Workers’ Rights in The Green Economy and Islamic Economy: A Comparative Analysis

Öz

The impacts of climate change and environmental degradation are beginning to be felt globally in many areas, leading to a new approach to employment and labor rights. In this context, the labor rights offered by the green economy, which emerged as a result of the global environmental crisis, are gaining significant importance. While the green economy and the Islamic economy are two distinct economic models, both prioritize human dignity and emphasize fair and inclusive principles. The purpose of this study is to identify the principles put forward by the green economy and the Islamic economy regarding the protection of labor rights and to highlight their similarities and differences. The study focuses on the just transition and green jobs that come to the forefront of the green economy model. Both economic models emphasize fundamental labor rights such as fair wages, equal pay for equal work, and social security. The study's findings indicate that the two economic models share many similarities regarding labor rights. The green economy prioritizes environmental sustainability and supports the just transition to achieve the green transition. It supports skills training to eliminate potential job losses during the green transition in fossil fuel-dependent sectors. Islamic economics, on the other hand, prioritizes justice, equity, social solidarity, and the prohibition of oppression, drawing on religious principles. Islamic economics actively utilizes the principle of non-harm in ensuring environmental order in business life and does not involve high costs, as in the green transition. Keywords: Green Economy, Islamic Economy, Green Jobs, Just Transition, Workers' Rights. JEL Classification: J83, Q59

Anahtar Kelimeler

• Green Economy
• Islamic Economy
• Green Jobs
• Just Transition
• Workers

Yeşil Ekonomi ve İslâm Ekonomisinde İşçi Hakları: Karşılaştırmalı Bir Analiz

Öz

İklim değişikliği ve çevresel tahribatın etkilerinin, küresel çapta pek çok alanda hissedilmeye başlanması, istihdama ve işçi haklarına yeni bir yaklaşımı da beraberinde getirmektedir. Bu bağlamda küresel düzeyde yaşanan çevresel kriz sonucu ortaya çıkan yeşil ekonominin ortaya koyduğu işçi hakları oldukça önem kazanmaktadır. Yeşil ekonomi ve İslam ekonomisi, birbirinden farklı iki ekonomi modeli olsa da her iki ekonomi modeli de insan onurunu merkeze almakta, adil ve kapsayıcı ilkeleri ön plana çıkarmaktadır. Bu çalışmanın amacı, yeşil ekonomi ve İslam ekonomisinin işçi haklarının korunmasında ortaya koydukları ilkeleri belirlemek, benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktır. Çalışma, yeşil ekonomi modeliyle gündeme gelen adil geçiş ve yeşil işler üzerine odaklanmakta iki ekonomi modelinde de adil ücret, eşit işe eşit ücret, sosyal güvenlik gibi temel işçi haklarına vurgu yapmaktadır. Çalışmanın bulgularına göre, iki ekonomi modeli işçi hakları hususunda pek çok açıdan benzerlik göstermektedir. Yeşil ekonomi çevresel sürdürülebilirliği merkeze koymakta, yeşil dönüşümün gerçekleşebilmesi için adil geçişi desteklemektedir. Fosil yakıta bağımlı sektörlerde yeşil geçişte yaşanabilecek iş kayıplarını ortadan kaldırmak için beceri eğitimlerini desteklemektedir. İslâm ekonomisi ise adalet, hakkaniyet, toplumsal dayanışma ve zulmün yasaklanması ilkelerini ön plana çıkararak dini ilkeleri referans almaktadır. İslâm ekonomisi çalışma hayatında çevresel düzenin sağlanmasında zarar vermeme ilkesini aktif bir şekilde kullanmakta ve yeşil geçişte olduğu gibi yüksek maliyetler içermemektedir. Anahtar Kelimeler: Yeşil Ekonomi, İslâm Ekonomisi, Yeşil İşler, Adil Geçiş, İşçi Hakları. JEL Sınıflandırma: J83, Q59

