Farklı Meralarda Otlatılan Morkaraman ve Akkaraman Kuzuların Performans Özelliklerinin Belirlenmesi

Öz

Bu çalışma, Bingöl ili Merkez, Karlıova ve Solhan ilçelerinde bulunan üç farklı merada 2015 ve 2016 yıllarında otlatılan 8156 Morkaraman ve 5017 Akkaraman kuzunun performans özelliklerini karşılaştırmak amacıyla yürütülmüştür. Kuzuların mera başı, sütten kesim ve mera sonu canlı ağırlıkları ile günlük canlı ağırlık artışları değerlendirilmiş; ırk, cinsiyet, doğum tipi, ana yaşı, mera durum sınıfı ve yılın etkileri incelenmiştir. Doğum-mera başı, doğum-sütten kesim, doğum-mera sonu, sütten kesim-mera sonu ve meradaki günlük canlı ağırlık artışları genel olarak sırasıyla 313,95±2,133, 269,67±1,005, 216,93±0,591, 160,60±1,200 ve 196,76±0,679 g olarak belirlenmiştir. Aynı değerler Morkaraman kuzularda 327,67±2,525, 269,16±1,191, 218,31±0,700, 162,54±1,422 ve 196,54±0,805 g; Akkaraman kuzularda ise 300,23±2,713, 270,17±1,271, 215,56±0,748, 158,65±1,520 ve 196,98±0,860 g bulunmuştur. İyi, orta ve zayıf meralarda meradaki günlük canlı ağırlık artışı sırasıyla 211,01±0,722, 202,38±0,829 ve 176,89±1,509 g olmuştur. İyi merada doğum-mera sonu ve sütten kesim-mera sonu artışları sırasıyla 229,71±0,628 ve 204,66±1,276 g; orta merada 223,79±0,721 ve 152,62±1,465 g; zayıf merada ise 197,31±1,313 ve 124,51±2,667 g olarak saptanmıştır. Faktörlerin etkileri genel olarak önemli bulunmuştur (p<0,05; p<0,01). İyi merada otlayan kuzular mera sonu ağırlığı ile toplam ve günlük canlı ağırlık artışında üstünlük göstermiş, her iki ırkın da tüm mera sınıflarında istenen kesim ağırlığına ulaşabildiği sonucuna varılmıştır. Sonuçlar, mera kalitesinin kuzu büyüme performansını önemli şekilde etkilediğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Morkaraman
• Akkaraman
• Mera durum sınıfı
• Otlatma
• Performans özellikleri

Determination of Performance Characteristics of Morkaraman and Akkaraman Lambs Grazed on Different Pastures

Öz

This study aimed to determine differences in performance traits between 8,156 Morkaraman and 5,017 Akkaraman lambs grazed on three pastures in the Center, Karlıova, and Solhan districts of Bingöl province during 2015 and 2016. Effects of breed, sex, birth type, maternal age, pasture status, and year on birth weight, grazing-start weight, weaning weight, final weight, total weight gain, and daily live weight gain were evaluated. Overall daily gains from birth to grazing, birth to weaning, birth to the end of grazing, weaning to the end of grazing, and during grazing were 313.95±2.133, 269.67±1.005, 216.93±0.591, 160.60±1.200, and 196.76±0.679 g, respectively. Corresponding values were 327.67±2.525, 269.16±1.191, 218.31±0.700, 162.54±1.422, and 196.54±0.805 g for Morkaraman lambs and 300.23±2.713, 270.17±1.271, 215.56±0.748, 158.65±1.520, and 196.98±0.860 g for Akkaraman lambs. During grazing, daily gains were 211.01±0.722, 202.38±0.829, and 176.89±1.509 g on good, medium, and poor pastures, respectively. Most factor effects were significant (p<0.05 or p<0.01). Lambs on good pasture had greater final weight, total gain, and daily gain than those on medium and poor pastures. Both breeds could reach desirable slaughter weight by grazing completion. Good, medium, and poor pastures differed particularly in gains after weaning, demonstrating the strong role of pasture condition in later lamb growth

