Dünya ve Türkiye’de Pirina Yağı Üretimi ve Dış Ticaretinin Değerlendirilmesi

Öz

Zeytin, doğrudan tüketimin yanı sıra yağ olarak tüketimiyle besin değeri yüksek ve insan sağlığı açısından önem arz eden bir gıda maddesidir. Zeytinyağı üretim sürecinde, işlenen zeytinin %40’ı oranında ve ekonomik değere sahip pirina adı verilen ikinci bir ürün ortaya çıkmaktadır. Pirina, hayvan yemi ve sanayide enerji kaynağı olmak üzere kullanımının yanı sıra son yıllarda yemeklik yağ olarak da tüketiciler tarafından tercih edilen bir ürün haline gelmiştir. Özellikle zeytin rekoltesinin düşük olmasına bağlı olarak piyasaya arz edilen zeytinyağının tüketim talebinin karşılanamaması ve tüm dünyada fiyatlarının yükselmesiyle pirina yağının pazarlanması önem kazanmıştır. Bu çalışmada pirina yağının özellikleri, üretim koşulları ve kullanım alanlarından bahsedilerek Dünya ve Türkiye’de pirina yağının üretimi ve dış ticaretinde mevcut durum ikincil verilerle ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Çalışma sonucunda zeytinyağı üretiminde önde gelen ülkelerin pirina yağı üretim ve dış ticaretinde önde gelen ülkeler olduğu ve Türkiye’nin pirina tesislerinin yeteri kadar gelişmemiş olması nedeniyle ham pirina yağı ihracatında ön plana çıktığı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• İhracat
• Pazarlama
• Zeytin Küspesi
• Zeytinyağı

Evaluation of Olive Pomace Oil Production and Foreign Trade in World and Turkiye

Öz

Olives, in addition to their direct consumption, has a foodstuff with high nutritional value and important for human health when consumed as oil. In the olive oil production process, a second product called olive pomace, which accounts for 40% of the processed olives and has economic value, is produced. Olive pomace, in addition to its various uses, including animal feed and energy purpose in industry, its use as a cooking oil has become a preferred product by consumers in recent years. Especially, due to the low olive yield, the olive oil supplied to the market could not meet the consumption demand and with the rise in world prices, the marketing of olive pomace oil is gaining importance. This study discusses the properties, production conditions, and uses of olive pomace oil, and attempts to present the current situation regarding the production and foreign trade of olive pomace oil in the world and in Turkey using secondary data. The study concludes that leading olive oil producing countries are also leading countries in pomace oil production and foreign trade, and that Turkey stands out in crude pomace oil exports due to the insufficient development of its pomace processing facilities.

Anahtar Kelimeler

• Export
• Marketing
• Olive Residue
• Olive Oil

Kaynakça

1. Aktaş, A. & Özer, S. (2014). Ham pirina yağının biyodizel potansiyelinin araştırılması. Ziraat Fakültesi Dergisi, 9(1), 132–139.
2. Anonim (2017). Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (No: 2017/26). 17.09.2017 Tarih ve 30183 Sayılı Resmi Gazete. Ankara. (Erişim Tarihi: 10.10.2025).
3. Anonim (2021a). Mersin İli Pirina Tesisi Ön Fizibilite Raporu. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Çukurova Kalkınma Ajansı, Mersin. (Erişim Tarihi: 17.09.2025).
4. Anonim (2021b). Ürün Raporu Zeytinyağı 2021. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü (TEPGE), Ankara. (Erişim Tarihi: 12.09.2025).
5. Anonim (2023). Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Analiz Metotları Tebliği (No: 2023/20). 28.10.2023 Tarih ve 32353 Sayılı Resmi Gazete. Ankara. (Erişim Tarihi: 26.09.2025).
6. Anonim (2025a). Ticaret Bakanlığı Gümrük İşlemleri E-Bilgilendirme Platformu. https://ticaret.gov.tr/data/5d481ae213b8762b40ceac9a/7799ebb6c81e095c86a6e8163af8ad02.pdf. (Erişim Tarihi: 31.10.2025).
7. Anonim (2025b). Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatında ve İthalatında Ticari Kalite Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2025/21). 31 Aralık 2024 Tarih ve 32769 Sayılı Resmi Gazete, Ankara. (Erişim Tarihi: 02.10.2025).
8. Anonymous (2018). Value Chain Analysis and Project Recommendations for Gaziantep and Kilis Olive and Olive Oil Sectors. International Labour Organization. (Erişim Tarihi: 28.08.2025).

