KAMU YÖNETİMİ BAĞLAMINDA HUDUT MÜLKİ İDARE AMİRLİĞİ KADROSU İHDASI VE İPTALİ

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 1, 15 - 29, 15.01.2026

Selim Çapar , Zeynep Zişan Eser

https://doi.org/10.59445/ijephss.1723897

Öz

Bu çalışma hudut mülki idare amirliği konusunu ele almaktadır. Çalışmanın amacı, hudut mülki idare amirliği kadro ihdas ve iptali sürecini analiz etmektir. Ülkede devletin mülki teşkilatlanması ve idaresi, mülki idare düzenine bağlı olarak biçimlenmektedir. Mülki idare teşkilatı, devlet otoritesinin ülkede etkili ve istikrarlı bir şekilde sağlanması için varlığını sürdüren temel idari yapıdır. Bu yapı; kamu hizmetlerinin sunumu, kamu düzeninin sağlanması ile merkez ve taşra arasındaki iletişimi sağlayan rolü itibarıyla ayrıca önemlidir. İdari bütünlüğü sağlama görevi bulunan mülki idare amirlerinin, hudut mülki idare amiri olarak görevlendirilmeleriyle belirli görev alanları oluşturulmuştur. Kadro, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle (CBK) tanımlanarak ihdas edilmiştir. Ancak bu ihdas işlemi Anayasa Mahkemesi’nde iptal davası açılmasına neden olmuştur. Anayasa Mahkemesi yapmış olduğu değerlendirme neticesinde, kanun ile düzenlenmesi gereken hudut mülki idare amirliği kadrosunun CBK ile düzenlenmesinin Anayasa’ya aykırılık oluşturduğu gerekçesiyle iptal edilmesine karar vermiştir. Bu kararın gerekçesinde daha çok usule aykırılık öne çıkmaktadır. Bununla birlikte hudut mülki idare görev alanına giren konular, tarihsel süreçte hep mülki idare amirleri ile ilişkili bir gelişim göstermiştir. Bu anlamda mülki idare amirlerinin görev anlayışı ile son derece uyumlu bir nitelik taşımaktadır. Bu bağlamda TBMM’de kabul edilecek bir yasa ile hudut mülki idare amirliği kadrosunun ihdas edilmesi gerektiği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Mülki İdare , Hudut Mülki İdare Amirliği , Anayasa Mahkemesi , Türkiye

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Teşekkür

Çalışma, kamusal, özel, ticari nitelikte ya da kar amacı gütmeyen herhangi bir kurumdan destek alınmadan hazırlanmıştır.

THE ESTABLISHMENT AND ABOLITION OF THE BORDER PROVINCIAL ADMINISTRATOR CADRE IN THE CONTEXT OF PUBLIC ADMINISTRATION

Öz

This paper analyzes with the subject of border provincial administration. The purpose of the paper is to deal the process of the creation and cancellation of the staff of the border provincial administration chief. In Türkiye, administration of the state on the territory is shaped by the provincial administration order. The provincial administration organisation is the basic administrative structure in the country. This structure is also important in terms of its role in providing public services, ensuring public order and ensuring communication between the centre and the provinces. The cadre was defined and created by Presidential Decree (CBK). However, this process was subject to an application for annulment to the Constitutional Court. As a consequence of the assessment made by the Constitutional Court, the Constitutional Court settle on cancel the regulation of the border provincial administrative chief position, which should be regulated by law, by the CBK on the grounds that it is unconstitutional. In the justification of this decision, procedural violation is more prominent. However, in the historical process, the issues falling within the field of duty of the border provincial administration have always developed in relation to the provincial administrative chiefs. In this sense, it is highly coherent with the understanding of the duties of provincial administrative chiefs. With in this context, it is considered that a law to be accepted by the Grand National Assembly of Türkiye should be enacted to create the position of border provincial administration chief.

Anahtar Kelimeler

Provincial Administration , Border Administrative Authority , Constitutional Court , Türkiye

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Teşekkür

This research received no specific grant from any funding agency in the public, commercial, or not-for-profit sectors.

