Antalya İli’nde Yetiştirilen Yaprağı Yenen Sebzelerdeki Zararlılar Üzerine Çalışmalar

Öz

Yaprağı yenen sebzeler, insan sağlığı açısından önemli besin kaynaklarıdır. Ancak, bu ürünlerin üretimi sırasında zararlılar nedeniyle büyük ekonomik kayıplar yaşanabilmektedir. Antalya ilinde yaprağı yenen sebzelerde görülen zararlılarla ilgili bir çalışma bulunmamaktadır; bu nedenle, 2015-2016 yılları arasında marul, maydanoz, tere, roka, dereotu ve ıspanak tarlalarında sorun olan zararlı türlerin tespiti üzerine bir çalışma yürütülmüştür. Araştırma sonuçları, Frankliniella occidentalis Pergande (Thysanoptera: Thripidae) ve Helicoverpa armigera (Hübner) (Lepidoptera: Noctuidae) türlerinin, dereotu hariç tüm sebzelerde tespit edildiğini göstermiştir. Ayrıca, Spodoptera littoralis Boisduval (Lepidoptera: Noctuidae) türü marul ve ıspanak bitkilerinde nadiren gözlemlenmiştir. Agrotis spp. zararlısı ise yalnızca marulun ilk dikim döneminde köklerinde zarar yapmıştır. Liriomyzae spp. (Diptera: Agromyzidae) maydanoz ve marul bitkilerinde tespit edilmiş olup, salyangozlar (Gastropoda: Helicidae) ise yalnızca marul ve ıspanak bitkilerinde bulunmuştur. Ancak, marulda daha fazla zarar gözlenmiştir. Akar türlerinden Tetranychus urticae (Acari: Tetranychidae), marulda nadiren zarara neden olmuştur. Phyllotreta spp., roka, tere ve maydanozda gözlemlenirken, roka bitkisindeki zararı daha belirgin bulunmuştur. Yaprak bitleri [Uroleucon sonchi (Linnaeus), Lipaphis erysimi (Kaltenbach), Hyperomyzus lactucae (Linnaeus) ve Myzus (Nectarosiphon) persicae (Sulzer) (Hemiptera: Aphididae)] marulda önemli zararlara yol açmıştır. M. persicae, dereotunda kök bölgesine yakın yapraklarda, semizotunda ve ıspanakta; Aphis fabae ise yalnızca ıspanakta tespit edilmiştir. Beyazsinek türleri [(Bemisia tabaci Genn. ve Trialeurodes vaporariorum West. (Hemiptera: Aleyrodidae)] ise yalnızca marul bitkisinde düşük yoğunlukta bulunmuştur. Bu çalışma, Antalya ilinde bitkilerinde tespit edilen zararlılarla ilgili ilk kayıtları sunmaktadır. Çalışma, bu zararlılar ve neden oldukları zararların daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayarak, yerel tarımda zararlı yönetimi stratejilerinin geliştirilmesine olanak tanıyacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Zararlılar
• Yaprağı Yenen Sebzeler
• Antalya

