Ziya Gökalp’in Gelecek Tasavvuru: “Yeni Hayat”

Öz

Ziya Gökalp’in gelecek tasavvuru, millî kültürün korunması ile modernleşme arayışının birlikte değerlendirilmesini gerektiren çok yönlü bir düşünce alanı oluşturmaktadır. Gökalp üzerine yapılan araştırmalarda millet, milliyetçilik, kültür, medeniyet, dil, din, eğitim, aile, kadın ve iktisat gibi konular farklı yönleriyle ele alınmışsa da bu unsurların geleceğe yönelik bütünlüklü bir tasavvur içerisinde değerlendirilmesine daha sınırlı ölçüde yer verilmiştir. Bu çalışmada, Gökalp’in geleceğe ilişkin düşüncelerinin hangi fikrî temellere dayandığı ve “Yeni Hayat” anlayışının nasıl bir toplumsal gelecek öngördüğü sorularına cevap aranmıştır. Nitel araştırma yöntemi çerçevesinde Gökalp’in başta Türkçülüğün Esasları olmak üzere eserleri ve konuya ilişkin literatür incelenerek düşüncesinin geleceğe dönük boyutları değerlendirilmiştir. Öncelikle millet, milliyetçilik, hars ve medeniyet anlayışları gelecek tasavvurunun fikrî temelleri olarak ele alınmış; ardından “Yeni Hayat” düşüncesi üzerinden aile, dil, eğitim, kadın, toplumsal hayat ve iktisat alanlarında öngörülen dönüşüm incelenmiştir. Bulgular, Gökalp’in gelecek tasavvurunun millî kültürün korunarak modern şartlara uyarlanmasını esas alan dinamik bir toplumsal dönüşüm anlayışına dayandığını göstermektedir. Bu yaklaşım, farklı alanlardaki görüşlerinin ortak bir gelecek perspektifi içerisinde değerlendirilmesine imkân sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ziya Gökalp
• Yeni Hayat
• Modernleşme

Destekleyen Kurum

Çalışma, kamusal, özel, ticari nitelikte ya da kar amacı gütmeyen herhangi bir kurumdan destek alınmadan hazırlanmıştır.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Ziya Gökalp’s Vision of the Future: “New Life”

Öz

Ziya Gökalp’s vision of the future constitutes a multidimensional intellectual framework that requires the preservation of national culture and the pursuit of modernization to be considered together. While research on Gökalp has addressed topics such as nation, nationalism, culture, civilization, language, religion, education, family, women, and economics from various perspectives, there has been limited attention paid to evaluating these elements within a comprehensive vision of the future. This study seeks to answer the questions of what intellectual foundations Gökalp’s ideas about the future are based on and what kind of social future the “New Life” concept envisions. Within the framework of qualitative research, Gökalp’s works-particularly The Principles of Turkism-and the relevant literature were examined to evaluate the future-oriented dimensions of his thought. First, his concepts of nation, nationalism, culture, and civilization were examined as the intellectual foundations of his vision of the future; subsequently, the transformations envisaged in the areas of family, language, education, women, social life, and economics were analyzed through the lens of the “New Life” concept. The findings indicate that Gökalp’s vision of the future is based on a dynamic understanding of social transformation that prioritizes the preservation of national culture while adapting it to modern conditions. This approach allows for the evaluation of his views across various fields within a common perspective on the future.

Anahtar Kelimeler

• Ziya Gökalp
• New Life
• Modernization

Destekleyen Kurum

This research received no specific grant from any funding agency in the public, commercial, or not-for-profit sectors.

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Kaynakça

1. Afacaner, M. E. (2024). Ziya Gökalp’ın Türkçe ve sadeleşmecilik anlayışı. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26 (Ölümünün 100. Yılında Ziya Gökalp ve Sosyoloji Sempozyumu Özel Sayısı), 412-422.
2. Atiker, E. (2012). Ziya Gökalp’in düşüncesinde toplumsal bütünleşme. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3 (10), 21-27.
3. Balkız, B. (2015). Türk modernleşmesi, pozitivizm ve sosyoloji. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 5 (2), 123-149.
4. Baloğlu, B. (2012). Ziya Gökalp’in iktisat görüşleri ve günümüz iktisadi değerler sistemi bakımından önemi. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3 (13), 29-45.
5. Beyhan, M. A. (2012). Ziya Gökalp’in tarih anlayışı ve Türk medeniyeti tarihi adlı eseri. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3 (13), 47-61.
6. Çalen, M. K. (2016). Yeni Hayat”tan “Millî Hayat”a, intihardan terkîbe Ziya Gökalp”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 16 (2), 225-235.
7. Çetin, N. (2024). Ziya Gökalp’te ideal gençlik tasarımı. Türkoloji Dergisi, 26 (2), 57-76.
8. Dalkılıç, M. M. (2024). Ziya Gökalp’in mektuplarında kuşak inşâsı ve gençliğe öğütler. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26 (Ölümünün 100. Yılında Ziya Gökalp ve Sosyoloji Sempozyumu Özel Sayısı), 397-411.

