Katılım Bankalarında Sermaye Yapısının Kârlılık Üzerine Etkisi: Türkiye’de Faaliyet Gösteren Katılım Bankalarında Ampirik Bir Çalışma

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de faaliyet gösteren katılım bankalarının sermaye yapısının kârlılık üzerindeki etkisini incelemektedir. Araştırma, 2016/Ç4 ile 2024/Ç1 arasındaki dönemde beş katılım bankasının verileriyle panel veri analizi yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın bağımlı değişkenleri aktif kârlılığı ve öz sermaye kârlılığı iken, bağımsız değişkenler arasında; toplam borç/toplam aktif oranı, toplam borç/öz sermaye oranı, sermaye yeterlilik oranı, takipteki alacaklar/toplam aktifler oranı ve banka büyüklüğü bulunmaktadır. Analiz sonuçları, sermaye yapısının katılım bankalarının kârlılığı üzerinde önemli etkiler yarattığını göstermektedir. Özellikle, aktif kârlılığı ile sermaye yeterlilik oranı arasında pozitif bir ilişki, öz sermaye kârlılığı ile kaldıraç oranı, toplam borç/öz sermaye oranı ve sermaye yeterlilik oranı arasında pozitif bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, aktif kârlılığı ve öz sermaye kârlılığı ile takipteki alacaklar/toplam aktifler oranı arasında negatif bir ilişki gözlemlenmiştir. Ancak, kaldıraç oranının aktif kârlılığı üzerindeki etkisi ile banka büyüklüğünün aktif kârlılığı ve öz sermaye kârlılığı üzerindeki etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunamamıştır. Bu bulgular, sermaye yapısının katılım bankalarının kârlılığı üzerindeki etkilerini vurgulamakta ve gelecekteki araştırmalara yönelik önemli bir temel sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• katılım bankaları
• sermaye yapısı
• kârlılık
• panel veri analizi

The Impact of Capital Structure on Profitability in Participation Banks: An Empirical Study on Participation Banks Operating in Türkiye

Öz

This study examines the impact of capital structure on profitability in participation banks operating in Türkiye. The research was conducted using panel data analysis with data from five participation banks between 2016/Q4 and 2024/Q1. The dependent variables of the study are return on assets and return on equity, while the independent variables include total debt/total assets ratio, total debt/equity ratio, capital adequacy ratio, non-performing loans/total assets ratio, and bank size. The analysis results show that capital structure has significant effects on the profitability of participation banks. Specifically, a positive relationship was found between return on assets and capital adequacy ratio, and a positive relationship between return on equity and leverage ratio, total debt/equity ratio, and capital adequacy ratio. Additionally, a negative relationship was observed between return on assets and return on equity with the non-performing loans/total assets ratio. However, the effect of leverage ratio on return on assets and the effect of bank size on return on assets and return on equity are not statistically significant. These findings emphasize the effects of capital structure on the profitability of participation banks and provide an important foundation for future research.

Anahtar Kelimeler

• participation banks
• capital structure
• profitability
• panel data analysis

Kaynakça

1. Abor, J. (2008). Determinants of the capital structure of Ghanaian firms. The African Economic Research Consortium, 176, 1–34.
2. Ajibola, A., Wisdom, O., & Qudus, O. L. (2018). Capital structure and financial performance of listed manufacturing firms in Nigeria. Journal of Research in International Business and Management, 5(1), 81–89.
3. Adair, P., & Adaskou, M. (2015). Trade-off theory vs. pecking order theory: The capital structure of French SMEs. Journal of Behavioral and Experimental Finance, 5, 1-14.
4. Akkaya, G. C. (2008). Sermaye yapısı, varlık verimliliği ve kârlılık: İMKB'de faaliyet gösteren deri-tekstil sektörü işletmeleri üzerine bir uygulama. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (30), 1–13.
5. Akkaynak, B. (2022). Sermaye yapısı teorileri ve Türk bankacılık sisteminin sermaye yapısı belirleyicileri. Akdeniz İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), 57–68.
6. Ang, J. S., Cole, R. A., & Lin, J. W. (2000). Agency costs and ownership structure. The Journal of Finance, 55(1), 81-106.
7. Anojan, V., & Velnampy, T. (2014). Capital structure, liquidity position and their impact on profitability: A study of listed telecommunication firms in Colombo Stock Exchange (CSE), Sri Lanka. Research Journal of Finance and Accounting, 5(9), 131–139.
8. Ayalew, Z. A. (2021). Capital structure and profitability: Panel data evidence of private banks in Ethiopia. Cogent Economics & Finance, 9(1), 1–24.

