DETERMINING THE LEVEL OF HEALTH LITERACY: THE CASE OF ZONGULDAK PROVINCE

Abstract

Health literacy is important for individuals to make the right decisions about their health, participate in treatment processes, understand and interpret health information, use health services appropriately and appropriately, and reduce health expenditures. The health literacy level of individuals can be measured with various scales. This study aims to determine the health literacy level of individuals residing in Zonguldak province. The population of the study consists of 414 people residing in Zonguldak. TSOY-32 scale and demographic information questionnaire form are used as data collection tools. The survey data collected face-to-face and online are statistically analyzed. The data are subjected to a normality test and it is found that the dimensions have a normal distribution. In the comparisons made according to demographic variables, t test is used for paired groups and ANOVA test is used for more than two groups. The reliability of the scale is analyzed by internal consistency (Cronbach's alpha) coefficient. The general internal consistency coefficient of the scale is found to be 0.93. According to the health literacy level of the individuals participating in the survey determined by TSOY-32, 8.45% are inadequate, 45.89% are problematic, 30.92% are adequate, and 14.73% are in the excellent category. As a result of the data obtained, it is concluded that the general health literacy level is 33.5 and the public is at an adequate health literacy level. However, when the dimensions is analyzed, it is found that the general score of the treatment service dimension is at the level of adequate health literacy with 34.8, while the dimension of disease prevention and health promotion is at the level of problematic health literacy with 32.1. To increase the efficiency in the use of health services and to reduce the costs and burden of health expenditures, health literacy awareness should be developed and the importance of this awareness should be explained to the society.

Keywords

• Health
• Health Literacy
• TSOY-32 Scale

SAĞLIK OKURYAZARLIĞI DÜZEYİNİN BELİRLENMESİ: ZONGULDAK İLİ ÖRNEĞİ

Öz

Sağlık okuryazarlığı bireylerin sağlıkları ile ilgili doğru karar verebilmeleri, tedavi süreçlerine katılabilmeleri, sağlık bilgilerini anlayıp yorumlayabilmeleri, sağlık hizmetlerini yerinde ve uygun bir şekilde kullanabilmeleri ve sağlık harcamalarını azaltabilmeleri için önem arz etmektedir. Kişilerin sağlık okuryazarlık düzeyi çeşitli ölçekler ile ölçülebilmektedir. Bu çalışma, Zonguldak ilinde ikamet eden bireylerin sağlık okuryazarlık düzeyinin belirlenmesini amaçlamaktadır. Çalışmanın evrenini Zonguldak’ta ikamet eden 414 kişi oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak TSOY-32 ölçeği ve demografik bilgiler anket formu kullanılmıştır. Yüz yüze ve online olarak toplanan anket verileri istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Veriler normallik testine tabi tutulmuş ve boyutların normal dağılıma sahip olduğu bulunmuştur. Demografik değişkenlere göre yapılan karşılaştırmalarda ikili gruplar için t testi, ikiden fazla gruplar için ANOVA testi kullanılmıştır. Ölçeğin güvenilirliği iç tutarlılık (Cronbach alfa) katsayısı ile incelenmiştir. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı 0,93 olarak saptanmıştır. Ankete katılan bireylerin TSOY-32 ile saptanan sağlık okuryazarlığı düzeyine göre %8.45’inin yetersiz, %45.89’unun sorunlu, %30.92’sinin yeterli ve %14.73’ünün mükemmel kategorisinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen veriler sonucunda, 33.5’lik genel sağlık okuryazarlığı düzeyi ile halkın yeterli sağlık okuryazarlığı düzeyinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ancak, boyutlar incelendiğinde tedavi hizmet boyutunun genel puanı 34.8 ile yeterli sağlık okuryazarlığı düzeyinde iken, hastalıklardan korunma ve sağlığın geliştirilmesi boyutunun 32.1 ile sorunlu sağlık okuryazarlığı düzeyinde olduğu tespit edilmiştir. Sağlık hizmetleri kullanımında etkinliğin arttırılabilmesi ve sağlık harcamalarının oluşturduğu maliyetlerin ve yükün azaltılabilmesi için, sağlık okuryazarlığı bilincinin geliştirilmesi ve topluma bu bilincin öneminin anlatılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık
• Sağlık Okuryazarlığı
• TSOY-32 Ölçeği

