The Transition Period of Kassym Jomart Tokayev’s Presidency and Its Impact on Türkiye- Kazakhstan Relations

Öz

Nursultan Nazarbayev resigned on 19 March 2019 and handed over his duty to the then Kazakhstan Senate Leader- Kassym Jomart Tokayev. This unexpected move by Nazarbayev was met with surprise, both in his region and outside of the region. In Kazakhstan contrary to a majority that was satisfied with this transition of power, there was also a powerful minority that was dissatisfied with it. The tragic events that took place during this troubling transitional period were essentially a showdown between those factions who were dissatisfied with the mode of the presidential change in Kazakhstan and those who were satisfied with it. Although the exact trigger of the events on 2 January 2022 remains unclear, when analyzing the development of the events and their consequences in chronological order, one of the causes of the protests can be located in the failed socio-economic system that had long been built in the country to improve people’s lives, but the nature of the events and large scale of the violence indicates something different. Kazakhstan occupies a special place in Türkiye’s list of priorities. Hence, this article examines the mode of presidential change in Kazakhstan, the events of January 2022, and analyses Türkiye-Kazakhstan relations from 2019 to November 2022.

Anahtar Kelimeler

• Kassym Jomart Tokayev,
• Nursultan Nazarbayev,
• Presidential Transition Period,
• Kazakhstan,
• Türkiye

Kassym Jomart Tokayev’in Cumhurbaşkanlığı Geçiş Dönemi ve Türkiye- Kazakistan İlişkilerine Etkisi

Öz

Nursultan Nazarbayev, 19 Mart 2019’da cumhurbaşkanlığı görevini Kazakistan Senatosu Başkanı Kassym Jomart Tokayev’e devrederek görevi bırakmıştır. Nazarbayev’in bu beklenmedik hamlesi hem bölgesinde hem de dışında sürpriz bir gelişme olarak karşılandı. Kazakistan içinde ise bu geçiş döneminden hoşnut olan bir çoğunluğa karşılık hoşnut olmayan güçlü bir azınlık vardı. Bu sancılı geçiş döneminde meydana gelen trajik olaylar, esasen Kazakistan’da cumhurbaşkanı görev değişiminden hoşnut olmayanlarla hoşnut olanların bir hesaplaşmasının tebarüz etmesiydi. Hâlbuki Nursultan Nazarbayev, Kazakistan’da potansiyel karışıklığa mahal vermemek için böyle bir karar almıştı. 2 Ocak 2022 tarihinde meydana gelen olayların kesin çıkış sebebi belirsizliğini korusa da olayların kronolojik gelişimi ve sonuçlarının analizi yapıldığında ilk barışçıl halk protestolarının ülkede uzun süredir inşa edilen sosyoekonomik sisteme ve bunun hayal kırıklığına dayandığı değerlendirilebilir. Ancak olayların doğası ve şiddetin büyüklüğü farklı bir durumu işaret ediyor. Bu minvalde bu makale, Kazakistan’da cumhurbaşkanlığı geçiş döneminin ve Ocak 2022 tarihinde meydana gelen olayları analiz ederek 2019 yılından Kasım 2022’ye kadar Türkiye-Kazakistan ilişkilerini inceleyecektir.

Anahtar Kelimeler

• Kassym Jomart Tokayev
• Nursultan Nazarbayev
• Cumhurbaşkanlığı Geçiş Dönemi
• Kazakistan
• Türkiye