Anahtar Kelimeler

• Yeşil Ekonomi
• İslâm Ekonomisi
• Yeşil İşler
• Adil Geçiş
• İşçi Hakları

Kaynakça

1. Aktan, H. (1986). İslâm’da emek ve sermaye ilişkisi. C. Yeniçeri (Ed.), İslâm’da emek ve işçi-işveren münasebetleri (337–361) içinde. İstanbul: Ensar Yayınları.
2. Al-Ammarat, F. M., ve Al-Mashaqaba, K. M. (2022). The impact of green jobs on the environment. International Journal of Intellectual Human Resource Management (IJIHRM), 3(02), 20-26. DOI:10.46988/IJIHRM.03.02.2022.003
3. Algül, A., ve Kamer, H. (2022). Günümüzdeki tüketim artışının İslâm iktisadı açısından eleştirisi. İlahiyat Akademi, 15, 147-166. https://doi.org/10.52886/ilak.1069188
4. Altuntepe, N. (2021). İslâm ekonomisinde işgücü piyasasında ücret. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(1), 87-118. https://doi.org/10.33399/biibfad.818070
5. Arlı Yılmaz, S. (2014). Yeşil İşler ve Türkiye’de Yenilenebilir Enerji Alanındaki Potansiyeli, T.C. Kalkınma Bakanlığı, Uzmanlık Tezi.
6. Armağan, S. (2012, Ocak). İslâm hukukunda işçi-işveren arasındaki münasebetler ve bazı düşünceler. In Journal of Social Policy Conferences sunulan bildiri, İstanbul Üniversitesi, İstanbul. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/9636
7. Azizah, N. R. (2023). Protection of workers by the government from an Islamic perspective. International Journal of Islamic Religion dan Culture Studies, 1(2), 20-27. Erişim adresi: https://ijircs.com/index.php/1/article/view/62/34
8. Banupriya, G., ve Sivashankari, T.K. (2024). Worker rights in the green economy: balancing environmental sustainability with job security in India. Internatıonal Journal of Current Advanced Research, 13(4), 2998-3002. http://dx.doi.org/10.24327/ijcar.2024.3002.1650