9. Anonymous (2022). European Union. Access to European Union. https://agriculture.ec.europa.eu/farming/crop-productions-and-plant-based-products/olive-oil_en. (Erişim Tarihi: 31.07.2025).
10. Anonymous (2026a). International Olive Council. https://www.internationaloliveoil.org/what-we-do/statistics/. (Erişim Tarihi: 24.02.2026).
11. Anonymous (2026b). Food and Agriculture Data (FAOSTAT). https://www.fao.org/faostat/en/#data. (Erişim Tarihi: 16.02.2026).
12. Anonymous (2026c). International Trade Center (ITC) TradeMap. https://www.trademap.org/Country_SelProduct_TS.aspx?nvpm=1%7c%7c%7c%7c%7c1510%7c%7c%7c4%7c1%7c1%7c1%7c2%7c1%7c2%7c1%7c1%7c1. (Erişim Tarihi: 21.01.2026).
13. Bajoub, A., Bendini, A., Fernández-Gutiérrez, A. & Carrasco-Pancorbo, A. (2018). Olive oil authentication: A comparative analysis of regulatory frameworks with especial emphasis on quality and authenticity indices and recent analytical techniques developed for their assessment. A review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 58(5), 832–857. https://doi.org/10.1080/10408398.2016.1225666.
14. Baysan, U., Koç, M., Güngör, A. & Ertekin, F. (2023). 2-Fazlı pirinanın ön kurutulmasının gerekliliği ve valsli kurutucu kullanımı. Gıda, 48(3), 562–574. doi: 10.15237/gida.GD23025.
15. Birsin, S. & Kızılaslan, H. (2022). Yağlık zeytin işleyen işletmelerin mevcut özellikleri, üretim ve pazarlama sorunları (TR 22 bölgesi örneği). Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 11(2), 250–267.
16. Çavdar, H. E. (2017). Production of modified lipid with incorporation of essential amino acids into refined olive pomace oil and its characterization (Doctoral dissertation). University of Gaziantep Graduate School of Natural & Applied Sciences, Gaziantep.
17. Çoşkun, B. (2024). Zeytin pirinasının kurutulması ile üretilen toz ürünün fonksiyonel gıda üretiminde kullanım potansiyelinin araştırılması (Yüksek Lisans Tezi). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Bolu.
18. Dantas Palmeira, J., Araújo, D. C., Mota, C., Alves, R. C., Oliveira, P. P. M. B. & Ferreira, H. M. (2023). Fermentation as a strategy to valorize olive pomace, a by-product of the olive oil industry. Fermentation, 9(5), 442. https://doi.org/10.3390/fermentation9050442.
19. Dıraman, H. & Tüğen, A. (2022). Helal bir gıda kaynağı olarak: Natürel zeytinyağlarında taklit ve tağşiş tespit çalışmaları. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, 4(2), 43–68. https://doi.org/10.51973/head.1174259.
20. Donner, M., Radić, I., Erraach, Y. & El Hadad-Gauthier, F. (2022). Implementation of circular business models for olive oil waste and by-product valorization. Resources, 11(7), 68. https://doi.org/10.3390/resources11070068.
21. Duru, A. A. & Kaya, Ş. (2015). Zeytin posası silajının hayvan beslemede kullanım olanakları. Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 20(1), 64–71.
22. Genç, E. (2019). Aspir yağının kızartma stabilitesinin rafine pirina yağı ilavesi ile geliştirilmesi (Yüksek Lisans Tezi). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Aydın.
23. González, D. G., Aparicio, R. N., Aparicio-Ruiz, R., Morin, J. F. & Lees, M. (2018). Olive oil. In Food Integrity Handbook: A Guide to Food Authenticity Issues and Analytical Solutions. Eurofins Analytics France.
24. Göker, G. (2018). Pirina kurutmada polisiklik aromatik hidrokarbon (PAH) oluşum kinetiğinin belirlenmesi (Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
25. Hocaoğlu, S. M., Baştürk, İ., Aydöner, C. & Haksevenler, B. H. G. (2018). Türkiye’deki zeytinyağı işletmelerinin 3 fazlıdan 2 fazlı üretime geçişi durumunda pirina tesislerinin yeterliliğinin CBS destekli analizi. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 32(1), 43–58.