Kaynakça

1. Abbasova, V. (2023). Kazakistan, Türkiye Sign Military Cooperation Plan for 2024. Caspian News, https://caspiannews.com/news-detail/kazakhstan-turkiye-sign-military-cooperation-plan-for-2024-2023-11-7-4/ 22.02.2024.
2. Akyürek, S. (2012. Kazakistan’da Türkiye ve Türk Algısı. Rapor No.44, Ankara: Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezi.
3. Aljazeera News. (2019). Kazakhstan’s leader Nursultan Nazarbayev resigns. https://www.aljazeera.com/news/2019/3/19/kazakhstans-leader-nursultan-nazarbayev-resigns. 08.07.2023
4. Alkan-Özcan, S. (2022). Kazakistan’ın Bağımsızlık Sonrası En Önemli Sınavı. Perspektif. https://www.perspektif.online/kazakistanin-bagimsizlik-sonrasi-en-onemli-sinavi/ adresinden 12.12.2023.
5. Alkan, H. (2012). Türk Cumhuriyetlerinde Siyasal Kurumsallaşma Süreci: Geçen Yirmi Yılın Bir Bilançosu. Bilig, sayı 61. https://bilig.yesevi.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/2487-published.pdf. 03.04.2025
6. Ametbek, D. (2019). Kazakistan Cumhurbaşkanı T okayev’in Dış Politika Anlayışı. ANKASAM–Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi, https://www.ankasam.org/kazakistan-cumhurbaskani-tokayevin-dis-politika-anlayisi/ 14.07.2023.
7. Åslund, A. (2019). Nazarbayev’s resignation is a sign of strength. Atlantic Council. New Atlanticist, https://www.atlanticcouncil.org/blogs/new-atlanticist/nazarbayev-s-resignation-is-a-sign-of-strength/ 08.08.2023.
8. Beyaz, Z. F. (2022). Türkiye ile Kazakistan arasında Geliştirilmiş ‘Stratejik Ortaklığa İlişkin Ortak Bildirisi’ yayımlandı. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/turkiye-ile-kazakistan-arasinda-gelistirilmis-stratejik-ortakliga-iliskinortakbildirisi-yayimlandi/2584355 04.07.2023.