9. Doğan, N. (2024). Ziya Gökalp düşüncesinde beşeri bilimler ve ulus inşası. Mülkiye Dergisi, 48 (3), 527-550.
10. Durakbaşa, A. (2012). Ziya Gökalp’in Limni ve Malta mektupları’nda yeni hayat ve yeni aile. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3 (10), 123-136.
11. Durdu, Z. (2023). Cumhuriyet’in sosyolojisini kurmak: Ziya Gökalp’te modernleşme ve kimlik. Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi, 3 (6), 50-58.
12. Gökalp, Z. (2019). Türkçülüğün esasları, Anadolu Üniversitesi Yayınları.
13. Göküş, Ş. (2025). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Ziya Gökalp düşüncesinde din ve din eğitimi. Düzce İlahiyat Dergisi, 9 (2), 641-667.
14. Güler, M., ve Çelik, H. (2025). Ziya Gökalp’ın felsefi mirası: modern Türk düşüncesinde “irade, mefkûre ve hürriyet. Türklük Bilimi Araştırmaları, 58, 61-82.
15. Günay, Z. (2024). İktisadi düşünce tarihi açısından Ziya Gökalp ve milli iktisat. Pearson Journal, 8 (29), 1579-1590.
16. Gürbüz, Z. (2023). Naif bir milliyetçi: Ziya Gökalp. Uluslararası Yönetim ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10 (20), 1-11.
17. Gürsoy, Ş., ve Çapcıoğlu, İ. (2006). Bir Türk düşünürü olarak Ziya Gökalp: hayatı, kişiliği ve düşünce yapısı üzerine bir inceleme. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 47 (2), 89-98.
18. Heyd, U. (2002). Türk Ulusçuluğunun Temelleri (K. Günay (Çev.)). Kültür Bakanlığı Yayınları.
19. Kaçmazoğlu, H. B. (2024). Ölümünün 100. yılında Ziya Gökalp ile ilgili bazı tespit ve değerlendirmeler. Sosyologca, 28, 35-47.
20. Keskin, M. (2003). Ziya Gökalp’in din anlayışı. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8, 101-118.
21. Koçak, H., ve Evran S. (2024). Ziya Gökalp’e göre modern Türk ailesi: gelenekten geleceğe. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26 (Ölümünün 100. Yılında Ziya Gökalp ve Sosyoloji Sempozyumu Özel Sayısı), 297-310.
22. Konuk Kandemir, N., ve Aksu, M. (2024). Ziya Gökalp ve Emile Durkheim’da ahlak eğitimi: toplumsal düzen ve kimlik inşası üzerine karşılaştırmalı bir inceleme. Sosyologca, 28, 131-140.
23. Kösoğlu, N. (2013). Türk milliyetçiliğinin doğuşu ve Ziya Gökalp. Ötüken Yayınları.
24. Mehmetbeyoğlu, N. (2026). Sosyolojik düşüncede Ziya Gökalp’in yeri. Uluslararası Yönetim Dergisi, 9 (1), 277-287.
25. Öztürk, V. K. (2026). Ziya Gökalp: Hayatı, Edebî Kişiliği, Fikir Dünyası, Dönemi ve Etkileri, [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Marmara Üniversitesi/Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul.
26. Şan, M. K., ve Aydoğan, O. (2025). Ziya Gökalp’in Küçük Mecmua yazıları bağlamında modernleşme paradigması: mefkûreden sosyal teşkilata. Tezkire Dergisi, 34 (92), 33-53.
27. Tansel, F. A. (1989). Ziya Gökalp Külliyâtı-II: Limni ve Malta Mektupları, Türk Tarih Kurumu Basımevi.
28. Uyanık, M. (2025). Ziya Gökalp’e göre Türk medeniyetinin evreleri. N. Civelek (Yay. Haz.), Vefatının 100. Yılında Ziya Gökalp Sempozyumu (21-22 Ekim 2024, İstanbul) Bildirileri (pp. 195-231). Türk Ocağı Yayınları.
29. Yıldırım, A. (2013). Ziya Gökalp’te toplumsal değişme: “kültür-uygarlık tezi”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5 (9), 1-20.
30. Yıldız, S. (2022). Sürgün mektuplarındaki Ziya Gökalp. Düşünce Dünyasında Türkiz, 4 (19), 45-68.