SARAYDA, SEFERDE ve ÖLÜMDE AİLEYİ HATIRLAMAK: İÇ OĞLANLARI VE AİLE İLİŞKİLERİ

Öz

Erken dönemlerden itibaren sarayda var olan iç oğlanı teşkilatı padişaha hizmet etmek ve devletin ihtiyaç duyduğu güvenilir ve sadık devlet adamlarını karşılamak amacıyla organize edilmiştir. Çeşitli yöntemlerle insan ihtiyacını karşılayan bu zümre ağırlıklı olarak Hıristiyan ailelerden toplanan gençlerden oluşmaktaydı. Oğlanların kökeninin Hıristiyan olması ve padişahın hizmetine alınarak ailelerinden uzaklaştırılmış oldukları düşüncesi Avrupalı birçok çağdaş gözlemci tarafından eserlerine konu edilmiştir. Özellikle İngiliz elçilik çalışanı Paul Ricaut ve Fransız seyyah ve tüccar Jean Baptiste Tavernier iç oğlanı asıllı kişilerden öğrendikleriyle eserlerini kaleme almış olmalarına rağmen iç oğlanlarının ailelerini unuttukları ve onlara karşı kin ve nefret duyguları besledikleri bilgilerini aktarırlar. Ancak, iç oğlanları hiçbir dönemde ne ailelerinden tamamen uzaklaşmış ne de onlara karşı kin ve nefret duyguları beslemişlerdir. Özellikle resmî kayıtlarda karşımıza çıkan veriler ve saraya yakın çevrelerden edinilen bilgilerle iç oğlanlarının aileleri ile uygun vakitlerde görüşebildikleri, kardeş ve akrabalarını sahip oldukları idarî nüfuz sayesinde saray hizmetine aldırdıkları ve mallarını vefatları halinde miras olarak bırakabildikleri hakkında birçok veri vardır. Bu verilerin yardımıyla hizmet süreleri boyunca iç oğlanlarının aileleri ile olan ilişkileri ortaya çıkarılmaya çalışılacaktır. 

Anahtar Kelimeler

• İç oğlanı,Aile,Devşirme

Kaynakça

1. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi [TSMA.] Evrak kataloğu [E.], nr. 754/75; TSMA. Defter kataloğu [D.], nr. 34, 1059, 1992.ABDULLAH B. İBRAHİM ÜSKÜDARÎ, Vâkı‘ât-ı Rûz-merre, Topkapı Sarayı Müzesi Yazma Eserler Kütüphanesi, Revan Nüshası, nr. 1123.Afyoncu, E. (2009). “Sokullu Mehmed Paşa”, DİA, 37, İstanbul: TDV, s. 354-357.Arıkan, Z. (2011). “Jean-Baptiste Tavernier”. DİA, 40, İstanbul: TDV, s. 181-183.Bobovius, A. (2013). Saray-ı Enderun- Topkapı Sarayı’nda Yaşam-. (Çev: T.Noyan). İstanbul: Kitap Yayınevi.De Groot, A. H. (1997). “Kayserili Halil Paşa”, DİA, 15, İstanbul: TDV, s. 324-326.Gelibolulu Mustafa ‘Âlî (1997). Mevâ’ıdü’n-nefâis fî Kavâ’ıdi’l’-mecâlis. (Haz:M. Şeker), Ankara: TTK.Gökalp, H. (2006). “Çobanlıktan Valiliğe, Valilikten Asiliğe: Varvarî Ali Paşa ve Makâlât-ı Varvarî”. İlmî Araştırmalar Dergisi, 22, s. 111-134. Kıran, B. İ. (2018). Osmanlı Saray Teşkilatında İç Oğlanlığı Müessesesi, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.MEHMED HALİFE (2000). Tarih-i Gılmanî. (Haz: E. Oral), (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi, İstanbul.Nicolas de Nicolay (2014). Muhteşem Süleyman’ın İmparatorluğunda. (çev: M. Tokyay, Ş. Tekeli), İstanbul: Kitap Yayınevi.Peçevî İbrahim Efendi (1982). Peçevî Tarihi. 2, Ankara: T. C. Kültür ve TurizmBakanlığı Yayınları.Ricaut, P. (2012). Osmanlı İmparatorluğu’nun Hâlihazırının Tarihi (XVII. Yüzyıl). (çev: H. İnalcık, N. Özyıldırım; Giriş: B. Arı), Ankara: TTK.Şakiroğlu, M. H. (1993). “Cigalazâde Sinan Paşa”, DİA, 7, İstanbul: TDV, s. 525-526.Tavernier, J. B. (2014). 17. Yüzyılda Topkapı Sarayı. (çev: T. Tunçdoğan),İstanbul: Kitap Yayınevi.Unat, F. R. (1942). “Sadrazam Kemankeş Kara Mustafa Paşa Lâyihası”. Tarih Vesikaları Dergisi, 1 (6), s. 472-473.Ülker, H. (1996). 51 Numaralı Mühimme Defteri (Tahlil-Metin), (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, İstanbul.Yerasimos, S. (1994). “Tavernier, Jean Baptiste”. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, 7, İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı Ortak Yayını, s. 227-228.