Ağ Toplumunun Arkeolojisi: Manuel Castells’in Teorisinde Gabriel Tarde’ın Mikro-Sosyolojik İzleri

Öz

Bu çalışma, Manuel Castells’in ağ toplumu teorisini, son yıllarda yeniden keşfedilen düşünür Gabriel Tarde’ın mikro-sosyolojisi perspektifinden yeniden okumayı amaçlamaktadır. Çalışma, Castells’in enformasyonel gelişme tarzının (informationalism), akışlar uzamı (space of flows) kavramsallaştırmasının ve ağ mantığının; Tarde’ın taklit, karşıtlık ve icat yasalarıyla ontolojik bir süreklilik ve izomorfizm içinde olduğunu iddia etmektedir. Karşılaştırmalı teorik analiz yönteminin benimsendiği araştırmada, Castells’in Enformasyon Çağı üçlemesi ile Tarde’ın temel eserleri incelenmiştir. Durkheimcı makro yapıların eridiği enformasyon çağında, Tarde’ın ilişkisel ve moleküler ontolojisi; Castells’in teknolojik altyapı analizlerinde maddi karşılığını bulmuştur. Kuramsal bir karşılaştırmanın ötesinde makale; Arap Baharı, kripto para piyasaları, sosyal medya linçleri ve algoritmik yönetişim gibi güncel olguları Tardeçı monadolojinin teknolojik tezahürleri olarak analiz etmektedir. Çalışmanın teorik çıkarımları, ağ toplumunda iktidarın salt fiziksel zor kullanımdan ziyade giderek artan bir oranda Tardeçı telkin ve rızaya dayandığını, ekonomik değerin ise inanç ve arzu ekonomisine kaydığını temellendirmektedir. Ayrıca büyük veri ve algoritmaların, Tarde’ın hayal ettiği istatistiksel olmayan sosyometriyi operasyonel hale getirdiği tartışılmaktadır. Toplum kavramı, var olmanın bağlanmak olduğu ilişkisel bir ontolojiye dönüşürken; siyasetin, rasyonel kamusal alandan nöro-politik ve duygulanımsal bir zemine kaydığı ileri sürülmektedir. Nihayetinde bu çalışma, ağ toplumunu Durkheim’ın mekanik düzeninin bir çözülüşü ve Tarde’ın moleküler kaosunun bir eşiği olarak okumayı önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Gabriel Tarde
• Manuel Castells
• Ağ Toplumu
• Mikro-Sosyoloji
• Akışlar Uzamı.

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Yok

Teşekkür

Yok

Archaeology of the Network Society: Micro-Sociological Traces of Gabriel Tarde in Manuel Castells’ Theory

Öz

This study aims to re-examine Manuel Castells’s network society theory from the perspective of the recently rediscovered thinker Gabriel Tarde’s micro-sociology. It argues that Castells’s informational mode of development (informationalism), space of flows (space of flows) and network logic share an ontological continuity and isomorphism with Tarde’s laws of imitation, opposition and invention. Using comparative theoretical analysis, the research examines Castells’s The Information Age trilogy alongside Tarde’s core works. As Durkheimian macro-structures dissolve in the information age, Tarde’s relational, molecular ontology finds material actualization in Castells’s technological infrastructure analyses. Beyond theoretical juxtaposition, the article analyzes contemporary phenomena like the Arab Spring, cryptocurrency, social media lynchings and algorithmic governance as technological manifestations of Tardean monadology. The theoretical inferences of the study substantiate that network society power increasingly relies on Tardean suggestion and consent rather than mere physical coercion, while economic value has shifted toward an economy of belief and desire. Furthermore, big data and algorithms have operationalized Tarde’s envisioned non-statistical sociometry. With society transforming into a relational ontology where existing means being connected, politics shifts from rational public-sphere debates toward a neuropolitical, affective terrain. Ultimately, this study proposes to read the network society as a dissolution of Durkheim’s mechanical order and a threshold of Tarde’s molecular chaos.

Anahtar Kelimeler

• Gabriel Tarde
• Manuel Castells
• Network Society
• Micro-Sociology
• Space of Flows.

Destekleyen Kurum

None

Etik Beyan

None

Teşekkür

None

Kaynakça

1. Balcı, M. E. (2014). Tarde’ı neden tardettik? Türk sosyolojisine dair soy-kütüksel bir deneme. Sosyoloji Dergisi. 3. Dizi, 29. Sayı, 2014/2, 293-325. https://doi.org/10.16917/sd.58228
2. Bayındır, O. (2022). Gustave Le Bon ve Kitleler Psikolojisi. Medya ve Kültür. 2(1), 114-118.
3. Castells, M. (2008a). Ağ toplumunun yükselişi enformasyon çağı: ekonomi, toplum ve kültür 1. Cilt. (E. Kılıç (Çev.); 2. Baskı). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi 1996)
4. Castells, M. (2008b). Kimliğin gücü enformasyon çağı: ekonomi, toplum ve kültür 2. Cilt. (E. Kılıç (Çev.); 2. Baskı). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi 1997)
5. Castells, M. (2013). İsyan ve umut ağları: İnternet çağında toplumsal hareketler (E. Kılıç (Çev.); 1. Baskı). Koç Üniversitesi Yayınları. (Orijinal eserin yayımlanma tarihi 2012).
6. Castells, M. (2016). İletişim gücü. (E. Kılıç (Çev.); 1. Baskı). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi 2009)
7. Castells, M. (2021). İnternet galaksisi. (T. A. Hasdemir (Çev.); 1. Baskı). Phoenix Yayınevi. (Orijinal eserin basım tarihi 2001)
8. Deleuze, G. (2017). Fark ve tekrar. (B. Yalım ve E. Koyuncu (Çev.); 1. Baskı). Norgunk Yayıncılık. (Orijinal eserin basım tarihi 1968)

9. Durkheim, E. (2012). Sosyolojik yöntemin kuralları. (C. B. Akal (Çev.); 1. Baskı). Dost Kitabevi. (Orijinal eserin basım tarihi 1895)
10. Latour, B. (2010). Tarde’s idea of quantification. M. Candea (Ed.), The social after Gabriel Tarde: debates and assessments (1. Baskı, pp 145-162). içinde Routledge.
11. Leibniz, G. W. (2011). Monadoloji metafizik üzerine konuşma. (A. Altınörs (Çev.); 1. Baskı). Doğu Batı Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi 1846)
12. Tarde, G. (1903) Laws of Imitation. (E. C. Parsons (Çev.); 1. Edition). Henry Holt and Company. (Orijinal eserin basım tarihi 1890)
13. Tarde, G. (2004). Monadoloji ve sosyoloji. (Ö. Doğan (Çev.); 1. Baskı). Öteki Yayınevi. (Orijinal eserin basım tarihi 1893)
14. Tarde, G. (2011). Geleceğin tarihinden alıntılar. (B. Özcan (Çev.); 1. Baskı). Say Yayın Grubu. (Orijinal eserin basım tarihi 1898)
15. Tarde, G. (2018). Yeraltı insanı. (U. Ö. Hoşafçı (Çev.); 1. Baskı). Altıkırkbeş Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi 1896)
16. Tarde, G. (2019). Toplumsal yasalar. (E. Sünter (Çev.); 1. Baskı). Norgunk Yayıncılık. (Orijinal eserin basım tarihi 1898)
17. Tarde, G. (2023). Ekonomik psikoloji. (Ö. Doğan (Çev.); 1. Baskı). Doğu Batı Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi 1902)