Girdi-Çıktı Analizi ile Türkiye'nin En Fazla Dış Ticaret Yaptığı Ülkelerin Kilit Sektörlerinin Belirlenmesi

Yıl 2026, Cilt: 41 Sayı: 1, 264 - 287, 06.03.2026

Fatma Kılıç , Ş. Mustafa Ersungur

https://doi.org/10.24988/ije.1630882

https://izlik.org/JA74BY56GB

Öz

Ekonomik büyüme ve kalkınmanın sağlanması tüm ülkeler için kritik öneme sahiptir; ancak bu durum özellikle Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomiler açısından öncelikli politika hedeflerinden biridir. Sınırlı kaynaklar ve yetersiz sermaye yapısı, gelişmekte olan ülkelerin tüm sektörlerde eş zamanlı ilerleme kaydetmelerini engellemektedir. Bu nedenle Türkiye için dengeli büyüme modeli her zaman uygun bir strateji değildir. Bunun yerine, rekabet gücü ve gelişme potansiyeli yüksek olan kilit sektörlere odaklanmak ve bu sektörlere yatırım yoluyla ekonomiyi canlandırmak daha rasyonel bir yaklaşım olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, kilit sektörlerin belirlenmesinde girdi-çıktı analizi yönteminden yararlanılmıştır. Çalışmada Türkiye ve başlıca ticaret ortaklarına ait 1995, 2000, 2005, 2010, 2015 ve 2018 yıllarına ilişkin girdi-çıktı akım tabloları kullanılarak sektörel analizler yapılmıştır. Bulgular, 1995–2018 döneminde Türkiye’de öne çıkan kilit sektörlerin 15 No’lu “Ana Metaller” ile 23 No’lu “Elektrik, Gaz, Buhar ve İklimlendirme Tedariki” olduğunu göstermektedir. Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve Rusya’da 26 No’lu “Toptan ve Perakende Ticaret; Motorlu Araçların Bakımı” ve 20 No’lu “Motorlu Araçlar” sektörleri kilit sektör konumundadır. Almanya ve İtalya’da ise 15 No’lu “Ana Metaller” sektörü ön plana çıkmaktadır. Çin ekonomisinde 15 No’lu “Ana Metaller” ile 26 No’lu “Toptan ve Perakende Ticaret; Motorlu Araçların Bakımı” sektörleri kilit sektörler olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Dış Ticaret , Girdi-Çıktı modeli , Kilit endüstriler

Identifying the Key Sectors of Countries with the Highest Trade Volumes with Turkey through Input-Output Analysis

https://izlik.org/JA74BY56GB

Öz

Achieving economic growth and development is of critical importance for all countries; however, it is particularly a priority policy objective for developing economies such as Türkiye. Limited resources and insufficient capital structures prevent developing countries from achieving simultaneous progress across all sectors. Therefore, a balanced growth model is not always an appropriate strategy for Türkiye. Instead, focusing on key sectors with high competitiveness and growth potential, and revitalizing the economy through investments in these sectors, appears to be a more rational approach. In this context, input–output analysis was employed to identify key sectors. Sectoral analyses were conducted using input–output flow tables for Türkiye and its main trading partners for the years 1995, 2000, 2005, 2010, 2015, and 2018. The findings indicate that during the period 1995–2018, the key sectors in Türkiye were “Basic Metals” (ISIC Rev.4, Code 15) and “Electricity, Gas, Steam, and Air Conditioning Supply” (Code 23). In the United States, the United Kingdom, and Russia, the key sectors were “Wholesale and Retail Trade; Repair of Motor Vehicles” (Code 26) and “Motor Vehicles” (Code 20). In Germany and Italy, the “Basic Metals” sector (Code 15) was found to be predominant, while in the Chinese economy, both the “Basic Metals” (Code 15) and “Wholesale and Retail Trade; Repair of Motor Vehicles” (Code 26) sectors were identified as key industries.