Studies on Pests in Green Leafy Vegetables Cultivated in Antalya Province

Abstract

Leafy vegetables are widely grown and important sources of nutrients for human health. However, great economic losses can occur during the production of these crops due to pests. To our knowledge, no study has been conducted on leafy vegetables pests in Antalya. Therefore, this study has been performed to identify the pests affecting leafy vegetables and their damages. Survey studies were carried out in lettuce, parsley, cress, rocket, dill and spinach fields in Antalya province between 2015 and 2016. The results showed that Frankliniella occidentalis Pergande (Thysanoptera: Thripidae) and Helicoverpa armigera (Hübner) (Lepidoptera: Noctuidae) were present in all the plants except dill. Spodoptera littoralis Boisduval (Lepidoptera: Noctuidae) was found only in a few lettuce and purslane plants. The Agrotis spp. (Lepidoptera: Noctuidae) pest damaged only the roots of lettuce when it was first planted. Liriomyzae spp. (Diptera: Agromyzidae) were found in a small number of parsley and lettuce plants. Snails were only found in lettuce and spinach, but the risk was higher in lettuce. It was observed that the mite Tetranychus urticae (Acari: Tetranychidae) rarely caused damage to lettuce. Phyllotreta spp. (Coleoptera: Chrysomelidae) were observed on rocket, cress and parsley; however, the damage to the rocket plants was significant. Aphids [Uroleucon sonchi (Linnaeus), Lipaphis erysimi (Kaltenbach), Hyperomyzus lactucae (Linnaeus) and Myzus (Nectarosiphon) persicae (Sulzer) (Hemiptera: Aphididae)] caused significant damage to the lettuce. M. persicae was found on the leaves of dill, purslane and spinach near the root zone, and A. fabae was found only on spinach. Whiteflies [(Bemisia tabaci Genn. And Trialeurodes vaporariorum West. (Hemiptera: Aleyrodidae)] were only detected in low-density lettuce plants. The pests identified in this study are already known in the Antalya province, but these are the first records in the leafy vegetables.

Keywords

• Pests
• Green leafy vegetables (GLV)
• Antalya

Kaynakça

1. Alaserhat, İ., Canbay, A., & Alıcı, H. (2020). Determination of pests and natural enemies on leafy vegetables in Eastern Anatolia Region. Bitki Koruma Bülteni, 60(2), 15-22. https://doi.org/10.16955/bitkorb.625077
2. Alaserhat, İ., & Canbay, A. (2017). Aphididae species, their parasitoids, predators, and parasitism rates on pepper (Capsicum annuum L.). Entomological News, 127 (1), 36-50. https://doi.org/10.3157/021.127.0106
3. Amal, E. A. Z., Hassan, M. I., & Mansour, A. M. (2019). Survey of insect pests and spiders infesting medicinal and aromatic plants. Egyptian Journal of Plant Protection Research Institute, 2(2), 368-377.
4. Andersen, C. L., Hazzard, R., Van Driesche, R., & Mangan, F. X. (2006). Alternative management tactics for control of Phyllotreta cruciferae and Phyllotreta striolata (Coleoptera: Chrysomelidae) on Brassica rapa in Massachusetts. Journal of Economic Entomology, 99(3), 803-810. https://doi.org/10.1093/jee/99.3.803
5. Anonim, (2015). Tarım ve Orman Bakanlığı, Bitkisel Üretim verileri. https://www.tarimorman.gov.tr/Konular/Bitkisel-Uretim/Tarla-ve-Bahce-Bitkileri/Urunler-ve-Uretim. [Erişim tarihi: 29.01.2015].
6. Bale, J. S. (2002). Insects and low temperatures: from molecular biology to distributions and abundance. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences, 357(1423), 849-862. http://doi.org/10.1098/rstb.2002.1074
7. Barış, A., Alkan, M., Yücel, C., & Narin, G. Ö. K. (2020). Orta Anadolu Bölgesi’nde yaprağı yenen sebzelerde görülen zararlı türlerin belirlenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 23(6), 1466-1473. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.705894
8. Bora, T., & Karaca, İ. (1970). Kültür Bitkilerinde Hastalığın ve Zararın Ölçülmesi. Ege Üniversitesi Ziraat Fak. Yardımcı Ders Kitabı.