Kaynakça

1. Akgül, G. D., & Karaca, Ö. (2024). Fen bilimleri öğretmenlerinin sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 21(1), 28-47.
2. American Medical Association, A. H. C. O. T. C. O. S. A. (1999). Health literacy: Report of the council on scientific Affairs. Journal of the American Medical Association (JAMA), 281(6), 552-557.
3. Bakan, A. B., & Yıldız, M. (2019). 21-64 yaş grubundaki bireylerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesine ilişkin bir çalışma. Sağlık ve Toplum, 29(3), 33-40.
4. Baker, D. (2006). The meaning and the measure of health literacy. Journal of General Internal Medicine, 21(8), 878-883.
5. Bayazit, T., & Sümer, H. (2019). Cumhuriyet üniversitesi lisans öğrencilerinde sağlık okuryazarlığı düzeyi ve ilişkili faktörlerin araştırılması. Cumhuriyet Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4(3), 34-47.
6. Berberoğlu, U., Öztürk, O., İnci M. B., & Ekerbiçer, H. Ç. (2018). Bir aile sağlığı merkezine kayıtlı 18-65 yaş grubu bireylerdeki sağlık okuryazarlığı durumunun değerlendirilmesi. Sakarya Tıp Dergisi, 8(3), 575-581.
7. Centers for Disease Control and Prevention. (2009). Improving health literacy for older adults: Expert panel report 2009. Atlanta: US Department of Health and Human Services,8.
8. Chew, L. D., Bradley, K. A., Flum D. R., Cornia B. P., & Koepsell, T. D. (2004). The impact of low health literacy on surgical practice. The American Journal of Surgery, 188(3), 250-253.

