Tugba Gönel Sönmez, Uygur Türkleri Arasında İmam Cafer-i Sâdık, Ankara:Gazi Kitabevi, 2025, ISBN:978-625-365-912-7
Öz
Tugba Gönel Sönmez’in Uygur Türkleri Arasında İmam Cafer-i Sâdık adlı eseri Uygur Türklerinin kültürel kimliklerini inşa etmede en önemli tarihî ve dinî kişiliklerden biri olan İmam Cafer-i Sadık’ı konu almaktadır. On İki İmamların altıncısı olan İmam Cafer-i Sâdık’ın mezarı günümüzde de bölge için önemli bir inanış ve kült merkezidir. Kitapta İmam Cafer-i Sâdık’ın kült kimliği; tarihî, coğrafî, edebî ve sosyal dinamikler göz önünde bulundurularak halk bilimsel bağlamda incelenmiştir.
Eserde Uygur Türkleri arasında dinî kimliğinin yanı sıra ilmî şahsiyeti, siyasî ve askerî liderliğiyle de ön plana çıkan İmam Cafer-i Sâdık tasavvuru yazılı kaynaklar, tezkire ve destan metinlerinden hareketle ortaya konulmuştur. Birinci Bölüm’de, İmam Cafer-i Sâdık’ın hayatı; ailesi, nesebi ve kişiliği, eserleri ve vefatı başlıklarında incelenmiş; Yarkent ve Hoten bölgelerinden hareketle Şiilik ve Şiî tesirin izleri sürülmüştür. İkinci Bölüm’de “İmam Cafer-i Sâdık Tezkiresi” adlı metin yapısal bağlam ve içerik özellikleri bağlamında değerlendirilmiştir. Üçüncü Bölüm’de İmam Cafer-i Sâdık Destanı, Uygur Türklerinin tezkirecilik geleneği dikkate alınarak destanın tertibi, yapı ve muhteva özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Kitabın son bölümünü teşkil eden Dördüncü Bölüm’de ise kitapta incelenen tezkire ve destan metinlerinin transkripsiyonlu hallerine yer verilmiştir.
İncelenen tezkire ve destan metinleri, içerik ve bağlam özellikleri dikkate alındığında dinî birer metin olmalarının yanında Uygur Türklerinin dinî ve kültürel kimliklerini şekillendiren, toplumsal hafızayı inşa eden ve halk inanışlarının anlatı, ritüel ve pratiklerini örnekleyen kolektif inancın yansımaları olarak kabul edilebilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Tugba Gönel Sönmez Imam Ja'far al-Sadiq Among the Uyghur Turks Ankara: Gazi Kitabevi, 2025, ISBN:978-625-365-912-7
Öz
Tugba Gönel Sönmez’s work Imam Jaʿfar al-Ṣādiq among the Uyghur Turks examines Imam Jaʿfar al-Ṣādiq, one of the most significant historical and religious figures in the construction of Uyghur cultural identity. The tomb of Imam Jaʿfar al-Ṣādiq, the sixth of the Twelve Imams, continues to serve as an important locus of belief and a cultural center for the region today. In the book, the cultural identity of Imam Jaʿfar al-Ṣādiq is analyzed within a folkloristic framework, taking into account historical, geographical, literary, and social dynamics.
The study presents the conception of Imam Jaʿfar al-Ṣādiq among the Uyghur Turks—who regard him not only as a religious figure but also as a scholarly authority and a political and military leader—through an examination of written sources, hagiographies (tezkire), and epic narratives. The first chapter investigates the life of Imam Jaʿfar al-Ṣādiq, including his family, lineage, personality, works, and death, and traces the influence of Shi‘ism in the Yarkand and Hotan regions. The second chapter evaluates the text titled The Tezkire of Imam Jaʿfar al-Ṣādiq in terms of its structural and thematic characteristics. The third chapter analyzes The Epic of Imam Jaʿfar al-Ṣādiq with particular attention to the Uyghur tradition of hagiographical writing, examining the composition, structure, and thematic features of the epic. The fourth and final chapter presents the transcribed versions of the tezkire and epic texts discussed in the book.
Considering their content and contextual features, the tezkire and epic narratives examined in the study may be regarded not only as religious texts but also as reflections of the collective belief system that shaped the religious and cultural identity of the Uyghur Turks, constructed their social memory, and exemplified the narratives, rituals, and practices of popular belief.
Anahtar Kelimeler
