Türkiye Türkçesinde 3. Tip Uzun Ünlü (Sesbilimsel Bir Yaklaşım)

Bu çalışmada, Türkiye Türkçesinde Türkçe sözcüklerde uzun ünlü bulunup bulunmadığı sorunsalına odaklanılmış ve Türkiye Türkçesinde birincil (aslî) ve ikincil (talî) ünlü uzunlukları dışında ve bunlardan farklı sesbilimsel görünümde, 3. tip bir ünlü uzunluğu bulunduğu tespit edilmiştir. Çalışmada bugün artık Türkiye Türkçesi sözvarlığının bir parçası olmuş ve uzun ünlü barındırdığı kuşku götürmeyen yabancı dillerden kopyalamalar (İngilizce on-line / Türkiye Türkçesi ~ on la:yn, Arapça عالم / Türkiye Türkçesi ~ a:lem, Farsça یار / Türkiye Türkçesi ~ ya:r vb.) inceleme dışında tutulmuştur. Çalışmada Yazım Kılavuzu’ndan (2012) elde edilen veri, betimlemeli bir yöntemle değerlendirilmiştir. Ünsüzler ve kısa ünlüler için herhangi bir özel çeviriyazı işareti kullanılmamış ve Türkiye Türkçesinde kullanılan Latin esaslı alfabedeki gösterimlerle yetinilmiş, uzun ünlüler ise International Phonetic Alphabet’e (IPA) uygun olarak ünlülerin sağına “:” işareti konulmak suretiyle gösterilmiştir. Çalışmanın sonunda, Türkçeyle ilgili dilbilgisel ve dilbilimsel çalışmalarda genel olarak tekrarlanan “Türkiye Türkçesi ölçünlü dilinde uzun ünlü yoktur.” önermesinin tam olarak gerçeği yansıtmadığı, sesbilimsel bazı nedenlerle ünlülerin, belirli kullanım düzlemlerinde (harf kodlamalarında, sesbirimlerin adlandırılmasında, harf esaslı bazı kısaltmalarda ve sözcüklerin hecelerine ayrılması sırasında) uzun olarak sesletildiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca sözü edilen türdeki ünlü uzunluklarına “3. tip ünlü uzunluğu”, bu türden uzun ünlülere de “3. tip uzun ünlü” adı verilmiştir.