9. Coulter, A., & Ellins, J. (2006). Patient-focused interventions: A review of the evidence. London: Health Foundation.
10. Coulter, A., & Ellins, J. (2007). Effectiveness of strategies for informing, educating, and involving patients. BMJ, 335(7609), 24-27.
11. David, W. B. (2006). The meaning and the measure of health literacy. J Gen Intern Med, 21(8), 878-883. Davis, T. C., Crouch, M. A., Long, S. W., Jackson, R. H., Bates, P., George, R. B., & Bairnsfather, L. E. (1991). Rapid assessment of literacy levels of adult primary care patients. Family medicine, 23(6), 433-435.
12. DeWalt, D. A., Berkman, N. D., Sheridan, S., Lohr, K. N., & Pignone, M. P. (2004). Literacy and health outcomes: A systematic review of the literature. Journal of General Internal Medicine, 19, 1228- 1239.
13. Erdağ, Ç. (2015). Sağlığın temel belirleyicisi olarak sağlık okuryazarlığı. İçinde F. Yıldırım & A. Keser (Ed.). Sağlık okuryazarlığı (s. 1-14). Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
14. Ergün, S. (2017). Sağlık yüksekokulu öğrencilerinde sağlık okuryazarlığı. Kocaeli Tıp Dergisi, 6(3), 1-6.
15. Eroğlu, N., & Oflaz, N. K. (2017). Türkiye’de yerleşik bireylerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin genel sağlık harcamaları üzerindeki etkisi. İşletme ve Finans Çalışmaları Dergisi, 6(2), 44-59.
16. Friedland, R., & O’Neill, G. (1998). Understanding health literacy: New estimates of the costs of inadequate health literacy. Washington: National Academy on Aging Society.
17. Gazmararian, J., Baker, A., Williams, M. V., Parker, R. M., Scott, T. L., Green D. C., Fehrenbach, S. N., Ren, J., & Koplan, J. P.(1999). Health literacy among medicare enrollees in a managed care organization. Journal of the American Medical Association (JAMA), 281(6), 545-551.
18. Gözlü, K., & Kaya, S. (2020). Aile sağlığı merkezlerine başvuran hastaların sağlık okuryazarlığı düzeyinin değerlendirilmesi: Çankaya ilçesi örneği. Ankara Medical Journal, 20(2), 254-268.
19. Güven, D. Y., Bulut, H., & Öztürk, S. (2018). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi. Journal of History Culture and Art Research, 7(2), 400-409.
20. Grossman, M. (1972). On the concept of health capital and the demand for health. The Journal of Political Economy, 80(2), 223-255.
21. Hanson-Divers, E. C. (1997). Developing a medical achievement reading test to evaluate patient literacy skills: A preliminary study. Journal of Health Care for the Poor and Underserved, 8(1), 56-69.
22. Howard, D. H., Gazmararian, J., Parker, R. M. (2005). The impact of low health literacy on the medical costs of medicare managed care enrollees. The American Journal of Medicine, 118(4), 371-377.
23. Ilgaz, A. (2021). Bir aile sağlığı merkezi ’ne kayıtlı bireylerde sağlık okuryazarlığı seviyesi ve ilişkili faktörler. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 8(2), 151-159.
24. İkiışık, H., Turan, G., Kutay, F., Sever, F., Keskin, S. N., Güdek, H., ... & Maral, I. (2020). Üçüncü basamak sağlık kuruluşuna başvuran hastaların sağlık okuryazarlığı düzeyinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, 73(3), 247-252.
25. Kickbusch, I., & Maag D. (2008). Health literacy. International Encyclopedia of Public Health, San Diego: Academic Press.
26. Kickbusch, I., Wait, S. & Maag, D. (2005). Navigating health: The role of health literacy. London: Alliance for Health and the Future/International Longevity Centre.
27. Morris, N. S., MacLean, C. D., Chew, L. D., & Littenberg, B. (2006). The Single Item Literacy Screener: Evaluation of a brief instrument to identify limited reading ability. BMC family practice, 7(21), 1-7. Nielsen-Bohlman, L., Panzer, A. M., & Kindig, D. A (Eds.). (2004). Health literacy: A prescription to end confusion. Washington: National Academies Press.
28. Nutbeam, D. (1998). Health promotion glossary. Health Promotion International, 13(4), 349-364.
29. Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, 15(3), 259-267.
30. Okyay, P., & F. Abacıgil (Eds.).(2016). Türkiye sağlık okuryazarlığı ölçekleri güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Ankara: Anıl Reklam Matbaacılık.
31. Osborne, H. (2013). Health literacy from a to. Z. Burlington: Jones & Bartlett Publishers. Okur, E., Evcimen, H., & Şentürk, A. Y. (2021). Sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin incelenmesi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 30(1), 18-24.
32. Özkan, S., Baran, A., F. N., Çalışkan, D., Dikmen, A., & Tüzün, H. (2018). Türkiye sağlık okuryazarlığı düzeyi ve ilişkili faktörlerin araştırması. Ankara: Sağlık Bakanlığı Yayınları
33. Pelikan, J. M., Rothlin, F. & Kristin G. (2012). Comperative report on health literacy in eight EU member states: The european health literacy project, 2009-2012. Retrieved from www.health-literacy.eu. Accessed 17.04.2024.
34. Rasu, R. S., Bawa,W. A., Suminski, R., Snella, K.., & Warady, B. (2015). Health literacy impact on national healthcare utilization and expenditure. International Journal Health Policy Management, 4(11), 747-755.
35. Ratzan, S. C. (2001). Health literacy: Communication for the public good. Health Promotion International, 16(2), 207-214.
36. Ratzan, S., Parker, R., Selden, C., & Zorn, M. (2000). National library of medicine current bibliographies in medicine: Health literacy. Bethesda, MD: National Institutes of Health, US Department of Health and Human Services, 331-337.
37. Rudd, R., Kirsch, I., & Yamamoto, K. (2004). Literacy and health in America. Policy information report. Educationa ltesting service. Retrieved from https://www.ets.org/Media/Research/pdf/PICHEATH.pdf. Accessed 10.01.2024.
38. Parker, R. M., Baker, D. W., Williams, M. V., & Nurss, J. R. (1995). The test of functional health literacy in adults: A new instrument for measuring patients’ literacy skills. Journal of General Internal Medicine, 10, 537-541.
39. Simonds, S. K. (1974). Health education as social policy. Health Education Monographs, 2(1), 1-10. Sørensen, K., Broucke, S. V., Fullam, J., Doyle, G., Pelikan, J., Slonska, Z., ... & Brand, H. (2012). Health literacy and public health: A systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health, 12(1), 1-13.
40. Şantaş, G., Şantaş, F., & Kaya, S. (2023). Sağlık okuryazarlık düzeyi ile sağlık arama davranışı arasındaki ilişki: Bir alan araştırması. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(3), 781-796.
41. T.C. Sağlık Bakanlığı (2024). 2024-2028 Stratejik Planı. https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/47452/0/saglik-bakanligi-stratejik-plan-2024-2028 sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 4.05.2024.
42. Temel, A. B., & Çimen, Z. (2015). Kronik hastalığı olan yaşlı bireylerde sağlık okuryazarlığı, sağlık algısı ve ilişkili faktörler. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 33(3), 105-125.
43. Vernon, J. A., Trujillo, A., Rosenbaum, S. J., & DeBuono, B. (2007). Low health literacy: Implications for national health policy. Retrieved from https://hsrchimmelfarbgwuedu/sphhs_policy_facpubs/172/. Accessed 05.05.2024
44. Weiss, D. B., & Palmer, R. (2004). Relationship between health care costs and very low literacy skills in a medically needy and indigent medicaid population. The Journal of the American Board of Family Practice, 17(1), 44-47.
45. Williams, M. V., Parker, R. M., Baker, D. W., Parikh, N. S., Pitkin, K., Coates, W. C., … Nurss, J. R. (1995). Inadequate functional health literacy among patients at two public hospitals. Journal of the American Medical Association (JAMA), 274(21), 1677-1682.
46. Zarcadoolas, C., Pleasant, A., & Greer, D. S. (2006). Advancing health literacy: A framework for understanding and action. John Wiley & Sons.