Anahtar Kelimeler

Foreign Trade , Input-Output model , Key industries

Kaynakça

• Ahmad, N., & Steenge, A. E. (2018). Global value chains and economic growth in emerging economies: The case of Turkey. Journal of Economic Structures, 7(1), 12. https://doi.org/10.1186/s40008-018-0108-2
• Ayaş, N. (2017). Import dependency of sectors and major determinants: An ınput output analysis. European Journal of Sustainable Development Research, 2(1), 1-16.
• Aydın, A. (2021). Türkiye ekonomisinde ithal girdi bağımlılığının analizi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 12(2), 223-249.
• Aydoğuş, O. (1990). Türkiye’de planlı dönemde sektörel üretim artışlarının kaynakları: Ayrıştırma analizi ile bir deneme. Ekin Belleten, 91, 48–66.
• Bayramoğlu, Z. ve Gündoğmuş, E. (2007). Konya ili tarıma dayalı sanayi işletmelerinde tamamlayıcı ithalatın etkisi. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 21 (42), 110-119.
• Chenery, H. (1960). Patterns of ındustrial growth. The American Economic Review, 50(4), 624-54.
• Chenery, H. B. and Watanabe, T. (1958). International comparisons of the structure of production. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 487-521.
• Chenery, H. B. ve Clark, P. G. (1965). Endüstrilerarası İktisat. Ankara: ODTÜ İdari İlimler, Fakültesi Yayın No: 5
• Çondur, F., & Evlimoğlu, U. (2007). Türkiye’de madencilik sektörünün girdi-çıktı analizi yöntemiyle incelenmesi. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(18), 25-41.
• Dietzenbacher, E., & Los, B. (1998). Structural decomposition techniques: Sense an sensitivity. Economic Systems Research, 10(4), 307-324. DOI:10.1080/09535319800000020
• Temurshoev, U. (2012). Structural decomposition analysis for dynamic ınput-output models. Economic Systems Research, 24(1), 19-38. DOI: 10.1080/09535314.2011.650913
• Ersungur, Ş. M., & Kızıltan, A. (2010). Türkiye ekonomisinde ithalata bağimliliğin girdi-çikti yöntemiyle analizi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 267-278.
• Hirschman, A. (1958). The strategy o f economic development. New Haven: Yale University Press.
• Kowalski, P., Lopez Gonzalez, J., Ragoussis, A., & Ugarte, C. (2015). Participation of developing countries in global value chains: Implications for trade and trade-related policies. OECD Trade Policy Papers, No. 179. OECD Publishing.
• Koopman, R., Wang, Z., & Wei, S.-J. (2014). Tracing value-added and double counting in gross exports. American Economic Review,104(2), 459–494. https://doi.org/10.1257/aer.104.2.459
• Koyuncu, T., O. Meçik (2020). Covı̇d-19 pandemisinin Türkiye’de ekonomik büyümeye sektörel ve sektörler arası etkileri. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 18(4), 112-131.
• Leontief, W. (1986). Input-Output Economics. (2nd Edition), New York: Oxford University Press.
• Los, B., & Temurshoev, U. (2019). Dynamic structural decomposition analysis. Economic Systems Research, 31(4), 470–494. https://doi.org/10.1080/09535314.2019.1604017
• Miller, R. E., & Blair, P. D. (2009). Input-Output Analysis: Foundations and Extensions (2nd ed.). Cambridge University Press.
• OECD, (2021). OECD.Stat, Input-Output Tables (IOTs) 2021 ed. https://www.oecd.org/ (Erişim Tarihi: 04.05.2024)
• TCMB(2019),https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/526e82f7-76fe-4c98-bd1d 780e2acdfd57/en1906eng.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE- (Erişim Tarihi:05.06.2024)
• Topcuoğlu, A. (2020). Türkiye’nin G4 Ülkeleri ile dış ticaret ilişkilerinin girdi-çıktı modeliyle analizi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20 (1), 117-136.
• Uyar Y. (2006). Türkiye’de hizmetler sektörünün ınput-output yaklaşımıyla (1996 yılı üretici fiyatlarıyla) değerlendirilmesi. Akademik Bakış, Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, 9, 1-18.
• Valadkhani, A. (2003). How many jobs were lost with the collapse of ansett?. School of Economics and Finance Discussion Papers and Working Papers Series, No. 137, 1-14.