9. Başol, O. (2018). Dünyada ve Türkiye’de yeşil işlerin gelişimine ilişkin bir değerlendirme. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (636), 71-87. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/787504
10. Ding, J., ve Hirvilammi, T. (2024). Three pillars of just transition labour market policies. Contemporary Social Science, 19(1-3), 244-261. https://doi.org/10.1080/21582041.2024.2316656
11. Dogarawa, A. B. (2010). Social welfare and the role of zakah in the family system. Available at SSRN 1622140. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1622140
12. Döndüren, H. (1986). İslâm’da işçi ve işveren münasebetleri. C. Yeniçeri (Ed.), İslâm’da emek ve işçi-işveren münasebetleri (364–453) içinde. İstanbul: Ensar Yayınları.
13. Elliott, L. ve Setyowati, A.B. (2020). Toward a socially just transition to low carbon development: The case of Indonesia, Asian Affairs, 51(4), 875-894, https://doi.org/10.1080/03068374.2020.1835000
14. Eurofound (2024). Job quality side of climate change, Working conditions and sustainable work series. Luxembourg: Publications Office of the European Union.
15. Gevher, R., ve Acet, H. (2023). Avrupa birliğinde sürdürülebilir kalkınma ve yeşil ekonominin gelişimi. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(1), 224-253. https://doi.org/10.53443/anadoluibfd.1184407
16. Hassan, K.H., ve Seraji, M. (2013). Addressing workers’ freedom of association and its dispute resolution in the context of the shari’ah. Human Rights Review, 14, 89–105. https://doi.org/10.1007/s12142-013-0263-5
17. ILO (2008). Social security (minimum standards) convention, 1952 (No. 102). Erişim adresi: https://www.ilo.org/media/328151/download
18. ILO (2012). Working towards sustainable development: opportunities for decent work and social ınclusion in a green economy. Erişim adresi: https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40dgreports/%40dcomm/%40publ/documents/publication/wcms_181836.pdf
19. ILO (2013). Sustainable development, decent work and green jobs. Erişim adresi: https://webapps.ilo.org/public/libdoc/ilo/2013/113B09_32_engl.pdf
20. ILO (2015). Guidelines for a just transition towards environmentally sustainable economies and societies for all. Erişim adresi: https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40ed_emp/%40emp_ent/documents/publication/wcms_432859.pdf
21. ILO (2022). How to work in the green economy? Guide for young people, job seekers and those who support them. Erişim adresi: https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40ed_emp/documents/publication/wcms_856666.pdf
22. ILO (2024a). Wage policies, including living wages: Report for discussion at the Meeting of Experts on Wage Policies, including Living Wages. Erişim adresi: https://www.ilo.org/media/478696/download
23. ILO (2024b). Trade unions actions towards climate change and a just transition: A trade union guide. Erişim adresi: https://www.ilo.org/sites/default/files/2024-09/254_481_worker-guide_02.pdf İbn Hanbel, A.B.M (1992). Müsned. İstanbul: Çağrı Yayınları.
24. Jackman, M., ve Moore, W. (2021). Does it pay to be green? An exploratory analysis of wage differentials between green and non-green industries. Journal of Economics and Development, 23(3), 284–298. https://doi.org/10.1108/JED-08-2020-0099
25. Jacob, K., Quitzow, R. ve Bär, H. (2015). Green jobs: impacts of a green economy on employment, Frankfurt-Germany: Federal Ministry for Economic Cooperation and Development (BMZ).
26. Jalil, A., Haris, A., Ramli, A. M., ve Said, R. (2015, Mayıs). The concept of social security in Islamic economy. Islamic Economic System Conference sunulan bildiri. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/profile/Abdullaah-Jalil/publication/312032278_The_Concept_of_Social_Security_in_Islamic_Economy/links/586b584708ae8fce491955b1/The-Concept-of-Social-Security-in-Islamic-Economy.pdf
27. Jan, S., Ullah, K. ve Asutay, M. (2015). Knowledge, work, and social welfare as ıslamic socioeconomic development goals. Journal of Islamic Banking and Finance. Erişim adresi: https://ssrn.com/abstract=2836305
28. Jarvis, A., Varma, A. ve Ram, J. (2011). Assessing green jobs potential in developing countries a practitioner’s guide. Geneva: International Labor Office. Erişim adresi: https://webapps.ilo.org/public/libdoc/ilo/2011/111B09_311_engl.pdf
29. Jumiati, E., ve Rohmah, I. F. (2022). The role of trade unions/labor unions in Islamic economic perspective. International Journal of Islamic Thought and Humanities, 1(2), 91–106. https://doi.org/10.54298/ijith.v1i2.33
30. Karaman, H. (2012). İş ve ticaret ilmihali. İstanbul: İz yayıncılık.
31. Kocabaş, S. (2014). Çevreyi Korumaya Esas Teşkil Edecek İslam Hukuku Kaideleri. Gaziantep Üniversitesi Çevre ve Ahlak Sempozyumunda sunulan bildiri, Gaziantep. Erişim adresi: https://isamveri.org/pdfdrg/D227566/2014/2014_KOCABASS.pdf
32. Köse, S. (2017). İslam hukuku açısından emek (G. Kalfa, Çev.). L. Sunar (Ed.), İslam iktisadı ve emek (1–22) içinde. İstanbul: İktisat Yayınları.
33. Mahmudulhassan, M., Abuzar, M., Khondoker, S. U. A., ve Khanom, J. (2025). The dignity of labor in Islam: ethical principles and contemporary relevance. International Journal of Islamic Studies, 37(1), 47-57. https://doi.org/10.23917/suhuf.v37i1.10193
