Dans ve Dramaturji İlişkisinin Geleneksel Halk Dansları Sahnelemelerindeki Karşılığı

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 2, 209 - 246, 20.06.2025

Pelin Elcik Yorgancıoğlu

Öz

Bu çalışma, sahne sanatlarının kurucu bileşenlerinden biri olan dramaturji kavramını ele almakta ve bu kavramın dans sanatı içindeki özgün yorumu olan dans dramaturjisi olgusu üzerinden disiplinlerarası bir değerlendirme sunmaktadır. İlk bölümde dramaturji kavramı dramaturgun görev alanları bağlamında açıklanmakta ve alanın önde gelen kuramcılarının, dramaturglarının bu konudaki değerlendirmelerine yer verilmektedir. Dramaturjinin yalnızca metinsel bir yapı kurma işleviyle sınırlı olmadığı, sahneleme pratikleri ve izleyici ile kurulan ilişki bağlamında da yeniden tanımlandığı aktarılmaktadır. Dramaturji kavramının sanatsal üretimde dinamik ve dönüşen bir yapı olmasına dikkat çekilip tüm sahne sanatlarında ve özellikle dans gibi sözel olmayan disiplinlerde yeni biçimleriyle varlığını sürdürdüğü belirtilerek dans ve dramaturji ilişkisi incelenmektedir.
Dans sanatında anlatının, karakterin ya da sözel bir metnin doğrudan bulunmaması, dramaturji anlayışının yeniden düşünülmesini gerektirir. Bu bağlamda dans dramaturjisi, koreografik yapının biçimsel ve anlamsal derinliğini oluşturan beden hareketleri, mekânsal organizasyon, bedensel anlatı bütünlüğü, mekânın kullanımı, ritim, enerji akışı ve izleyiciyle kurulan fiziksel/duygusal ilişki gibi unsurlar üzerinden tanımlanır. Dans dramaturgu ise, koreograf ile yaratıcı süreçte iş birliği içinde çalışarak yapının bütünlüğünü korumaya, yaratım sürecinde eleştirel ve yansıtıcı bir dış göz olarak üretime katkı sunmaya, tematik derinlik yaratmaya ve çalışmanın izleyiciyle bağ kurmasına katkı sağlar. Bu bağlam ile izleyen bölümde dans performanslarında dramaturjik yaklaşımın nasıl biçimlendiği, dans dramaturglarının deneyimleri ve çıkarımları üzerinden değerlendirilmektedir.
Son bölümde ise geleneksel halk danslarının sahne sanatları bağlamında dramaturji ile kurduğu çok katmanlı ilişki, dansın yalnızca fiziksel bir performans değil, aynı zamanda anlatısal bir form olarak kurgulanabilirliği üzerine odaklanılarak aktarılmıştır. Somut olmayan kültürel miras niteliğindeki dansların özgün bağlamından koparılmadan yeniden yapılandırılmasında yaratıcı dramaturjik yaklaşımların kullanılmasının hem otantiklik hem de temsil açısından daha olumlu katkılar sunabileceği savunulmuştur. Bu çalışmanın öncelikle amacı dans dramaturjisinin ne olduğunun, sınırlarının ve uygulama alanlarının neleri kapsadığının, kuramsal ve uygulamalı olarak dans dramaturjisinin geleneksel halk dansları performanslarında nasıl ve hangi alanlar için kullanılabileceğinin üzerine bir tartışma ortamı yaratmaktır. Tasarım unsurlarının estetik bütünlüğünden, alan araştırmaları ve kuramsal arka planın doğru şekilde uygulamaya hizmet etmesinin sağlanmasına dek pek çok kanalda bu disiplinin yapabilecekleri araştırmanın konusunu oluşturmuştur.

Anahtar Kelimeler

Dans dramaturjisi , Dramaturg , Geleneksel halk dansları dramaturjisi , Sahneleme , Koreograf.