9. Cornell, S. E. ve Star, S. F. (2020). Kazakhstan’s Role in International Mediation Under First President Nursultan Nazarbayev. Central Asia-Caucasus Institute & Silk Road Studies Program. pp. 62-64. https://silkroadstudies.org/resources/Kazakhstan-mediation-Final.pdf 04.03.2023.
10. Cura, A. (2019). Kazakistan, tecrübeli diplomat Tokayev'e emanet. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kazakistan-tecrubeli-diplomat-tokayeve-emanet/1422970 04.03.2023.
11. Çelik, C. (2023). Türk Silahlı Kuvvetlerinin Kars'ta düzenlediği "Kış-2023 Tatbikatı" sürüyor. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/turk-silahli-kuvvetlerinin-karsta-duzenledigi-kis-2023-tatbikati-suruyor/2799878, 04.03.2024.
12. Çetin, N. (2021). Nursultan Nazarbayev’in Liderliği ve Türkiye-Kazakistan İlişkilerine Etkisi. H. Acar (Ed.), Türkiye-Kazakistan İlişkileri (1. Baskı, 131-163) içinde. Nobel Akademik Yayıncılık.
13. Deniş, H. E, ve Akçay, E. Y. (2021). Türkiye-Kazakistan İlişkilerinin Siyasi Boyutu. H. Acar (Ed.), Türkiye-Kazakistan İlişkileri (1. Baskı, 189-210) içinde. Nobel Akademik Yayıncılık.
14. Dubnov, A. (2019). Kazakhstan: What is Nazarbayev’s transition plan about? Aljazeera, https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/31/kazakhstan-what-is-nazarbayevs-transition-plan-about 06.08.2023.
15. Euronews, (2023). Kazakistan: ‘Süper başkan’ Nazarbayev'in ve ailesinin ayrıcalıklarını iptal edildi. https://tr.euronews.com/2023/01/13/kazakistan-super-baskan-nazarbayevin-ve-ailesinin-ayricaliklari-iptal-edildi 06.04.2024.
16. Euronews, (2022). Kazakistan'ın başkenti yeniden 'Astana' oldu, cumhurbaşkanı bir dönem görev yapacak. https://tr.euronews.com/2022/09/17/kazakistanin-baskenti-yeniden-astana-oldu-cumhurbaskani-bir-donem-gorev-yapacak 06.07.2023.
17. Gazeta ru, (2022). Kazakistan'daki Rusların durumu daha da kötüleşecek. https://www.gazeta.ru/politics/2022/01/15/14421769.shtml, 12.12.2023.
18. Gordeev, V. (2022). Кремль впервые прокомментировал события в Казахстане.(Kremlin ilk kez Kazakistan’daki olaylara ilişkin yorum yaptı). RBC. https://www.rbc.ru/politics/05/01/2022/61d57d939a79472fb31d84f7 05.01.2023.
19. IHA, (2022). Kazakistan’da Nursultan Nazarbayev’in siyasi yetkileri iptal edildi. İhlas Haber Ajansı,https://www.iha.com.tr/haber-kazakistanda-nursultan-nazarbayevin-siyasi-yetkileri-iptal-edildi-1025574 01.08.2023.
20. İsmayil, E. (2023). Yeni Kazakistan’da Siyasi Değişim, Dünya Siyaseti. https://dunyasiyaseti.com/icerik/yeni-kazakistanda-siyasi-degisim.html 04.05.2024.
21. İssayeva, M., Auelgazina, T. (2023). Bağımsız Kazakistan'ın Modernizasyon Aşamaları. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi. 10 (4), pp.1241-1253. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3436673 02.04.2024.
22. Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı’nın Resmi Web Sitesi, (2022), Kassym-Jomart Tokayev, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı birinci derece Dostluk Nişanı ile ödüllendirdi. (12 Ekim 2022). https://www.akorda.kz/en/kassym-jomart-tokayev-awarded-president-of-trkiye-recep-tayyip-erdoan-with-the-first-degree-order-of-dostyk-139545. 06.01.2025.
23. Kepenek, O. (2023). Yeni Kazakistan’da” “Adil ve Müreffeh Toplum” İnşasında Yeni Anayasanın Rolü. Akademik Araştırmalar Enstitüsü. https://akademikarastirma.org/yeni-kazakistanda-adil-ve-mureffeh-toplum/ 04.03.2024.
24. Kıdırali, D. (2022). Yeni Kazakistan: Cumhurbaşkanı Tokayev ve Uyguladığı Dış Politika. ANKASAM–Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi. https://www.ankasam.org/yeni-kazakistan-cumhurbaskani-tokayev-ve-uyguladigi-dis-politika/ 15.08.2023.
25. Kopçugova, A. ve Polyakova, V. (2022). Столкновения силовиков и протестующих в Казахстане. (Kazakistan'da güvenlik güçleriyle protestocular arasında çatışma çıktı). RBC, https://www.rbc.ru/photoreport/05/01/2022/61d547119a79471eb549d66d?from=article_body 05.08.2023.
26. Kronos, (2022). Kazakistan’da operasyon: Eski Cumhurbaşkanı Nazarbayev’in yeğeni tutuklandı. https://kronos36.news/tr/kazakistanda-operasyon-eski-cumhurbaskani-nazarbayevin-yegeni-tutuklandi/ 05.08.2023.
27. Kuandykov, T. (2023). Public Perception of Türkiye in Central Asia. Central Asia Barometer. https://www.tamgaturk.com/turkistan-kamuoyunda-turkiye-algisi-arastirmasi-yayimlandi/63194/ 04.05.2024.
28. Kussainova, M. (2023). Kazakistan Dışişleri Bakanı Nurtileu: Türkiye ile ilişkiler “genişletilmiş stratejik ortaklık” düzeyine yükseltildi. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kazakistan-disisleri-bakani-nurtileu-turkiye-ile-iliskiler-genisletilmis-stratejik-ortaklik-duzeyine-yukseltildi/2989039 05.08.2023.
