İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 20-27.
38. Omolade, O. K., & Adepoju, A. O. (2019). Credit constraints and agricultural productivity of rural households in Nigeria. Journal for the Advancement of Developing Economies, 8(1), 1-15. https://doi.org/10.32873/unl.dc.jade811
39. Orak, Ç., & Tahsin, E. (2023). Tarımsal kredi kullanımının belirleyicileri: Giresun fındık üreticileri örneği. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 9(1), 43-55.
40. Özdemir, D. (2024). Reconsidering agricultural credits and agricultural production nexus from a global perspective. Food and Energy Security, 13(1), 1-13. https://doi.org/10.1002/fes3.504
41. Peker, O., & Göçer, İ. (2010). Yabancı doğrudan yatırımların Türkiye’deki işsizliğe etkisi: Sınır testi yaklaşımı. Ege Akademik Bakış, 10(4), 1187-1194. https://doi.org/10.21121/eab.2010419604
42. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. J. Appl. Econ., 16(3), 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
43. Rivera-Acosta, J., & Xiuchuan, X. (2023). The impact of credit on agricultural productivity of Musaceae: Evidence from Valle Del Cauca, Colombia. Rev. Fac. Nac. Agron. Medellín, 76(1), 10135-10148. https://doi.org/10.15446/rfnam.v76n1.101474
44. Sarı, S. (2021). Seçilmiş makroekonomik değişkenlerin tüketim ve tasarruf üzerindeki etkileri: Türkiye üzerinde bir zaman serisi analizi. [Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
45. Schneider, K., & Gugerty, M. K. (2011). Agricultural productivity and poverty reduction: Linkages and pathways. Evans School Policy Analysis & Research Group (EPAR). https://epar.evans.uw.edu/research/agricultural-productivity-and-poverty-reduction-linkages-and-pathways
46. Semerci, A. (2016). Tarımsal verimlilik düzeyleri ile Avrupa birliği-Türkiye tarımı. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 33(3), 203-213. https://doi.org/10.13002/jafag1046
47. Seven, U., & Tumen, S. (2020). Agricultural credits and agricultural productivity: Cross-country evidence (12930; Discussion Paper Series). IZA Institute of Labor Economics. https://www.iza.org/publications/dp/12930/agricultural-credits-and-agricultural-productivity-cross-country-evidence
48. Shanmugan, K., & Baria, B. P. (2019). Agricultural labour productivity and its determinants in India. The Indian Journal of Labour Economics, 62, 431-449. https://doi.org/10.1007/s41027-019-00180-x
49. TBB. (2022). Bankalarımız kitabı. https://www.tbb.org.tr/tr/bankacilik/banka-ve-sektor-bilgileri/istatistiki-raporlar/59. [Erişim tarihi: 11 Şubat 2024].
50. TBB. (2023). Türkiye Bankalar Birliği tarım sektörü raporu, 2023, İstanbul: TSKB Danışmanlık Hizmetleri. https://www.tbb.org.tr/Content/Upload/Dokuman/8960/Tarim_Sektor_Raporu_130723.pdf
51. Terin, M., Güler, İ. O., & Aksoy, A. (2014). Türkiye’de tarımsal üretim ile tarımsal kredi kullanımı arasındaki nedensellik ilişkisi. Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der., 4(1), 67-72.
52. Uçak, S., Kuvat, Ö., & Aytekin, A. G. (2018). Türkiye'de arge harcamaları-büyüme ilişkisi: Ardl yöntemi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 129-160.
53. Uslu, H., & Apaydın, F. (2021). Türkiye’de tarımsal verimlilik ve alan bazlı desteklemeler üzerine ampirik bir uygulama. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 477-499. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1002014
54. Uzun, A. M. (2009). Tarımsal verimlilik ve Türkiye’deki durum: Tarımsal verimliliğin artırılmasına dönük tedbirler üzerine bir inceleme. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 4(2), 24-40.
55. Yücel, M. H., & Çalışkan, Z. (2020). Tarımda verimlilik ve makineleşmenin tarımsal istihdam üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Ekonomik Yaklaşım, 31(117), 525-554. https://doi.org/10.5455/ey.17303
56. Wang, S. L., Hoppe, R. A., Hertz, T., & Xu, S. (2022). Farm labor, human capital, and agricultural productivity in the United States. Washington D.C.: USDA. https://www.ers.usda.gov/webdocs/publications/103267/err-302.pdf?v=8829
57. Wiebe, K. D., Soule, M. J., & Schimmelpfennig, D. E. (2001). Agricultural productivity for sustainable food security in Sub-Saharan Africa. FAO Economic and Social Development Paper, (148), 55-74.
58. Wirakusuma, G., & Irham, I. (2020, October 13-14). Can credit program improve agricultural productivity? Evidence from Indonesia [Paper presentation]. International Conference on Agribusiness and Rural Development (IConARD 2020), Yogyakarta.
59. World Bank. (2007). World development report 2008: Agriculture for development. Washington, D.C.: World Bank. http://hdl.handle.net/10986/5990