Bazı Doğal ve Endemik Geofit Bitki Türlerinin Kurakçıl Peyzaj Alanlarında Kullanımı ve Adaptasyon Başarısı

Öz

Bu çalışmada, kurakçıl peyzaj uygulamalarında doğal vejetasyondan temin edilen geofit bitki türlerinin kullanımı değerlendirilmiştir. Uygulama bahçesinde doğal habitatlardan getirilen 7 familyaya ait 16 bitki taksonu ile birlikte Erzincan Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsünden temin edilen Liliaceae familyasına ait 8 farklı Fritillaria taksonu kullanılmıştır. Böylece toplamda 24 geofit bitki taksonu uygulama alanına dâhil edilmiş olup, bunların 6’sı endemik türlerden oluşmaktadır. En fazla takson içeren familyalar Iridaceae, Asparagaceae ve Liliaceae olarak belirlenmiştir. Peyzaj alanında özellikle Iris türleri ile endemik Fritillaria taksonlarının estetik ve ekolojik katkıları gözlemlenmiştir. Elde edilen bulgular, doğal ve endemik geofit türlerin kurakçıl peyzaj uygulamalarında düşük bakım gereksinimi, yüksek adaptasyon başarısı ve biyolojik çeşitliliğe katkı açısından önemli bir potansiyele sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bu türlerin kentsel peyzaj tasarımlarında yaygınlaştırılması, sürdürülebilir yeşil alan planlaması açısından etkili bir yaklaşım olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bingöl
• Kurakçıl peyzaj
• Geofit bitkiler
• sürdürülebilir peyzaj tasarımı

Use and Adaptation Success of Some Natural and Endemic Geophyte Plant Species in Drought-Tolerant Landscape Areas

Öz

Abstract This study evaluated the use of geophyte plant species obtained from natural vegetation in drought-tolerant landscape applications. In the experimental garden, 16 plant taxa belonging to 7 families brought from natural habitats were used, along with 8 different Fritillaria taxa belonging to the Liliaceae family obtained from the Erzincan Horticultural Research Institute. Thus, a total of 24 geophyte plant taxa were included in the application area, 6 of which were endemic species. The families with the most taxa were identified as Iridaceae, Asparagaceae, and Liliaceae. The aesthetic and ecological contributions of Iris species and endemic Fritillaria taxa were observed in the landscape area. The findings reveal that natural and endemic geophyte species have significant potential in drought-tolerant landscape applications in terms of low maintenance requirements, high adaptation success, and contribution to biodiversity. The widespread use of these species in urban landscape designs is considered an effective approach for sustainable green space planning.

Anahtar Kelimeler

• Bingöl
• geophyte plants
• Xeriscape
• sustainable landscape design

Kaynakça

1. Aklanoğlu, F. (2007). Kurakçıl Peyzaj Kavramı ve Türkiye Uygulamaları.
2. Barış, M.E., (2007). Sarıya Bezenen Kentlerimizi Kimler ve Nasıl Yeniden Yeşertebilir?, http://www.peyzajmimoda.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=1173&tipi=2&sube=0. Erişim tarihi: 10.12.2018.
3. Baykal, H., & Baykal, T., (2008). Küreselleşen Dünya’da Çevre Sorunları, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 9.
4. Baykan, M. N., & Birişçi, T., (2013). Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçesi Örneğinde Sürdürülebilir Peyzaj Tasarımı Yaklaşımıyla Xeriscape. V. Süs Bitkileri Kongresi 06–09 Mayıs 2013 Yalova.
5. Borgmann, K. L., & Rodwald, A. D., (2002). Butterfly Gardens. Extension Fact Sheet, 1-4.
6. Caf, A. (2019). Bingöl ili doğal vejetasyonundaki bitkiler ile kurakçıl bahçe oluşturulması üzerine bir araştırma. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
7. Caf, A., Irmak, M. A., & Yılmaz, H., (2016). Bingöl İli Yeşil Alanlarında Kullanılan Odunsu Bitkiler ve Kullanım Amaçları Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 6(2): 103-110, 2016
8. Cengiz, B., Dağlı, P. K., & Yiğittekin, S., (2017). Peyzaj Ekonomisi Açısından Peyzaj ve Süs Bitkileri Fidanlık İşletmelerine Yönelik Sektörel Bir Analiz Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 19(2): 50-62 1 Aralık/December, 2017

9. Cengiz, C., Cengiz, B., & Yıldız, Ş., (2013). Fidanlıklarda Doğal Bitki Materyalinin Kullanım Düzeyinin Saptanması: Bartın Örneği. V. Süs Bitkileri Kongresi, Bildiriler Kitabı, Cilt-1, 477-483, Yalova.
10. Çorbacı, Ö. L., & Özyavuz, M. (2024). Kentsel Açık Yeşil Alanlarda Kurakçıl Peyzaj (Xeriscape) Çalışmaları. Kentsel Yeşil Alanların Sürdürülebilir Yönetimi, 109- 171.
11. Dilaver, Z., (2013). Conservation of Natural Plants And Their Use in Landscape Architecture http://dx.doi.org/10.5772/55767
12. Erduran, F., & Günal, İ., (2012). Manisa, Soma İlçesi Yeşil Alanlarında Kullanılan Tasarım Bitkilerinin Belirlenmesi ve Doğal Bitki Örtüsünden Yararlanma Olanakları. Selçuk Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 26 (1): 1–10.
13. Ertop, G., (2009). Küresel Isınma ve Kurakçıl Peyzaj Planlaması. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara, 164 s.
14. Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M., & Babaç, M. T. (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını, İstanbul.
15. Kılıç, C., (2009). Küresel İklim Değişikliği Çerçevesinde Sürdürülebilir Kalkınma Çabaları ve Türkiye, C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 10, Sayı 2, 19-41.
16. Mansuroğlu, S., & P, Kınıklı., (2010). Antalya Kent Merkezindeki Yerel Bitki Türleri ve Bunların Peyzaj Mimarlığı Çalışmalarında Kullanım Alanları. IV. Süs Bitkileri Kongresi Bildiriler Kitabı. Mersin, s. 272-281.
17. Nemutlu, F. E., (2013). Çanakkale’de Dış Mekân Süs Bitkisi İşletmelerinin Değerlendirilmesi. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 13 (1), 72-83.
18. Slattery, B.E., Reshetiloff, K., & Zwicker, S. M. (2003). Native plants for wildlife habitat and conservation landscaping: Chesapeake Bay watershed. U.S. Fish and Wildlife Service.
19. Tülek, B., & E, Barış., (2011). Orta Anadolu iklim koşullarında su etkin peyzaj düzenlemelerinin değerlendirilmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 16(2):1-13.
20. Yılmaz, H., Kelkit, A., Bulut, Y., & Yilmaz, S., (1996). The importance in the landscape architecture of herbaceous and deciduous plants that is grown in the natural meadow-pasture and high plateau vegetations in Erzurum Region. Turkey III. Grass Pasture and Forage Crops Congress, 17-19 Jun, 1996, Erzurum.
21. Wade, G. L., Midcap, J. T., Coder, K. D., Landry, G. W., Tyson, A. W., & Neal Jr, W. (2010). Xeriscape: a guide to developing a water-wise landscape. University of Georgia Environmental Landscape Department, 40p.
22. Welsh, D. F., Welch, W. C., & Duble, R. L. (2007). Xeriscape. Landscape Water Conservation. Texas FARMER Collection. Texas