9. Arslanalp, H. (2013). Kâr payı avansı dağıtımı (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
10. AsadUllah, M., Khanzada, A., & Uddin, I. (2018). Capital structure and Islamic bank's performance. In 2nd International Conference on Islamic Banking Finance.
11. Aslan, M. (2022). Sermaye yapısı ve firma performansı ilişkisi: BİST ana metal sanayi sektörüne yönelik bir analiz. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 7(2), 281–295.
12. Arslantürk Çöllü, D. (2021). Sermaye Yapısının Karlılık Üzerindeki Etkisi: TCMB Sektör Bilançoları Üzerine Bir Araştırma. Fiscaoeconomia, 5(3), 957-977.
13. Aydın, N., Başar, M., & Coşkun, M. (2017). Finansal yönetim (5. baskı). Detay Yayıncılık.
14. Baltagi, B. H. (2001). Econometric analysis of panel data (2nd ed.). John Wiley & Sons.
15. Barclay, M. J., & Smith, C. W. (2005). The capital structure puzzle: Another look at the evidence. Journal of Applied Corporate Finance, 17(1), 8-20.
16. Berger, A. N., & Patti, E. B. (2006). Capital structure and firm performance: A new approach to testing agency theory and an application to the banking industry. Journal of Banking & Finance, 30(4), 1065-1102.
17. Brigham, E. F., & Ehrhardt, M. C. (2011). Financial management: Theory and practice (13th ed.). South-Western Cengage Learning.
18. Chadha, S., & Sharma, A. K. (2015). Capital structure and firm performance: Empirical evidence from India. Vision, 19(4), 295–302.
19. Durand, D. (1952). Costs of debt and equity funds for business: Trends and problems of measurement. Conference on Research in Business Finance, 215-262.
20. Endri, E., Ridho, A. M., Marlapa, E., & Susanto, H. (2021). Capital structure and profitability: Evidence from mining companies in Indonesia. Montenegrin Journal of Economics, 17(4), 135–146.
21. Erdamar, C., & Basık, F. O. (2014). Finansal muhasebe ve tekdüzen muhasebe sistemi (4. baskı). Türkmen Kitabevi.
22. Erdinç, N. Y. (2019). İmalat sektörü işletmelerinin sermaye yapısına etki eden faktörlerin analizi (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
23. Fabozzi, F. J., & Peterson, P. P. (2003). Financial management and analysis (2nd ed.). Wiley Finance.
24. Frank, M. Z., & Goyal, V. K. (2009). Capital structure decisions: which factors are reliably important?. Financial management, 38(1), 1-37.
25. Frondel, M., & Vance, C. (2010). Fixed, random, or something in between? A variant of Hausman's specification test for panel data estimators. Economics Letters, 107(3), 327–329.
26. Gitman, L. J. (2002). Principles of managerial finance (10th ed.). Addison Wesley.
27. Goyal, A. M. (2013). Impact of capital structure on performance of listed public sector banks in India. International Journal of Business and Management Invention, 2(10), 35–43.
28. Güleç, A. (2021). Sermaye yapısının bankaların finansal performansına etkisi: Türk bankacılık sektöründe özel sermayeli mevduat bankalarına yönelik uygulama (Yüksek lisans tezi). Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
29. Guliyeva, N. (2023), Banka Kârlılık, Sermaye Yapısı ve Risk Seviyesine Etki Eden Makro ve Mikro Ekonomik Faktörlerin İrdelenmesi: Seçilmiş Türk Devletleri Örneği, Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
30. Gündoğdu, A. (2021). Finansal yönetim (3. baskı). Gazi Kitabevi.
31. Güngör, B., & Dilmaç, M. (2020). Finansal kriz ortamlarında sermaye yapısının bankaların finansal performanslarına etkileri. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (85), 153–172.
32. Graham, J. R., & Harvey, C. R. (2001). The theory and practice of corporate finance: Evidence from the field. Journal of Financial Economics, 60(2-3), 187-243.
33. Greene, W. (2000). Econometric Analysis. Upper Saddle River, NJ: Prentice--Hall.
34. Hassan, M. A. (2015). Sermaye yapısı ve kârlılığa etkisi: Gıda firmaları üzerine bir çalışma (Yüksek lisans tezi). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
35. Hausman, J. A. (1978). Specification tests in econometrics. Econometrica: The Econometric Society, 46(6), 1251–1271.
36. Hsiao, C. (1986). Analysis of panel data (1st ed.). Cambridge University Press.
37. Hsiao, C. (2003). Analysis of panel data (2nd ed.). Cambridge University Press.
38. İç, S. (2011). Sermaye yapısının kârlılık üzerine etkisi: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası üzerine bir araştırma. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar Dergisi, 48(553), 5–14.
39. İskenderoğlu, Ö., Karadeniz, E., & Atioğlu, E. (2012). Türk bankacılık sektöründe büyüme, büyüklük ve sermaye yapısı kararlarının kârlılığa etkisinin analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7(1), 291–311.
40. Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure.
41. Kabakçı, Y. (2007). Sermaye yapısının firmaların finansal performansı üzerine etkisi (Doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
42. Karadeniz, E., Kaplan, F., & Günay, F. (2016). Sermaye yapısı kararlarının kârlılığa etkisi: Borsa İstanbul turizm şirketlerinde bir araştırma. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 13(3), 38–55.
43. Kennedy, P. (1998). A guide to econometrics. Blackwell Publishers.
44. Kennedy, P. (2006). Ekonometri kılavuzu (M. Sarımeşeli & Ş. Açıkgöz, Trans.). Gazi Kitapevi.
45. Kısakürek, M., & Aydın, Y. (2013). İşletmelerde sermaye yapısı ile kârlılık arasındaki ilişkinin analizi: 1992-2011 yılları arası finansal krizler odaklı BİST’te bir uygulama. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14(2), 97–121.
46. Kontesa, M. (2015). Capital structure, profitability, and firm value. Research Journal of Finance and Accounting, 6(20), 185–192.
47. Kraus, A., & Litzenberger, R. H. (1973). A state-preference model of optimal financial leverage.
48. Kubar, Y. (2016). Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin kalkınma göstergeleri ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Bir panel veri analizi (1995-2010). Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(4), 65–99.
49. Kulekci, I., & Ayranci, A. E. (2023). Bankaların sermaye yeterliliği ile kârlılıkları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi: BİST mevduat bankaları örneği. Pressacademia Procedia, 16(1), 16–21.
50. Küçükbay, F., & Güler, B. (2020). Firmaların sermaye yapısı kararları, kredi risk düzeyleri ve kârlılık oranları arasındaki ilişkinin analizi: Panel veri analizi. İzmir İktisat Dergisi, 35(1), 19–31.
51. Lim, E. (2015). Capital structure and profitability of selected universal banks in the Philippines. Journal of Global Business, 4(1), 24–28.
52. Lütkepohl, H., & Xu, F. (2012). The role of the log transformation in forecasting economic variables. Empirical economics, 42(3), 619-638.
53. Melek, S. A. (2015). İşletmelerin sermaye yapısı kararlarının kârlılık düzeylerine etkisi (Yüksek lisans tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon.
54. Modigliani, F., & Miller, M. H. (1958). The cost of capital, corporation finance and the theory of investment. The American Economic Review, 48(3), 261–297.
55. Moyer, C. R., McGuigan, J. R., Rao, R., & Kretlow, W. J. (2012). Contemporary financial management (12th ed.). Boston: South-Western Cengage Learning.
56. Musah, A. (2017). The impact of capital structure on profitability of commercial banks in Ghana. Asian Journal of Economic Modelling, 6(1), 21–36.
57. Myers, S. C. (1984). Capital structure puzzle. The Journal of Finance, 39(3), 575–592.
58. Myers, S. C., & Majluf, N. S. (1984). Corporate financing and investment decisions when firms have information that investors do not have. Journal of Financial Economics, 13(2), 187–221.
59. Nasimi, A. N. (2016). Effect of capital structure on firm profitability (An empirical evidence from London, UK). Global Journal of Management and Business Research, 16(4), 8–20.
60. Nguyen, T., & Nguyen, H. C. (2015). Capital structure and firms’ performance: Evidence from Vietnam’s stock exchange. International Journal of Economics and Finance, 7(12), 1–10.
61. Neneng Djuaeriah, & Bella Joy Winarta. (2021). The Effect of Capital Structure on Firms’ Profitability: a Case Study of Indonesian Firms. Conference Series, 3(1), 107–121.
62. Noreen, U. (2019). Impact of capital structure on profitability: A comparative study of Islamic and conventional banks of Pakistan. The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 6(4), 65–74.
63. Öksüz, S., & Alı Ahmed Alı, I. M. (2023). Irak’taki bankaların kârlılığını etkileyen faktörler. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(4), 1461–1475.
64. Özdemir, B. (2019). Türk bankacılık sektöründe sermaye yapısının performans üzerine etkisi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 65–76.
65. Özdemir, B., & Özel, Ö. (2024). The Effect of Capital Structure on Profitability: Evidence from the Turkish Manufacturing Companies. Verimlilik Dergisi, 58(1), 45-60.
66. Özer, H. K. (2019). Sermaye yapısı kararlarının finansal performansa etkisi: BİST 50 endeksinde faaliyet gösteren firmalar üzerine bir uygulama (Yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.
67. Özsoy, Z. (2021). Kâr payı ve kâr payında imtiyaz (Yüksek lisans tezi). İstanbul Bilgi Üniversitesi Lisansüstü Programlar Enstitüsü, İstanbul.
