Kavramsal Metafor İncelemeleri: Türk Dizilerinden Kesitler

Öz

Kavramsal Metafor Kuramı 1980 yılında George Lakoff ve Mark Johnson'ın Metaphors We Live By adlı eseri ile öne çıkmıştır. Bu kuram metaforu gerçekliği yeniden oluşturmak için kavramsal bir araç olarak ele almıştır. Soyut bir kavramın dış dünyadaki daha somut bir kavram yoluyla anlaşılması/ifade edilmesi işlevini yerine getiren kavramsal metaforlar, bir soyut kavramın ya da bir deneyim alanının diğer bir somut sınırlara sahip olan kavram ile ya da deneyim alanı ile anlaşılmasıdır. Metafor, "kavramsal alanda alanlar arası bir haritalama sistemi" anlamına gelmektedir. Bir diğer deyişle, kavramsal alan A kavramsal alan B’dir. B, kendisiyle A’nın anlaşıldığı kaynak alan iken A ise B ile anlaşılan hedef alandır. Yani, daha soyut ve sınırları belirsiz olan A, daha somut ve sınırları belirli yapıya sahip olan B ile anlaşılır. Metaforlar ise yalnızca dilde gerçekleşmez. İnsan deneyiminin diğer birçok alanında da gerçekleştirilebilir. Bunlar ise dil dışı metaforlardır. Yani, kavramsal metaforların hayatımızda belirli alanlara yansıyış şeklidir. Dil dışı metaforlarla gündelik hayatımızın birçok yerinde farkında olmadan karşılaşırız. Örneğin filmler, oyunculuklar, bina ve yapılar, reklamlar, mitler, rüya tabirleri, mimikler ve heykeller en sık karşılaştığımız alanlardır. Bu çalışmada da metaforu daha iyi anlamak adına Sadakatsiz, Ömer ve Camdaki Kız adlı dizilerden kesitler alınarak dil dışı metafor örnekleri incelenmiş ve sınırları daha belirgin olan somut bir kavramın sınırları daha belirsiz olan soyut bir kavramı anlamadaki yeri gösterilmiştir. Kesitlerden elde edilen çözümlemede, en sık karşılaşılan üç soyut kavram olan ÖFKE, HAYAT ve AŞK’ın dil dışı öğelerle ifade edilmesinde en çok gözlemlenen kaynak alanların sırasıyla (ÖFKE için) ISI, FİZİKSEL veya DOĞAL KUVVET, KESKİN MADDE ve KIRMIZI; (HAYAT için) TERCİH, YOLCULUK, AYNA, AYDINLIK, MADDE ve YÜK; (AŞK için) ATEŞ, AYDINLIK, BAĞ ve ÖZGÜRLÜK olduğu gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kavramsal Metafor Kuramı
• Dil Dışı Metafor
• Türk Dizileri

Conceptual Metaphor Studies: Scripts from Turkish Soap Operas

Öz

Conceptual Metaphor Theory came to prominence in 1980 with George Lakoff and Mark Johnson's work Metaphors We Live By. This theory has considered metaphor as a conceptual tool for reconstructing reality. Conceptual metaphors, which perform the function of understanding/expressing an abstract concept through a more concrete concept in the external world, are the understanding of an abstract concept or a field of experience with another concrete concept or field of experience that has boundaries. The metaphor means "an interdisciplinary mapping system in the conceptual field". In other words, conceptual space A is conceptual space B. B is the source area with which A is understood, while A is the target area understood with B. That is, A, which is more abstract and whose boundaries are unclear, is understood by B, which is more concrete and whose boundaries have a certain structure. Metaphors, on the other hand, do not occur only in language. It can also be realized in many other areas of human experience. These are non-linguistic metaphors. In other words, it is the way conceptual metaphors are reflected in certain areas in our life. We encounter non-linguistic metaphors in many parts of our daily life without realizing it. For example, movies, acting, buildings and structures, advertisements, myths, dream phrases, facial expressions and sculptures are the areas we encounter the most often. In this study, in order to better understand the metaphor, examples of non-linguistic metaphors were examined by taking sections from the TV series Sadıksiz, Ömer and Camdaki Kız, and the place of a concrete concept whose boundaries are more obvious in understanding an abstract concept whose boundaries are more ambiguous was shown. In the analysis obtained from the sections, it was observed that the three most commonly encountered abstract concepts of ANGER, LIFE and LOVE, HEAT, PHYSICAL or NATURAL FORCE, SHARP MATTER and RED (for ANGER); PREFERENCE, JOURNEY, MIRROR, LIGHT, MATTER and BURDEN (for LIFE); FIRE, LIGHT, BOND and FREEDOM (for LOVE) are the most observed source areas, respectively.

Anahtar Kelimeler

• Conceptual Metaphor Theory
• Non-Linguistic Metaphor
• Turkish Series

Kaynakça

1. Antonova, T. G. (2014). Social conflict through conceptual metaphor in media discourse. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 154, 368-373.
2. Azılı, K., & Koç, A. T. (2021). Kavramsal metafor örneği olarak agır ve eski türkçede bir kavramsal harita denemesi. Türkbilig, (41), 55-70.
3. Birello, M., & Pujolà, J. T. (2023). Visual metaphors and metonymies in pre-service teachers’ reflections: Beliefs and experiences in the learning and teaching of writing. Teaching and Teacher Education, 122(103971), 1-12.
4. Çiçekler, A. N., & Aydın, T. (2019). Kavramsal metafor kuramı ve belagat: karşılaştırmalı bir inceleme. Rumelide Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (16), 14-26.
5. Khoshniyat, A. S., & Dowlatabadi, H. R. (2014). Using conceptual metaphors manifested in Disney movies to teach English idiomatic expressions to young Iranian EFL learners. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 98, 999-1008.
6. Kövecses, Z. (2020). Extended Conceptual Metaphor Theory. New York: Cambridge University Press.
7. Kövecses, Z. (2015). Where metaphors come from: Reconsidering context in metaphor. USA: Oxford University Press.
8. Kövecses, Z. (2016). Conceptual metaphor theory. In: The Routledge handbook of metaphor and language. Routledge.

9. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. London: The University of Chicago Press.
10. Lakoff, G. (1993). The contemporary theory of metaphor. In Andrew Ortony (Ed.), Metaphor and thought (2nd ed.) (pp. 202-251). Cambridge: Cambridge University Press.
11. Landau, M. J. (2017). Conceptual metaphor in social psychology : the poetics of everyday life . New York : Routledge.
12. Marugina, N. I. (2014). Conceptual metaphor as a model generating literary discourse. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 154, 112-117.
13. Raymond W. Gibbs, J. (2017). Metaphor wars : Conceptual metaphors in human life. New York : Cambridge University Press.
14. Reynolds, A. S. (2022). Understanding Metaphors in the Life Sciences. New York: Cambridge University Press.