Anahtar Kelimeler

• Morkaraman
• Akkaraman
• Pasture status class
• Grazing
• Performance characteristics

Kaynakça

1. Akçapınar, H. (2000). Koyun Yetiştiriciliği. İsmat Matbaacılık, ISBN: 975-96978. 1. 5, Ankara
2. Akçapınar, H., Özbeyaz, C., Ünal, N., Avcı, M. (2000). Kuzu eti üretimsinde uygun ana baba hatlarının geliştirilmesinde Akkaraman, Sakız ve Kıvırcık koyun ırklarından yararlanma imkanları. 1. Akkaraman koyunlarında döl verimi, Sakız x Akkaraman F1 ve Kıvırcık x Akkaraman F1 kuzularda yaşama gücü ve büyüme. Turkish Journal of Veterinary Anim Science, (24), 71-79, Ankara.
3. Akman, N., Aksoy, F., Şahin, O., Kaya, Ç. Y., Erdoğdu, G. (2007). Cumhuriyetimizin 100. yılında Türkiye’nin Hayvansal Üretimi. Türkiye Damızlık Sığır Yetiştiriciliği Birliği Yayınları, (4), 116, Ankara.
4. Aksakal, V. (2004). Farklı Yetiştirime Sistemleri Uygulanan İvesi ve Morkaraman Kuzuların Büyüme-Gelişme ve yaşama gücü Özellikleri bakımından karşılaştırılması. (Doktora tezi) Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
5. Çaçan, E. ve Kökten, K. (2014). Bingöl Üniversitesi Türk Tarım ve Doğa Bilimleri. Ziraat Fakültesi Dergisi, (2), 1727-1733, Bingöl.
6. Çavuşoğlu, S.Y., Akyürek, H. (2017). Harran Üniversitesi Tarım ve Gıda Bilimleri. Ziraat Fak Dergisi, 22(1), 137-151, Şanlıurfa.
7. Çolakoğlu, N., Özbeyaz, C. (1999). Akkaraman ve malya koyunlarının bazı verim özelliklerinin karşılaştırılması. Turkey J. Vet. Anim. Sci., (23), 351-360, Ankara.
8. Duncan, D.B. (1955). Multiple Range and Multiple F-Tests. Biometrics, 11, 1-42.

