Ziya Gökalp Tarafından Yeniden Yazılan “Keloğlan” Masalının Propp Metoduna Göre İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, Ziya Gökalp’in Altın Işık eserindeki “Keloğlan” masalının olay örgüsünü Vladimir Propp’un biçimbilimsel modeli çerçevesinde incelemektedir. Nitel doküman incelemesiyle ele alınan metindeki olaylar, anlatının gelişimine katkıları esas alınarak Propp’un otuz bir işlevi ve yedi eylem alanıyla karşılaştırılmıştır. Çözümleme, kahramanın başlangıçtaki yoksulluğunun talih arayışını başlattığını; Dev Karısı ile karşılaşma, aldatma, kaçış ve zaferin anlatının merkezini oluşturduğunu; ödülün ise evlilik yerine hazine ve geçim imkânı olarak sunulduğunu göstermiştir. Bağışçı ve büyülü nesne işlevleri ise metinde açık bir biçimde saptanamamıştır. Bazı olaylar Propp’un işlev tanımlarıyla yalnızca yüzeysel benzerlik taşıdığından, bu olaylar kesin işlev örnekleri olarak kodlanmamıştır. Bulgular, söz konusu yazılı masalın Propp modeliyle açıklanabilen bir olay örgüsü taşıdığını; ancak modeldeki bütün işlevleri içermediğini ortaya koymaktadır. Çalışma, tek bir metnin biçimbilimsel çözümlemesiyle sınırlı olmakla beraber yazarın bilinçli ideolojik müdahaleleri veya sözlü varyantlara göre yaptığı değişiklikler hakkında karşılaştırmalı bir sonuç ileri sürmemektedir. Sonuç olarak çalışma itibarıyla Ziya Gökalp’in masalcılığına da doğrudan bir atıfta bulunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ziya Gökalp
• Keloğlan Masalı
• Altın Işık
• Propp Metodu
• Yapısal Çözümleme

Destekleyen Kurum

Çalışma, kamusal, özel, ticari nitelikte ya da kar amacı gütmeyen herhangi bir kurumdan destek alınmadan hazırlanmıştır.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

An Analysis of the ‘Keloğlan’ Tale Rewritten by Ziya Gökalp According to Propp’s Method

Öz

This study examines the tale of ‘Keloğlan’ in Ziya Gökalp’s Altın Işık using Vladimir Propp’s morphological model. Through qualitative document analysis, narrative events were assessed in terms of their contribution to the tale and compared with Propp’s thirty-one functions and seven spheres of action. The analysis shows that the hero’s initial poverty motivates his search for fortune, while the encounter with the ogress, deception, escape and victory organize the central conflict. The final reward takes the form of treasure and a livelihood rather than marriage. The donor and magical-agent functions could not be clearly identified. Events that only superficially resemble Propp’s definitions were not coded as definite instances of those functions. The findings indicate that the written tale has a plot partly describable through Propp’s model without containing all of its functions. As the study examines a single text, it does not establish intentional ideological interventions by the author or changes relative to oral variants. Thus, the study also explicitly refers to Ziya Gökalp’s role as a writer of tales.

Anahtar Kelimeler

• Ziya Gökalp
• Keloğlan Tale
• Altın Işık
• Propp’s Method
• Structural Analysis

Destekleyen Kurum

This research received no specific grant from any funding agency in the public, commercial, or not-for-profit sectors.

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Kaynakça

1. Bolat, N. (2017). Keloğlan kimliğinde Türk masalları anlatısı: Propp yönteminde Türk masalları. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(3), 201-226. https://izlik.org/JA67UK62TU
2. Çıblak, N. (2005). V. Propp’un masal çözümleme metodu. Türk Dili: Dil ve Edebiyat Dergisi, 638, 127-140.
3. Ekici, M. (2014). Kuramlar ve yöntemler. M. Ö. Oğuz vd. (Ed.), Türk halk edebiyatı el kitabı (61-96) içinde. Grafiker Yayınları.
4. Gümüş, İ. (2017). Türk masalları ve Max Lüthi yöntemi. Gece Kitaplığı.
5. Günay, U. (2023). Türk masallarına Propp metodunun uygulanışı. Folklor/Edebiyat, 29(115), 605-622. https://doi.org/10.22559/folklor.2494
6. Kaplan, H., ve Peker, S. (2022). Kök değerler açısından Özbek masalları. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 426-444. https://izlik.org/JA24JC78SF
7. Özçalışkan, Ş. (1996). Vladimir Propp’un biçimbilimsel yaklaşımı çerçevesinde bir Keloğlan masalının incelenmesi. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 7, 59-75. https://izlik.org/JA42RB74BM
8. Propp, V. (2009). Morphology of the folktale (L. Scott, Trans.). University of Texas Press. (Original publication date 1928).

9. Sever, M. (2007). Ziya Gökalp’in masallarında tipler. Millî Folklor, 74, 29-33. https://www.millifolklordergisi.com/Yayin/74
10. Şimşek, E. (2017). Türk masallarının millî tipi: Keloğlan. AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 5(11), 41-57. https://doi.org/10.31126/akrajournal.328047
11. Yaman, S. (2023). Türk masalları ve Holbek yöntemi. Grafiker Yayınları.
12. Ziya Gökalp. (2016). Altın ışık. A. Duymaz (Haz.), Ötüken Neşriyat.