34. Makower, J., ve Pike, C. (2009). Strategies for the green economy: Opportunities and challenges in the new world of business. US: McGraw Hill.
35. Mansour, M. S., Hassan, K. H., ve Bagheri, P. (2017). Shari’ah perspective on green jobs and environmental ethics. Ethics, Policy & Environment, 20(1), 59–77. https://doi.org/10.1080/21550085.2017.1291829
36. Merino-Saum, A., Clement, J., Wyss, R. ve Baldi, M.G. (2020). Unpacking the green economy concept: a quantitative analysis of 140 definitions, Journal of Cleaner Production, 242, 118339. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.118339
37. Muzaiyanah, M. (2022, Aralık). The Concept of Green Economy as SDGS in the Perspective of Islamic Business Ethics. International Conference on Islamic Studies sunulan bildiri. Erişim adresi: https://proceeding.uingusdur.ac.id/index.php/icis/article/download/1085/387/2491
38. OECD (2024). Environmental Justice context, challenges and national approaches. Erişim adresi: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/05/environmental-justice_466cb9e2/57616eb4-en.pdf Portakal, C., Tamcı, I., ve Acar, S. (2024). Adil geçişi planlamak: yeşil dönüşümü adil kılmak için bir çerçeve önerisi. Ekonomi-tek, 13(2), 160-182. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4019926
39. Pretty, J. (2004). How nature contributes to mental and physical health. Spirituality and Health International, 5(2), 68-78. https://doi.org/10.1002/shi.220
40. Reda, L. (2017). İslamda emek, işçi hakları ve göç mefhumları (G. Kalfa, Çev.). L. Sunar (Ed.), İslam iktisadı ve emek (101–128) içinde. İstanbul: İktisat Yayınları.
41. Rijal, S., & Jailani, M. R. (2024). Strengthening the green economy for developing countries through the ımplementation of maqasid syariah. Islāmiyyāt: International Journal of Islamic Studies, 46(1), 45. https://doi.org/10.17576/İslâmîyyat-2024-4601-04
42. Sayem, M. A., Aprianto, N. E. K., ve Voak, A. (2023). Perspectives on the Islamic welfare state: the goals of economic development justice. El-Jizya: Jurnal Ekonomi Islam, 11(1), 103-120. https://doi.org/10.24090/ej.v11i1.7819
43. Shchukina, N. (2025). Green transformation of the labor market: a legal perspective on sustainable employment. Ases International Journal of Economy, 3(1), 294–300. https://doi.org/10.5281/zenodo.15714915
44. Sırım, V. (2016). İslâm ekonomisinde işçi-işveren ilişkileri. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 773-785. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/670194
45. Stevis, D., ve Felli, R. (2015). Global labour unions and just transition to a green economy. Int Environ Agreements, 15, 29–43. https://doi.org/10.1007/s10784-014-9266-1
46. Şahin, Ü. (2022). Yeşil Düşünceden Yeşil Ekonomiye. A.A. Aşıcı ve Ü. Şahin (Ed.), Yeşil ekonomi (22-34) için. İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi.
47. Şakfe, M.F. (1984). İslâm Hukukunda işçinin hakları. İslâm Tetkikleri Dergisi, 8(1-4), 163-176. Erişim adresi: https://isamveri.org/pdfdrg/D00055/1984_1-4/1984_1-4_ARMAGANS.pdf
48. Şen, Y. (2023). İslâm iktisadında piyasalara yönelik hükümlerin temellendirilmesi. Akademik Platform İslâmî Araştırmalar Dergisi, 7(1), 20-36. https://doi.org/10.52115/apjir.1281491
49. Tabakoğlu, A. (2016). İslam iktisadına giriş. İstanbul: Dergâh Yayınları.
50. Tirmizi, Ebu İ. M. B. İ.S. (1992). Sünen. İstanbul: Çağrı Yayınları.
51. UNEP, (2008). Green Jobs: Towards decent work in a sustainable, low-carbon world. Erişim adresi: https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/---emp_ent/documents/publication/wcms_158733.pdf
52. Urban, P., Rizos, V., Ounnas, A., Kassab, A., ve Kalantaryan, H. (2023). Jobs for the Green Transition: Definitions, classifications and emerging trends (CEPS In-depth Analysis No. 12). Centre for European Policy Studies. Erişim adresi: https://circulareconomy.europa.eu/platform/sites/default/files/2023-09/CEPS-In-depth-analysis-2023-12_Jobs-for-the-green-transition-1.pdf
53. Wang, X. ve Lo, K. (2021). Just transition: a conceptual review, Energy Research and Social Science, 82 (3), 102291. https://doi.org/10.1016/j.erss.2021.102291
54. Yasmeen, K. (2023). Justice in the workplace: Islamic principles for wage determination. Islamic Economic Studies, 31(1/2), 43-87. https://doi.org/10.1108/IES-03-2023-0011
55. Yavuz, Y. V. (2008). İslâm’da çalışmanın dini ve hukuki boyutu. İslam ve çalışma hayatı ulusal sempozyumunda sunulan bildiri. Erişim adresi: https://isamveri.org/pdfdrg/D179845/2005/2005_YAVUZYV.pdf
56. Yeniçeri, C. (1986). İslâm’da emek ve karşılığı. İslâm’da emek ve işçi-işveren münasebetleri (267–318) içinde. İstanbul: Ensar Yayınları.
57. Yılmaz, F. (2022). Yeşil işler’e doğru-sürdürülebilir gelişme ve yeşil ekonomi. İstanbul: Nobel Bilimsel Eserler.
58. Zakaria, M. Z., Ahmad, N. M., Salleh, A. Z., Hasbullah, M., ve Thoarlim, A. (2017). Guiding principles for Islamic labor code and business ethics. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 7(5), 336-346. http://dx.doi.org/10.6007/IJARBSS/v7-i5/2972