Hayat bilgisi öğretiminde kavram yanılgıları: Nitel bir öğretmen değerlendirmesi

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2, 74 - 91, 31.12.2025

Hakan Kara , Erol Sözen

https://doi.org/10.62195/ijdes.1725491

Öz

Bu çalışmanın amacı 3.sınıf Hayat Bilgisi Dersi Doğada Hayat ünitesinde öğrencilerde oluşan kavram yanılgılarının tespitinde öğretmen görüşlerini incelemektir. Bu araştırmanın çalışma grubunu 2024-2025 eğitim öğretim yılında Düzce İlinde görev yapan 22 kadın, 13 erkek olmak üzere toplam 35 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Bu çalışma nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışması deseninde yürütülmüştür. Araştırmada verileri toplamak için yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Kavram yanılgısının tanımı, nedenleri, hangi dönemlerde yoğunlaştığı, öğrencilerde hangi alt konularda daha sık görüldüğü ve öğrenci özelliklerinin (cinsiyet, okuma alışkanlığı, okul öncesi eğitim) bu duruma etkisi değerlendirilmiştir. Veriler nitel yöntemle toplanmış, betimsel analiz ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Sonuçlar, kavram yanılgılarının en çok doğa olayları, yönler ve doğal afetler gibi soyut konularda yaşandığını; görsel materyal eksikliği, ön bilgi yetersizliği ve kitap okuma alışkanlığının bu yanılgıları etkilediğini ortaya koymuştur. Araştırma, kavram öğretiminde somutlaştırmaya ve deneyimsel öğrenmeye dayalı yöntemlerin artırılması gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kavram Yanılgısı , Hayat Bilgisi , Doğada Hayat , Öğretmen Görüşleri.

Misconceptions in life skills education: A qualitative teacher evaluation

Öz

This study aimed to examine teachers’ perspectives on conceptual misconceptions among 3rd-grade students in the “Life in Nature” unit of the Elementary Life Science curriculum. The study involved 35 classroom teachers (22 female, 13 male) working in Düzce during the 2024–2025 academic year. A qualitative case study design was employed, and data were collected through a semi-structured interview form. Teachers’ views were analyzed regarding the definition, causes, timing, and topic-specific prevalence of misconceptions, as well as the influence of student characteristics such as gender, reading habits, and prior preschool education. The findings indicate that misconceptions are most common in topics related to natural events, directions, and natural disasters, and are influenced by factors such as lack of prior knowledge, insufficient visual materials, low reading habits, and exposure to incorrect information from family or media. The results emphasize the importance of concrete and experiential learning approaches in teaching concepts and highlight the need for teachers to adopt strategies that prevent and address students’ conceptual misunderstandings.

Anahtar Kelimeler

Conceptual misconceptions , Life in Nature , Life Sciences , teacher perspectives

Kaynakça

• Akbaş, Y. (2008). Kavram yanılgıları ve öğretim yöntemleri üzerine bir inceleme. Eğitim ve Bilim, 33(147), 45–59.
• Alkış, S. (2005). Sosyal bilgiler öğretiminde kavram yanılgıları. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 321–340.
• Atasoy, B., & Ergin, İ. (2017). Fen eğitiminde kavram yanılgıları: Nedenleri ve giderilmesine yönelik yaklaşımlar. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (1) Sayı:13
• Avcı, E. (2015). Öğrencilerin fen kavramlarını anlama düzeyleri ve kavram yanılgıları. Pegem Akademi.
• Ayas, A. (2006). Öğretmen adaylarının fen ve teknoloji öğretimine yönelik görüşleri. Pegem Akademi.
• Ayas, A., & Demirbaş, M. (2019). Hayat bilgisi dersinde kavram yanılgıları ve öğretim stratejileri.
• Başıbüyük, A., Doğar, Ç., Gürses, A., & Yazıcı, K. (2004). Fen bilgisi öğretiminde kavram yanılgıları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 12(1), 117–128.
• Bozkurt, A. (2018). Eğitimde kavram öğretimi ve kavram yanılgıları. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Braun, V., & Clarke, V. (2013). Successful qualitative research: A practical guide for beginners. Sage.
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2019). Bilimsel araştırma yöntemleri (26. baskı). Pegem Akademi.
• Demirci, A. (2015). Afet eğitimi ve afet bilinci üzerine bir değerlendirme. Erişim adresi belirtilmedi.
• Easwaramoorthy, M., & Zarinpoush, F. (2006). Interviewing for research. Canada Volunteerism Initiative.
• Haggarty, L. (1996). What is content analysis? Medical Teacher, 18(2), 99–101.
• Kabapınar, Y. (2003). Kuramdan uygulamaya hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretimi. Pegem A Yayıncılık.
• Karakuş, U. (2019). Afetler ve eğitim: Öğrencilerin afet algıları üzerine bir inceleme.
• Kılıçoğlu, G. (2011). Eğitim psikolojisi. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Koçak, A., & Arun, Ö. (2006). İçerik analizi çalışmalarında örneklem sorunu. Selçuk İletişim, 4(3), 21–28. https://doi.org/10.18094/si.51496
• Özkan, İ., & Tekkaya, C. (2011). Fen eğitimi öğrencilerinde kavram yanılgıları: Tanıma ve giderme yaklaşımları.
• Saka, A. (2007). Biyoloji öğretiminde kavram yanılgıları ve çözüm yolları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 32, 110–118.
• Senemoğlu, N. (2009). Gelişim, öğrenme ve öğretim: Kuramdan uygulamaya. Pegem Akademi.
• Sever, S. (2021). Hayat bilgisi öğretimi. Anı Yayıncılık.
• Sönmez, V. (2000). Eğitim felsefesi. Anı Yayıncılık.
• Sözen, E. (2019). High school students’ views and attitudes towards geography courses in Turkey. Review of International Geographical Education Online (RIGEO), 9(2), 458–478. https://doi.org/10.33403/rigeo.566402
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2022). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (13. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, A., & Çiviler, S. (2012). Öğrencilerin matematik kavramlarını öğrenme süreçlerinde karşılaşılan güçlükler ve kavram yanılgıları. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 65–75.