TR
EN
TÜKETİCİLERİN YAPAY ZEKÂ KAYGI DÜZEYİNİN ÇEVRİMİÇİ SATIN ALMA NİYETİNE ETKİSİNDE ALGILANAN RİSKİN ARACILIK ROLÜ
Öz
Günümüzde yapay zekâ (YZ) destekli sistemler, e-ticaret platformlarında yaygın şekilde kullanılmakta olup tüketicilerin alışveriş deneyimlerini doğrudan etkilemektedir. Ancak, YZ’nin veri gizliliği, güvenlik ve etik konularındaki belirsizlikleri, tüketicilerde çeşitli kaygılara yol açabilmektedir. Bu çalışma, tüketicilerin YZ teknolojilerine yönelik kaygı düzeylerinin çevrimiçi satın alma niyetleri üzerindeki etkisini incelemekte ve bu ilişkide algılanan riskin aracılık rolünü araştırmaktadır. Nicel yöntemin kullanıldığı araştırmada YZ teknolojileri kullanan, çevrimiçi alışveriş yapan, 18 yaş ve üstü tüm tüketicilerin oluşturduğu evrende, tesadüfi olmayan örnekleme yöntemlerinden kolayda örnekleme yöntemiyle 427 katılımcıya ulaşılmıştır. Veriler çevrimiçi anket yoluyla toplanmış ve SmartPLS 4 istatistik programı kullanılarak yapısal eşitlik modellemesi ile analiz edilmiştir. Bulgular, yapay zekâ kaygısının çevrim içi satın alma niyeti üzerinde yalnızca “öğrenme kaygısı” boyutuyla anlamlı ve ters yönlü bir etkisinin olduğunu; diğer boyutların ise istatistiksel olarak anlamlı bir etkide bulunmadığını ortaya koymuştur. Yapay zekâ kaygısının tüketicinin algıladığı riski arttırmadığı ve algılanan riskin çevrim içi satın alma niyeti üzerinde anlamlı bir negatif etkiye sahip olmadığı belirlenmiştir. Ayrıca YZ kaygısı ve çevrim içi satın alma niyeti ilişkisinde algılanan riskin bir aracılık rolünün olmadığı tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, tüketicilerin YZ destekli dijital alışveriş platformlarına genel olarak alışkın hâle geldiği ve YZ destekli sistemleri bir engel veya kaygı unsuru olarak görmedikleri şeklinde değerlendirilebilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Acquisti, A., Brandimarte, L., & Loewenstein, G. (2015). Privacy and human behavior in the age of information. Science, 347(6221), 509-514. DOI: 10.1126/science.aaa1465
- Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
- Akkaya, B., Özkan, A., & Özkan, H. (2021). Yapay zekâ kaygı (YZK) ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Alanya Akademik Bakış, 5(2), 1125-1146. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.833668
- Alkaddour, M. (2022). Pazarlamada yapay zekâ kullanımı. İşletme ve Girişimcilik Araş. Dergisi. (1), 48-66. https://izlik.org/JA47WX75XX
- Altunısık, R., Coskun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2012). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri SPSS uygulamalı. Sakarya: Sakarya Kitabevi.
- Ameen, N., Tarhini, A., Reppel, A., & Anand, A. (2021). Customer experiences in the age of artificial intelligence. Computers in Human Behavior, 114, 106548. https://doi.org/10.1016/j.chb.2020.106548
- American Psychiatric Association, D. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5 (Vol. 5, No. 5). Washington, DC: American psychiatric association.
- Arshad, A., Zafar, M., Fatima, I., & Khan, S. K. (2015). The impact of perceived risk on online buying behavior. International Journal of New Technology and Research, 1(8), 13-18.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
İşletme
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
26 Mart 2026
Gönderilme Tarihi
11 Nisan 2025
Kabul Tarihi
8 Eylül 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 22 Sayı: 1
APA
Şeker, A., & Kılınç, K. (2026). TÜKETİCİLERİN YAPAY ZEKÂ KAYGI DÜZEYİNİN ÇEVRİMİÇİ SATIN ALMA NİYETİNE ETKİSİNDE ALGILANAN RİSKİN ARACILIK ROLÜ. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 22(1), 178-215. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1674204
AMA
1.Şeker A, Kılınç K. TÜKETİCİLERİN YAPAY ZEKÂ KAYGI DÜZEYİNİN ÇEVRİMİÇİ SATIN ALMA NİYETİNE ETKİSİNDE ALGILANAN RİSKİN ARACILIK ROLÜ. ijmeb. 2026;22(1):178-215. doi:10.17130/ijmeb.1674204
Chicago
Şeker, Arzu, ve Kazım Kılınç. 2026. “TÜKETİCİLERİN YAPAY ZEKÂ KAYGI DÜZEYİNİN ÇEVRİMİÇİ SATIN ALMA NİYETİNE ETKİSİNDE ALGILANAN RİSKİN ARACILIK ROLÜ”. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi 22 (1): 178-215. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1674204.
EndNote
Şeker A, Kılınç K (01 Mart 2026) TÜKETİCİLERİN YAPAY ZEKÂ KAYGI DÜZEYİNİN ÇEVRİMİÇİ SATIN ALMA NİYETİNE ETKİSİNDE ALGILANAN RİSKİN ARACILIK ROLÜ. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi 22 1 178–215.
IEEE
[1]A. Şeker ve K. Kılınç, “TÜKETİCİLERİN YAPAY ZEKÂ KAYGI DÜZEYİNİN ÇEVRİMİÇİ SATIN ALMA NİYETİNE ETKİSİNDE ALGILANAN RİSKİN ARACILIK ROLÜ”, ijmeb, c. 22, sy 1, ss. 178–215, Mar. 2026, doi: 10.17130/ijmeb.1674204.
ISNAD
Şeker, Arzu - Kılınç, Kazım. “TÜKETİCİLERİN YAPAY ZEKÂ KAYGI DÜZEYİNİN ÇEVRİMİÇİ SATIN ALMA NİYETİNE ETKİSİNDE ALGILANAN RİSKİN ARACILIK ROLÜ”. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi 22/1 (01 Mart 2026): 178-215. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1674204.
JAMA
1.Şeker A, Kılınç K. TÜKETİCİLERİN YAPAY ZEKÂ KAYGI DÜZEYİNİN ÇEVRİMİÇİ SATIN ALMA NİYETİNE ETKİSİNDE ALGILANAN RİSKİN ARACILIK ROLÜ. ijmeb. 2026;22:178–215.
MLA
Şeker, Arzu, ve Kazım Kılınç. “TÜKETİCİLERİN YAPAY ZEKÂ KAYGI DÜZEYİNİN ÇEVRİMİÇİ SATIN ALMA NİYETİNE ETKİSİNDE ALGILANAN RİSKİN ARACILIK ROLÜ”. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, c. 22, sy 1, Mart 2026, ss. 178-15, doi:10.17130/ijmeb.1674204.
Vancouver
1.Arzu Şeker, Kazım Kılınç. TÜKETİCİLERİN YAPAY ZEKÂ KAYGI DÜZEYİNİN ÇEVRİMİÇİ SATIN ALMA NİYETİNE ETKİSİNDE ALGILANAN RİSKİN ARACILIK ROLÜ. ijmeb. 01 Mart 2026;22(1):178-215. doi:10.17130/ijmeb.1674204