26. İştip, B., Çoban, N. & Tokuşoğlu, Ö. (2008). Sofralık zeytin. Zeytinyağı ve Zeytin Bazlı Ürünler Sektöründe Toplam Kalite Uygulamaları Kapsamında Pazarlama Normları ve Piyasa Stratejileri. I. Ulusal Zeytin Öğrenci Kongresi, 92–99, 17–18 Mayıs, Edremit-Balıkesir, Türkiye.
27. Kıralan, S. S. (2018). Rafinasyon ve moleküler destilasyon koşullarının pirina yağındaki polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) üzerine etkisi (Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
28. Majar, R. A. (2018). Econometric analysis of British consumers' willingness to pay for Syrian organic olive oil (Doctoral dissertation). University of Reading, School of Agriculture, Policy and Development, Reading, United Kingdom.
29. Mateos, R., Sarria, B. & Bravo, L. (2020). Nutritional and other health properties of olive pomace oil. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 60(20), 3506–3521. https://doi.org/10.1080/10408398.2019.1698005.
30. Özata, E. & Cömert, M. (2016). Zeytinyağı ve sağlıklı yaşam. Zeytin Bilimi, 6(2), 105–110.
31. Özbey, E. (2024). Zeytin kara suyu, pirina ve külünün kimyasal içeriği ile antimikrobiyal özellikleri. International Journal of Pure and Applied Sciences, 10(1), 152–161. https://doi.org/10.29132/ijpas.1446936.
32. Özkan, K. Ş. (2015). Minör bileşenlerin pirina yağının kızartma stabilitesi üzerine etkisi (Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
33. Özözen, S. (2024). Türkiye’nin zeytin ve zeytinyağı sektöründe küresel rekabet gücünün değerlendirilmesi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 22(53), 1084–1117. https://doi.org/10.35408/comuybd.1433166.
34. Peker, R. (2019). Tarihsel süreçte Aydın'da zeytin ve zeytincilik (Yüksek Lisans Tezi). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
35. Polat, Z. & Tunalıoğlu, R. (2012). Zeytin’in (Olea europaea L.) ekolojik, ekonomik ve görsel değerlerini bir bütün olarak görebilmek. Zeytin Bilimi, 3(2), 115–122.
36. Polonio, D., Gómez-Limón, J. A., La Cal, J. A. & Villanueva, A. J. (2024). The circular bioeconomy of the olive oil industry: Deterministic and probabilistic profitability of olive mill by-product gasification. Biomass and Bioenergy, 189, 107350. https://doi.org/10.1016/j.biombioe.2024.107350.
37. Presti, G., Giuliano, S., Gulotta, E. & Monfreda, M. (2021). Legal blends between olive oil and other vegetable oils: Quantification of olive oil and identification of “virgin olive oils”, “refined olive oils” and “olive pomace oils”. Talanta Open, 3, 100039. https://doi.org/10.1016/j.talo.2021.100039.
38. Rodrigues, R., Alves, R. C. & Oliveira, M. B. P. (2023). Exploring olive pomace for skincare applications: A review. Cosmetics, 10(1), 35. https://doi.org/10.3390/cosmetics10010035.
39. Souza-Gonçalves, J., Fialho, A., Soares, C. M., Osório, N. M. & Ferreira-Dias, S. (2023). Continuous production of dietetic structured lipids using crude acidic olive pomace oils. Molecules, 28(6), 2637. https://doi.org/10.3390/molecules28062637.
40. Toklu, İ. T. & Toklu, A. T. (2017). Ürün adı değişimi ile yapılan yeniden markalamaya tüketici tepkisi: Pirina yağı üzerine bir araştırma. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(4), 91–108.
41. Toparlak, E. & Kola, O. (2022). Zeytin yaprağı, pirina ve karasuyun gıda ve yem sektörlerinde değerlendirme çalışmaları. Gıda ve Yem Bilimi Teknolojisi Dergisi, 28, 1–17.
42. Tulimaa, T. (2022). Product quality management in the procurement of Italian olive oil (Bachelor’s Thesis). South-Eastern Finland University of Applied Science, Bachelor of Business Administration, Helsinki, Finland.
43. Uncu, O. (2021). Minor components of olive oils as indicators for the authenticity of virgin olive oils (Doctoral dissertation). Izmir Institute of Technology, Graduate School of Engineering and Sciences, İzmir, Türkiye.