68. Öztürk, M., & Şahin, S. (2013). Sermaye yapısı teorileri ve optimal sermaye yapısı. Ege Akademik Bakış, 13(1), 11-24.
69. Paramasivan, C., & Subramanian, T. (2009). Financial management (1st ed.). New Delhi: New Age International.
70. Pedroni, P. (1999). Critical values for cointegrating tests in heterogeneous panels with multiple regressors. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 61(1), 653–670.
71. Pedroni, P. (2004). Panel cointegration, asymptotic and finite sample properties of pooled time series tests with an application to the purchasing power parity hypothesis. Econometric Theory, 20(3), 597–625.
72. Pinto, P., Joseph, N. R., Hawaldar, I. T., & Quadras, J. M. (2020). Capital structure and financial performance of banks. International Journal of Applied Business and Economic Research, 15(23), 303–312.
73. Rajan, R. G., & Zingales, L. (1995). What do we know about capital structure? Some evidence from international data. The Journal of Finance, 50(5), 1421-1460.
74. Ramadan, Z. S., & Ramadan, I. Z. (2015). Capital structure and firm’s performance of Jordanian manufacturing sector. International Journal of Economics and Finance, 7(6), 279–284.
75. Riskin Hidayat, Khorunisa, A. R., Hermuningsih, S., Marhadi, M., & Sarwar, S. (2025). Capital Structure, Profitability and Corporate Value: The Moderation Effect of Corporate Social Responsibility in Indonesian Sharia Companies. Economica: Jurnal Ekonomi Islam, 16(1), 63-90.
76. Sayılgan, G., & Gürdal, K. (2004). Yatırım ve yönetim kararları açısından kâr kavramındaki değişim. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), 115–135.
77. Singh, N. P., & Bagga, M. (2019). The effect of capital structure on profitability: An empirical panel data study. Jindal Journal of Business Research, 8(1), 65–77.
78. Sultan, A., & Adam, M. (2015). The effect of capital structure on profitability: An empirical analysis of listed firms in Iraq. European Journal of Accounting, Auditing and Finance Research, 3(2), 61–78.
79. Tarı, R. (2005). Ekonometri (3rd ed.). Avcı Ofset.
80. Tifow, A. A. (2015). Sermaye yapısının firma performansı üzerindeki etkisi (Yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
81. Titman, S., & Wessels, R. (1988). The determinants of capital structure choice. The Journal of Finance, 43(1), 1-19.
82. Uluyol, O., Lebe, F., & Akbaş, Y. E. (2014). Firmaların finansal kaldıraç oranları ile öz sermaye kârlılığı arasındaki ilişki: Hisseleri Borsa İstanbul (BİST)’da işlem gören şirketler üzerinde sektörler bazında bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 6(1), 70–89.
83. Usman, M. (2016). Impact of capital structure on bank profitability: A study on Pakistan (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
84. Ünal, E. (2013). Özel sağlık sektöründe sermaye yapısı: Özel sağlık sektöründe sermaye yapısı ve finansal performans ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
85. Verbeek, M. (2004). A guide to modern econometrics. John Wiley & Sons Ltd.
86. Westerlund, J. (2007). Testing for error correction in panel data. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 69(6), 709–748.
87. Wooldridge, J. M. (2002). Econometric analysis of cross section and panel data. The Massachusetts Institute of Technology Press.
88. Yapa Abeywardhana, D. (2015). Capital structure and profitability: An empirical analysis of SMEs in the UK. Journal of Emerging Issues in Economics, Finance and Banking, 4(2), 1661–1675.
89. Yegon, C., Cheruiyot, J., Sang, J., & Cheruiyot, P. K. (2014). The effects of capital structure on firm’s profitability: Evidence from Kenya’s banking sector. Research Journal of Finance and Accounting, 5(9), 152–159.
90. Yıldırım, O. (2020). Participation banking in Turkish economy. Econder International Academic Journal, 4(2), 518-529.
91. Yılgör, M. (2008). OECD ülkelerinde ikiz açık teorisinin panel veri modelleri ile incelenmesi (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
92. Yılmaz, M., & Bağış, B. (2020). Türkiye’de İslami finansın gelişimi ve hukuki yapısı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(5), 3148-3173.
93. Younus, S., Ishfaq, K., Usman, M., & Azeem, M. (2014). Capital structure and financial performance: Evidence from sugar industry in Karachi Stock Exchange Pakistan. International Journal of Academic Research in Accounting, Finance and Management Sciences, 4(4), 272–279.
94. Yüce, M., & Eryılmaz, F. (2018). Türkiye’de katılım bankacılığının gelişim süreci. In International Congress of Islamic Economy, Finance and Ethics, 171-179.
95. www.tkbb.org.tr
96. www.bddk.org.tr