9. Esen, F., Yıldız, N., (2000). Akkaraman, Sakız x Akkaraman Melez (F1) Kuzularda Verim Özellikleri I. Büyüme, Yaşama gücü ve Vücut Ölçüleri. Türk. J. Vet. Anim. Sci., (24), 223-231, Ankara.
10. Esenbuğa, N., Dayıoğlu, H. (2002). İvesi ve Morkaraman Kuzularının Büyüme ve Gelişme Özelliklerine Kimi Çevre Faktörlerinin Etkileri. Türk J. Vet. Anim, (26), 145-150, Ankara.
11. Gökkuş, A. (1999). Çayır ve Meralarda Yabancı Bitki Savaşı. Çayır-Mera Amenajmanı ve Islahı. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı – Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. Matsa Basımevi, Ankara.
12. Koç, A. ve Gökkuş, A. (1994). Erzurum Güzelyurt köyü mera vejetasyonun botanik kompozisyonu ve toprağı kaplama alan ile bırakılacak en uygun anız yüksekliğinin belirlenmesi Türk Tarım Orman Dergisi, (18), 495-500, Ankara.
13. Koç, A., Gökkuş, A. ve Altın, M. (2003). Mera durumu tespitinde Dünya’da yaygın olarak kullanılan yöntemlerin mukayesesi ve Türkiye için bir öneri. Türkiye 5. Tarla Bitkileri Kong. 13-17 Ekim, 36-42, Diyarbakır.
14. Koç, A. ve Çakal, Ş. (2004). Comparison of some rangeland canopy coverage methods. Int. Soil Congress on Natural Resource Management for Sustainable Development, June June 7-10, 41-45, Erzurum.
15. Kopuzlu, S., Sezgin, E. (2017). Erzurum Meralarında Yetiştirilen Morkaraman, Morkaraman x Akkaraman ve Romanov x Morkaraman (F1) Melezi Kuzuların Bazı Büyüme özellikler. Y.Y. Üniversitesi Tar. Bil. Dergisi, 27(2), 259-267, Van.
16. Kopuzlu, S., Sezgin, E., Yüksel, S,, Özlütürk, A., Biberoğlu, O., Esenbuga, N., Bilgin O.C., Bayram, M., Keskin, M., (2014). Phenotypic and genetic parameters for growth characteristics of Morkarafman sheep. Journal of Applied Animal Research, (42) 1, 97-102.
17. Küçük , M., Bayram, D., Yılmaz, O. (2002). Morkaraman ve Kıvırcık x Morkaraman GI melezi kuzularda Büyüme, Besi performansı, Kesim karkas özelliklerinin Araştırılması. Türk j. Vet. Anim Sci., (26), 1321-1327, Ankara.
18. Macit, M., Karaoğlu, M., Esenbuğa, N., Kopuzlu, S., Dayıoğlu, H. (2001). Growth Performance of Purebred Awassi, Morkaraman and Tushin Lambs and Their Crosses Under Semi-Intesive Management in Turkey. Small Ruminant Research, 41, 177-180.
19. Mundan, D., Özbeyaz, C. (2004). Akkaraman, Kıvırcık x Akkaraman GI ve Sakız x Akkaraman G1 ve koyunlarda süt verim özellikleri ile kuzularda büyüme ve yaşama gücü Lalahan Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi, 44(2), 23-35, Ankara.
20. Özmen, Ö., Kul, S., Gök, T. (2015). Elazığ ilinde Halk Elinde Yetiştirilen Akkaraman ırkı Koyun ve kuzulara ait bazı Verim Özellikleri Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Veteriner Dergisi, (29)2, 81-85, Elazığ.
21. Serin, Y., Tan, M. (2001). Yem Bitkileri Kültürüne Giriş. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları 206, 217s. Erzurum.
22. Suarez, V. H., Busetti, M.R., Garriz, C.A., Gallinger, M.M., Babinec, F.J. (2000). PreWeaning Growth. Carcass Traits And Sensory Evaluation Of Corriedale. Corriedale x Pampinta And Pampinta Lambs. Small Rumin. Res, 36, 85–89.
23. Tükel, T., Hatipoğlu, R. (2001). Çayır meralarda zehirli bitkiler ve hayvanlar üzerindeki etkileri. Tarım ve Köy İşleri Dergisi. 139, 40-43, Ankara.
24. Türkyılmaz, D. (2014). Atatürk Üniversitesi Ziraat İşletmesinde Yetiştirilen Saf Morkaraman Ve Romanov X Morkaraman Melez Kuzuların Döl Verimi. Büyüme-Gelişme Ve Kesim-Karkas Özelliklerinin Belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
25. Ulucak, N. (1981). Mera Islahında Bitki türü seçimi. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları, 31, 2.
26. Uzun, M. (2019). Bingöl ili meralarında uzaktan algılamalı ve coğrafi bilgi sistemi teknikleri ile sınıflandırılması. (Yüksek Lisans Tezi) Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
27. Yakan, A., Ünal, N., Dalcı, M.T. (2012). Ankara şartlarında Akkaraman, İvesi ve Kıvırcık ırklarında Döl verimi, Büyüme ve Yaşama gücü. Lalahan Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi, 52 (1), 1-10, Ankara.
28. Yaprak, M., Macit, M., Emsen H. (1996). İvesi Ve Morkaraman Koyunlarında Hemoglobin (Hb) Tipleri İle Çeşitli Verim Özellikleri Arasındaki İlişkiler. Atatürk Üniv. Zir. Fak. Derg., 27(3), 387-397, Erzurum.
29. Yıldız, N. ve Bircan, H. (1991). Araştırma ve Deneme Metotları. Atatürk Üniversitesi. Yayın No:697, Ziraat Fakültesi Yayınları No:305, Ders Kitapları Serisi No:57, Erzurum, s:277.