Yapıbozumun Merkezsiz Mantığı: Derrida’da Anlam, İz ve Metafiziğin Sınırları

Öz

Bu makale, Jacques Derrida’nın yapıbozum düşüncesini basit bir yıkım, keyfî yorum ya da metinsel görecilik olarak değil, Batı metafiziğinin anlam, merkez, köken, söz ve yazı etrafında kurduğu hiyerarşik düzenleri sorgulayan eleştirel bir okuma pratiği olarak incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, yapıbozumun anlamı ortadan kaldırmadığını, anlamın kendisini mümkün kılan fark, erteleme, iz, tekrar, bağlam ve karar ilişkilerini görünür kıldığını göstermektir. Kuramsal ve kavramsal inceleme niteliğindeki çalışma, Derrida’nın temel metinleri ile yapıbozum üzerine gelişen seçilmiş ikincil literatürü birlikte değerlendirmektedir. Bu çerçevede mevcudiyet metafiziği, logosentrizm, fonosentrizm, différance, iz, ek, metin-dışı, ikili karşıtlıklar, iterabilite, hukuk ve adalet tartışmaları ele alınmaktadır. Sonuç olarak yapıbozum, anlamın imkânsızlığını değil, kesinlik, köken, merkez ve nihai yorum iddialarının sınırlarını gösteren etik, epistemolojik ve politik bir müdahale olarak değerlendirilmektedir. Makale, yapıbozumun sosyal bilimler açısından da kavramsal bir ihtiyat sunduğunu savunmakta ve araştırmacının kullandığı kavramların dışladığı anlamları, hiyerarşik karşıtlıkları ve bastırılmış izleri sorgulamasının eleştirel analiz için gerekli ve üretken olduğunu ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• derrida
• yapıbozum
• differance
• iz
• ek
• mevcudiyet metafiziği
• adalet

The Decentered Logic of Deconstruction: Meaning, Trace, and the Limits of Metaphysics in Derrida

Öz

This article examines Jacques Derrida’s deconstruction not as destruction, arbitrary interpretation, or textual relativism, but as a critical practice of reading that interrogates the hierarchical orders established by Western metaphysics around meaning, center, origin, speech, and writing. The central argument of the study is that deconstruction does not abolish meaning. Rather, it reveals the relations of difference, deferral, trace, repetition, context, and decision that make meaning possible. Within this framework, the article discusses the metaphysics of presence, logocentrism, phonocentrism, différance, trace, supplement, outside-text, binary oppositions, iterability, law, and justice. Derrida’s insistence that deconstruction is not a method constitutes one of the theoretical starting points of the article. Accordingly, deconstruction is not a technical procedure that can be applied to every text in the same way, but a careful mode of reading that exposes the internal tensions, exclusions, and suppressed assumptions of texts. The article concludes that deconstruction should be understood as an ethical, epistemological, and political intervention that does not announce the impossibility of meaning, but discloses the limits of certainty, origin, center, and final interpretation.

Anahtar Kelimeler

• derrida
• deconstruction
• differance
• trace
• suplement
• metaphysics of presence
• justice

Kaynakça

1. Attridge, D. (1992). Introduction: Derrida and the questioning of literature. İçinde D. Attridge (Ed.), Acts of literature (ss. 1–29). Routledge.
2. Balkin, J. M. (1987). Deconstructive practice and legal theory. Yale Law Journal, 96(4), 743–786.
3. Beardsworth, R. (1996). Derrida and the political. Routledge.
4. Bennington, G. ve Derrida, J. (1993). Jacques Derrida (G. Bennington, Çev.). University of Chicago Press.
5. Caputo, J. D. (1997). Deconstruction in a nutshell: A conversation with Jacques Derrida. Fordham University Press.
6. Cornell, D. (1992). The philosophy of the limit. Routledge.
7. Critchley, S. (1992). The ethics of deconstruction: Derrida and Levinas. Blackwell.
8. Culler, J. (1982). On deconstruction: Theory and criticism after structuralism. Cornell University Press.

9. de Man, P. (1979). Allegories of reading: Figural language in Rousseau, Nietzsche, Rilke, and Proust. Yale University Press.
10. Derrida, J. (1978). Structure, sign and play in the discourse of the human sciences. İçinde Writing and difference (A. Bass, Çev., ss. 278–294). University of Chicago Press.
11. Derrida, J. (1981). Positions (A. Bass, Çev.). University of Chicago Press.
12. Derrida, J. (1982). Margins of philosophy (A. Bass, Çev.). University of Chicago Press.
13. Derrida, J. (1985). Letter to a Japanese friend. İçinde D. Wood ve R. Bernasconi (Ed.), Derrida and différance (ss. 1–5). Parousia Press.
14. Derrida, J. (1988). Limited Inc (S. Weber ve J. Mehlman, Çev.). Northwestern University Press.
15. Derrida, J. (1992). Force of law: The mystical foundation of authority. İçinde D. Cornell, M. Rosenfeld ve D. G. Carlson (Ed.), Deconstruction and the possibility of justice (ss. 3–67). Routledge.
16. Derrida, J. (1994). Specters of Marx: The state of the debt, the work of mourning and the New International (P. Kamuf, Çev.). Routledge.
17. Derrida, J. (1995). Archive fever: A Freudian impression (E. Prenowitz, Çev.). University of Chicago Press.
18. Derrida, J. (1997). Of grammatology (G. C. Spivak, Çev., düzeltilmiş baskı). Johns Hopkins University Press.
19. Gasché, R. (1986). The tain of the mirror: Derrida and the philosophy of reflection. Harvard University Press.
20. Hägglund, M. (2008). Radical atheism: Derrida and the time of life. Stanford University Press.
21. Johnson, B. (1980). The critical difference: Essays in the contemporary rhetoric of reading. Johns Hopkins University Press.
22. Kamuf, P. (Ed.). (1991). A Derrida reader: Between the blinds. Columbia University Press.
23. Norris, C. (2002). Deconstruction: Theory and practice (3. baskı). Routledge.
24. Royle, N. (2003). Jacques Derrida. Routledge.
25. Saussure, F. de. (1959). Course in general linguistics (W. Baskin, Çev.). Philosophical Library.
26. Spivak, G. C. (1997). Translator’s preface. İçinde J. Derrida, Of grammatology (G. C. Spivak, Çev., ss. ix–lxxxvii). Johns Hopkins University Press.