The Relationship Between Dance and Dramaturgy in the Context of Traditional Folk Dance Performances

Öz

The term drama, derived from Greek, means “action” and is employed not only in reference to theatre but also in the context of dance, as the movements and gestures of a dancer are themselves forms of action. In theatre, dramaturgy commonly refers to narrative components -namely, the storyline, script, or the overall plot that connects various narrative segments. It can also refer to theatrical styles, the act of writing, or staging methods. In the realm of dance, however, dramaturgy is defined as the fundamental and overarching structure that shapes a choreographic work. If a dance piece originates from a written text, dramaturgy contributes to the choreographic and theatrical content by exploring the textual ideas physically, identifying and refining narrative imagery, and generating tools -which emerge from the interplay of multiple conceptual layers- for conveying emotional and physical expression in the scenes. This facilitates the arrangement and evolution of the story, scenes, or moments addressed in the performance. Unlike theatre, however, dance dramaturgy does not always require a script or textual base. A performance can be designed through a communication model based on an idea, theme, concept, or abstract notion, structured around relational processes. In choreographic choices where an abstract mode of expression is foregrounded, the display of intensities, segments, or expressions is not governed by a comprehensible narrative. Instead, representations of purely aesthetic values -such as the quality and form of movement, spatial distribution, and similar elements- become valid. In this context, the dramaturg can serve as a key supporting figure who offers the choreographer an alternative perspective.
As in other artistic disciplines, dramaturgy can significantly influence traditional folk dance performances. The responsibilities of dramaturgs in such performances span various phases of the creative process. By engaging with all stages of production, dramaturgs help streamline the process and ensures its efficiency and conceptual coherence. Their role is to identify the specific needs of the ensemble or project and to fill those gaps accordingly, and they synthesize the components of the performance more effectively. Their duties include selecting appropriate materials -whether human resources or dance repertoire- ensuring musical and choreographic harmony, maintaining narrative and rhythmic coherence in the overall structure of the performance, and harmonizing individual talents and contributions in a way that these contributions are able to shine through the performance. These responsibilities fall within the dramaturg’s role as the “outside eye”, and it distinguishes dramaturgs from dancers, choreographers, and ethnologists. The dramaturg, through their knowledge and experience, supports the choreographer not through physical creation, but through conceptual insight and nourishing the choreographer’s artistic process. Thus, the presence of a dramaturg in a dance production can range from that of a co-creator, to an impartial observer.
This study aims to generate a critical discussion on the definition, scope, and application areas of dance dramaturgy, specifically in relation to traditional folk dance performances. It investigates how dance dramaturgy -both as a theoretical framework and as a practical tool- can be employed within various aspects of such performances, and it also explores the potential of dramaturgy in multiple domains, ranging from maintaining the aesthetic integrity of design elements, to integrating field research and theoretical insights into effective practice.

Anahtar Kelimeler

Dance dramaturgy , Dramaturg , Dramaturgy of traditional folk dances , Staging , Choreographer.