9. Bulut, E., & Göçmen, H. (2000). Pests and their natural enemies on greenhouse vegetables in Antalya (Turkey). IOBC/WPRS Bulletin, 23(1), 33–38.
10. Canbay, A., Bozbek, Ö., Alıcı, H., & Çakırbay, Ġ. F. (2011). Determination and population development of harmful pests on the tomato and cucumber greenhouses in Erzincan province. Plant Protection Bulletin, 51(2), 119–146.
11. Çolak, A. A., Fidan, H., Büyüköztürk, D., Hilmi Torun, H., Dinçer, D., & Geylani, Y. (2018). Studies on the determination of diseases, pests and weeds in leafy vegetables in Eastern Mediterranean Region. IV. Uluslarası Tarım Kongresi, Nevşehir, Türkiye.
12. Deveci, B. (2022). Dereotu, maydanoz ve rokada pestisit kalıntılarının belirlenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Hitit Üniversitesi]. http://earsiv.hitit.edu.tr/xmlui/handle/11491/8575
13. Düzgüneş, Z. (1980). Küçük arthropodların toplanması, saklanması ve mikroskopik preparatlarının hazırlanması. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Genel Müdürlüğü.
14. Emir, Z., Bayindir Erol, A., Özdemir, I. (2025). Determination of aphid (Hemiptera: Aphidoidea) species on vegetable and fruit fields in central districts of Konya province. International Journal of Agriculture, Environment and Food Sciences, 9 (1): 22-26. https://doi.org/10.31015/2025.1.3
15. Görür, G., Akyildirim, H., Olcabey, G., & Akyurek, B. (2012). The aphid fauna of Turkey: An updated checklist. Archives of Biological Sciences, 64(2), 675-692. https://doi.org/10.2298/ABS1202675G
16. Güleç, G. (2011). Antalya şehri park alanlarında Aphidoidea (Hemiptera) türlerinin saptanması ve doğal düşmanlarının belirlenmesi. [Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
17. Kambrekar, D. N., Guledgudda, S. S., Anand, K., & Mohan, K. (2015). Impact of climate change on insect pests and their natural enemies. Karnataka Journal of Agricultural Sciences, 28 (5), 814–816.
18. Kazak, C., Karut, K., & Döker, İ. (2015). Important pests in vegetable crops. Handbook of Vegetable Preservation and Processing.
19. Keçeci, M., Tepe, S., & Tekşam, İ. (2008). Investigation on population fluactations of vegetable leafminer, Liriomyza trifolii (Burgess), a pest in protected bean and tomato cultivation, and its parasitoids in Antalya province. Derim, 25(2), 13–23.
20. Koca, A. S., & Kütük, H. (2019). Lahana Beyazsineği Aleyrodes proletella Linnaeus (Hemiptera: Aleyrodidae)’nın Karayaprak Lahanasında Popülasyon Oluşturmasında Yabancı ot, Lapsana communis L. (Bieb. Hayek)’in Etkisi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 6(4), 786-791.
21. Koca, A. S., & Kütük, H. (2020a). Düzce ili karayaprak lahanası bahçelerinde belirlenen yararlı, zararlı böcek türleri ve biyo-ekolojileri. Plant Protection Bulletin, 60(4), 13-20.
22. Koca, A. S., & Kütük, H. (2020b). Population dynamics of Aleyrodes proletella L. (Hemiptera: Aleyrodidae) and its parasitoids in Düzce Province of Turkey. Journal of Plant Diseases and Protection, 127(5), 607-614.
23. Jha, S. K., & Kumar, M. (2017). Efect of weather parameters on incidence of whitefy, Bemisia tabaci (Gennadius) on tomato. Journal of Entomology and Zoology Studies, 5(6), 304–306.
24. Lanzoni, A., & Burgio, G. (2010). Contro le nottue dello spinaciosi parte dal monitoraggio. L’Informatore Agrario, 66(4), 57-60.
25. Lanzoni, A., Bazzocchi, G. G., Reggiori, F., Rama, F., Sannino, L., Maini, S., & Burgio, G. (2012). Spodoptera littoralis male capture suppression in processing spinach using two kinds of synthetic sex-pheromone dispensers. Bulletin of Insectology, 65(2), 311-318.