Kaynakça

• AYM (1985) 18.06.1985 tarihli ve E: 1985/3, K: 1985/8 sayılı kararı.
• AYM (1988) 22.06.1988 tarihli ve E: 1987/18, K: 1988/23 sayılı kararı.
• AYM (2023a) 05.04.2023 tarihli ve E: 2019/111, K: 2023/63 sayılı kararı.
• AYM (2023b) 11.10.2023 tarihli ve E: 2018/120, K: 2023/171 sayılı kararı.
• AYM (2024) 01.02.2024 tarihli ve E: 2021/38, K: 2024/25 sayılı kararı.
• Ardıçoğlu, M. A. (2017). Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. Ankara Barosu Dergisi, 75(3), 19-51. https://doi.org/10.30915/abd.463699
• Çağlayan, R. (2024). Üst Kademe Kamu Yöneticilerinin Atanmasına İlişkin Anayasa Mahkemesi Kararı Üzerine. Karar İncelemeleri Dergisi, 2(1), s. 23-48.
• Çapar, S. ve M. Koca (2021) İl ve İlçelerde Mülki İdarenin Koordinasyon Kapasitesi, TİAV Yayınları, Ankara.
• Çapar, S. ve M. Yayla (2019). “Türkiye” Selim Çapar ve Mustafa Yayla (Ed.), Türkiye ve Komşu Ülkelerde Yönetim, (ss.7-42), içinde TİAV Yayınları, Ankara.
• Çapar, S. ve Ş. Yıldırım. (2016). 21. Yüzyılda Mülki İdare Amirlerinin Mülki İdare Algısı, International Journal of Human Science, 13 (1): 2385-2397.
• Doehring, K. (2002) Genel Devlet Kuramı (Genel Kamu Hukuku), (Ahmet Mumcu Çev.); İnkılap Kitabevi, İstanbul.
• Ergun, T. (1983). ”Yüksek Yöneticilerin Yetiştirilmeleri Sorunu”, Amme İdaresi Dergisi, Cilt.16, Sayı.2, Haziran, s. 23-36.
• Eren, A. (2019). Anayasa Mahkemesinin Kanun Hükmünde Kararnamelere İlişkin İçtihadı Doğrultusunda Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Değerlendirilmesi, Anayasa Yargısı, Cilt: 36, Sayı: 1, 1–72.
• Göreli, İ. H. (1952) İl İdaresi, AÜ SBF, Ankara.
• Güler, B. A. (2009) Türkiye’nin Yönetimi, İmge, Ankara.
• Hürriyet (2006a). Sınır Kapılarına Süper Yetkili Vali Yardımcısı, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/sinir-kapilarina-super-yetkili-vali-yardimcisi-4366000 adresinden 10 Şubat 2025 tarihinde alınmıştır.
• Hürriyet (2006b). Dernekler Yasası Değişiyor, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/dernekler-yasasi-degisiyor-4504193 adresinden 10 Şubat 2025 tarihinde alınmıştır.
• Hürriyet (2008). Hudutlar İçişlerine Emanet Edilecek, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/hudutlar-icislerine-emanet-edilecek8157644 adresinden 27 Kasım 2022 tarihinde alınmıştır.
• MeclisHaber(2006).https://meclishaber.tbmm.gov.tr/develop/owa/haber_portal.aciklama?p1=34689 adresinden 27 Aralık 2022 tarihinde alınmıştır.
• Özyar, M. (2021). Mevzuatımızda Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri. Ombudsman Akademik, 7(13), 157-191.
• RG (1949) İl İdaresi Kanunu, 18.06.1949, Sayı: 7236.
• RG (1982) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 9.11.1982, Sayı: 17863 (Mükerrer).
• RG (1985) Anayasa Mahkemesi Kararları, 18.10.1985 Sayı: 18902,
• RG (1986) Mülki İdare Amirleri Atama, Değerlendirme ve Yerdeğiştirme Yönetmeliği, 16.07.1986, Sayı: 19166.
• RG (1989) 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, 30.06.1989, No 20211 (Mükerrer).
• RG (1996) İl İdaresi Kanunu, Terörle Mücadele Kanunu, Kuvvetli Tayın Kanunu, Er Kazanından İaşe Edileceklere İlişkin Kanun, Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun ve Kimlik Bildirme Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunu, 04.09.1996, Sayı: 22747.
• RG (1997) Sivil Hava Meydanları, Limanlar ve Sınır Kapılarında Güvenliğin Sağlanması, Görev ve Hizmetlerin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik, 14.08.1997, Sayı: 23080.
• RG (2011a) Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, 03.04.2011, Sayı: 27894.
• RG (2011b) Kaymakam Adayları Yönetmeliği, RG: 06.07.2011, Sayı: 27986.
• RG (2018a) Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, 10.07.2018, Sayı: 30474.
• RG (2018b) Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, 10.07.2018, Sayı: 30474.
• RG (2021b) Cumhurbaşkanlığı Tarafından Yapılan Atamalar Hakkında Karar, 20.08.2021, Sayı: 31574.
• RG (2021a) 70 Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, 06.02.2021, Sayı: 31387.
• RG (2025) Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usullerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, 06.03.2025, Sayı: 32833.
• TODAİE (1998) Kamu Yönetimi Sözlüğü, TODAİE, Ankara.
• Yaman, A., ve Ünal, H. (2021). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Yürütme Erki Bağlamında Değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26 (2), 225-246.