29. Kussainova, M. (2022). Kazakistan'ın başkentinin adı yeniden Astana oldu. Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kazakistanin-baskentinin-adi-yeniden-astana-oldu/2687650 29.08.2023.
30. Kussainova, M. (2022). Tokayev’in ilk Ankara ziyareti Türkiye ile Kazakistan ilişkilerinde yeni dönemin işareti. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/tokayevin-ilk-ankara-ziyareti-turkiye-ile-kazakistan-iliskilerinde-yeni-donemin isareti/2583445/ 29.08.2023.
31. Lemon, E. (2019). Why Nazarbayev Resigned and What Happens Next. Kennan Instıtute: The Wilson Center. https://www.wilsoncenter.org/blog-post/why-nazarbayev-resigned-and-what-happens-next 05.06.2023.
32. Lillis, J. (2011). Kazakhstan: Nazarbayev’s Hospital Visit Prompts Succession Speculation. Eurasianet. https://eurasianet.org/kazakhstan-nazarbayevs-hospital-visit-prompts-succession-speculation 24.06.2023.
33. Mirovalev, M. (2022). Can centuries-old clan rivalry explain the crisis inKazakhstan? Aljazeera News. https://www.aljazeera.com/news/2022/1/11/a-game-of-thrones-in-kazakhstan-reflects-a-centuries-old-clan-r 04.09.2024
34. Putz, C. (2024). The Tokayev Interview and Nazarbayev’s Long Shadow. The Diplomat. https://thediplomat.com/2024/01/the-tokayev-interview-and-nazarbayevs-long-shadow/ 22.06.2023.
35. Radyonov, V. (2022). Если завтра война, Помогут ли Казахстану Турция и Китай? (Yarın savaş çıksa, Türkiye ve Çin Kazakistan'a yardım edecek mi?). РЕСПУБЛИКА. https://respublika.kz.media/archives/74910 01.08.2023.
36. Sarı, Y. (2022). Kazakistan’da Olayların Gelişimi: Protestolardan Güç Mücadelesine. Kriter, https://kriterdergi.com/dis-politika/kazakistanda-olaylarin-gelisimi-protestolardan-guc-mucadelesine 29.08.2024.
37. Sputnik Türkiye, (2019). Kazakistan'daki cumhurbaşkanlığı erken seçimlerinde sonuçlar kesinleşti. https://sputniknews.com.tr/20190611/kazakistandaki-cumhurbaskanligi-erken-secimlerinde-sonuclar-kesinlesti-1039304909.html 24.05. 2023.
38. Tarhan, M. (2022). Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev: Türkiye, Kazakistan için çok önemli bir stratejik ortak. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kazakistan-cumhurbaskani-tokayev-turkiye-kazakistan-icin-cok-onemli-bir-stratejik-ortak/2584121 24.05.2024
39. Tavukcu, S. (2022). Kasım Cömert Tokayev’in Nur Otan Partisi Genel Başkanlığı ve Kazakistan’da Yeni Siyaset Arayışı. Stratejik Düşünce Enstitüsü, https://www.sde.org.tr/kasim-comert-tokayevin-nur-otan-partisi-genel-baskanligi-ve-kazakistanda-yeni-siyaset-arayisi-bolgesel-analiz-299 04.05.2023.
40. Tharoor, I. (2011). The Real Cancer Behind the Ill Health of Two Dictators. TIME. https://world.time.com/2011/07/21/the-real-cancer-behind-the-ill-health-of-two-dictators/ 04.03.2024.
41. The Astana Times, (2023). One Year On from the January Tragedy in Kazakhstan. https://astanatimes.com/2023/01/one-year-on-from-the-january-tragedy-in-kazakhstan/ 16.04. 2024.
42. The Astana Times. (2022). Kazakhstan’s President Kassym-Jomart Tokayev Address: The Spirit of Freedom Combined with the Spirit of Rule of Law. https://astanatimes.com/2022/03/kazakhstans-president-kassym-jomart-tokayev-address-the-spirit-of-freedom-combined-with-the-spirit-of-rule-of-law/ 08.07. 2023.
43. The Astana Times, (2022). Kazakhstan Declares State of Emergency After Fuel Price Protests. https://astanatimes.com/2022/01/kazakhstan-declares-state-of-emergency-after-fuel-price-protests/ 08.07. 2023.
44. The Moscow Times. (2019). President of Kazakhstan, Nursultan Nazarbayev, Resigns After Three Decades. https://www.themoscowtimes.com/2019/03/19/president-of-kazakhstan-nursultan-nazarbayev-resigns-a64872 13.03.2024.
45. The Moscow Times. (2016). Putin Thanks Kazakh President for Help in Russian-Turkish Conflict. https://www.themoscowtimes.com/2016/08/16/putin-thanks-nazarbayev-for-helping-to-resolve-the-russian-turkish-conflict-a54998 16.04.2023.
46. Tomar, C. (2022). Türkiye-Kazakistan ilişkileri: Son ziyaretin düşündürdükleri. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/turkiye-kazakistan-iliskileri-son-ziyaretin-dusundurdukleri/2713399, 05.04.2023.
47. Yalçın, R. (2022). Kızıl Ordu'nun müdahalesine benzetmek doğru değil. Anayurt Gazetesi. https://anayurtgazetesi.com/haber/10948367/kizil-ordunun-mudahalesine-benzetmek-dogru-degil 05.09.2023.
48. Yalçın, R. (2019). Kazakistan’da neler oluyor? Sabah Gazetesi. https://www.sabah.com.tr/yazarlar/perspektif/resul-yalcin/2019/03/23/kazakistanda-neler-oluyor 04.06.2023.
49. Yetkin, M. (2021). Türk-Rus krizini bitiren gizli diplomasinin öyküsü. Yetkin Report. https://yetkinreport.com/2021/11/21/turk-rus-krizini-bitiren-gizli-diplomasinin-oykusu/ 06.07.2023.