26. Lobin, K. K., Jaunky, V. C., & Taleb-Hossenkhan, N. (2022). A meta-analysis of climatic conditions and whitefly Bemisia tabaci population: implications for tomato yellow leaf curl disease. The Journal of Basic and Applied Zoology, 83(1), 57. https://doi.org/10.1186/s41936-022-00320-8
27. Masetti, A., Lanzoni, A., & Burgio, G. (2010). Effects of flowering plants on parasitism of lettuce leafminers (Diptera: Agromyzidae). Biological Control, 54(3), 263-269. https://doi.org/10.1016/j.biocontrol.2010.05.016
28. Morales, I., María Diaz, B., Hermoso De Mendoza, A., Nebreda, M., & Fereres, A. (2013). The Development of An Economic Threshold for Nasonovia Ribisnigri (Hemiptera: Aphididae) on Lettuce in Central Spain. Journal of Economic Entomology, 106, 891–898. https://doi.org/10.1603/EC12275. https://doi.org/10.1603/EC12275
29. Nebreda, M., Michelena, J. M., & Fereres, A. (2005). Seasonal Abundance of Aphid Species on Lettuce Crops in Central Spain and İdentifcation of Their Main Parasitoids. Journal of Plant Diseases and Protection, 112, 405- 415. https://www.jstor.org/stable/43215640
30. Pascual-Villalobos, M. J., Lacasa, A., Gonzalez, A., Varo, P., & Garcia, M. J. (2006). Effect of flowering plant strips on aphid and syrphid populations in lettuce. European Journal of agronomy, 24(2), 182-185. https://doi.org/10.1016/j.eja.2005.07.003
31. Sangün, O., & Satar, S. (2012). Aphids (Hemiptera: Aphididae) on lettuce in the Eastern Mediterranean Region of Turkey: Incidence, population fluctuations, and flight activities. Turkish Journal of Entomology, 36(4), 443-454.
32. Soylu, S., Sertkaya, E., Üremiş, İ., Bozkurt, İ. A., & Kurt, Ş. (2017). Hatay ili marul (Lactuca sativa L.) ekim alanlarında görülen önemli hastalık etmenleri, zararlı ve yabancı ot türleri ve yaygınlık durumları. Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 22 (1), 23-33.
33. Szwejda, J. H. (2022). Butterfly pests (Lepidoptera) occurring on vegetable crops in Poland. Journal of Horticultural Research, 30(2), 67-86. https://doi.org/10.2478/johr-2022-0011
34. Telli, S., & Üremiș, İ. (2010). Plant protection problems and recommendations for their solutions in parsley production in Samandağ (Hatay). Ziraat Fakultesi Dergisi, Mustafa Kemal Universitesi, 15(1), 39-48.
35. Tuatay, N. (1990). Türkiye Yaprakbitleri (Homoptera: Aphididae) II. Aphidinae: Macrosiphini (II. Kısım). Bitki Koruma Bülteni, 30 (1), 29-43.
36. TÜİK, (2024). Bitkisel Üretim İstatistikleri. http://www. tuik.gov.tr. [Erişim tarihi:01 Nisan 2025].
37. Ulubilir, A., & Yabaş, C. (1996). Akdeniz Bölgesinde örtüaltında yetiştirilen sebzelerde görülen zararlı ve yararlı faunanın tespiti. Turkish Journal of Entomology, 20(3), 217-228.
38. Uzunoğulları, N., Hantaş, C., Onur, D. U. R. A., Tunalı, N., Göksel, P. H., Polat, Z., & Sönmez, İ. (2022). Marmara Bölgesi’nde Yaprağı Yenen Sebzelerde Görülen Hastalık ve Zararlıların Belirlenmesi. Bahçe, 51(1), 45-54. https://doi.org/10.53471/bahce.1038755
39. Yaşarakıncı, N., & Hıncal, P. (1997). İzmir'de örtüaltında yetiştirilen domates, hıyar, biber ve marulda bulunan zararlı ve yararlı türler ile bunların popülasyon yoğunlukları üzerinde araştırmalar. Plant Protection Bulletin, 37(1), 79-89.
40. Zhang, F., Li, S., Xiao, D., Zhao, J., Wang, R., Guo, X., & Wang, S. (2015). Progress in pest management by natural enemies in greenhouse vegetables in China. Scientia Agricultura Sinica, 48(17), 3463–3476. https://doi.org/ 10.3864/j.issn.0578-1752.2015.17.013