Kaynakça

• Arıcı, O. (2025). Dramaturjinin Tanımı, Sınırları, Belirsizlikleri https://www.dramatistturkiye.com/p/podcast-oguz-arici E. T. 10.02.2025.
• Bauer, B. (2015). Propensity: Pragmatics And Functions Of Dramaturgy İn Contemporary Dance. Red. P. Hansen, D. Callison, Palgrave Macmillan, London.
• Büyükarman, T. (1990). Tiyatroda Dramaturji. Tiyatro Kurultayı Bildirileri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Bölüm 1. Cools, G. (2019). On Dance Dramaturgy.
• https://www.researchgate.net/publication/352042971_ON_DANCE_DRAMATURGY E. T. 16.02.2025.
• Glaser, B.G. ve Strauss, A.L. (2006). The Discovery of Grounded Theory Strategies for Qualitative Research, London: Aldine Transaction.
• Kerkhoven, M. V. (1994). Writing Without A Pencil İn The Hand. Theaterschrift 5–6, On Dramaturgy. Brussels: Kaaitheater, 140-148.
• Kerkhoven, M. V. (1997). Le Processus Dramaturgique, Brussels: Contredanse, 18–25.
• Lepeckı, A. (2003), Introduction: The Labor Of The Ques¬tion İs The (Feminist) Question Of Dramaturgy. Women & Performance: A Journal Of Femininst Theory. Vol. 13:2, Issue 26, 15-16.
• Lepeckı, A. (2010). Dramaturging, A Quasi-Objective Gaze On Anti-Memory. Les Presses Du Réel, 64-71.
• Miller, R. (2015). 5 Dance Dramaturgy: Definitions, Perspectives, Projections. Https://Academic.Oup.Com/Edited-Volume/28296/Chapter-Abstract/214499738?Redirectedfrom=Fulltext. E.T. 16.01.2025.
• Nereson, (A). (2017). Dance Dramaturgy in Theory and Practice. Theatre Journal, Volume 69, Number 1, March,103-114 (Review). Doı:Https://Doi.Org/10.1353/Tj.2017.0011.
• Nutku, H. (1990). Dramaturgun Tiyatromuzdaki Yeri. Tiyatro Kurultayı Bildirileri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Bölüm 1.
• Özgü, M. (1970). Tiyatro Bilimi. Tiyatro Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-18. https://doi.org/10.1501/TAD_0000000118.
• Özlek Koç, S. (2025). Dramaturji: Bir Hayal Ortaklığı. https://www.dramatistturkiye.com/p/podcast-sinem-ozlek-koc E.T. 10.02.2025.
• Quirt, B. (2025). Dance and Dramaturgy. Https://Nightswimming.Ca/Research/Dramaturgy-Resources/Dance-And-Dramaturgy/. E.T. 15.01.2025.
• Radosavljevic, D.(2009). The Need To Keep Moving, Remarks On The Place Of A Dramaturg İn Twenty-First Century England. Performan¬ce Research, On Dramaturgy, Vol 14, No. 3. London: Routledge, 45-51.
• Rızzuto R. (2020). So What Does A Dance Dramaturg Do?. Https://Dance-Teacher.Com/So-What-Does-A-Dance-Dramaturg-Do/#Gsc.Tab=0. E. T. 16.02.2025.
• Tuncay, M. (1992). Dramaturji Çalışmalarında Çözümleme ve Bir Yöntem Önerisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları.
• Wildschut, L. (2013). Dramaturg Tańca Jako Sojusznik Choreografa. Red. J. Majewska, Korporacja Ha!Art, Kraków.
• Wycisk, K. (2020). Dramaturgy Like A Ghost? A Few Remarks On The Dramaturg And Words İn Dance, Https://Didaskalia.Pl/En/Article/Dramaturgy-Ghost-Few-Remarks-Dramaturg-And-Words-Dance. E.T. 16.01.2025.
• Zimmer, J. (2013). Friendship İs No Day Job And Other Thoughts Of A Resident Dan¬ce Dramaturg. Dance And Movement Dramaturgy, Canadian The¬atre Review, 155. Toronto: University Of To¬ronto Press, 16-20.
• Mimar Sinan Güzel Sanatalar Üniversitesi. (2025). Modern Dans Ana Sanat Dalı Ders Bilgi Paketi. https://msgsu.edu.tr/wp-content/uploads/2024/11/3471478Egitim-Ogretim-Isleri-Modern-Dans-ASD.-Lisans-Ders-tanitim-formlari-hk.-2.pdf. E.T.03.03.2025.
• Yıldız Teknik Üniversitesi. (2025). Müzik ve Sahne Sanatları Bölümü Lisans Programları Ders Bilgi Paketi. http://www.bologna.yildiz.edu.tr/index.php?r=course/view&id=5245&aid=43&pid=207. E.T. 03.03.2025.
• Yıldız Teknik Üniversitesi. (2025). Müzik ve Sahne Sanatları Bölümü Lisans Programları Ders Bilgi Paketi. http://www.bologna.yildiz.edu.tr/index.php?r=course/view&id=9646&aid=43&pid=206. E.T. 03.03.2025.
• Ege Üniversitesi. (2025). Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Halk Oyunları Doktora Programı Bilgi Paketi. Https://Ebp.Ege.Edu.Tr/Dereceprogramlari/Ders/3/8327/287555/772786/1. E.T. 03.03.2025.