ENTROPİ TABANLI ARAS VE TOPSİS YÖNTEMLERİ İLE SİGORTA ŞİRKETLERİNİN FİNANSAL PERFORMANSININ ANALİZİ

Öz

Bu çalışma, 2017-2024 yılları arasında Türkiye’de elementer, hayat ve emeklilik branşlarında faaliyette bulunan sigorta şirketlerinin finansal performansını ENTROPİ tabanlı ARAS ve TOPSİS yöntemlerini karşılaştırarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada sigorta şirketlerine özgü Net Kar/Toplam Aktif Oranı, Net Kar/Özkaynaklar Oranı, Özkaynaklar / Aktif Toplamı Oranı, Cari Oran, Net Hasar Prim Oranı, Bileşik Rasyo, Faaliyet Giderleri / Net Kazanılmış Primler Oranı ve Net Ödenen Hasar / Net Yazılan Primler Oranı değerlendirme kriterleri olarak kullanılmıştır. İlk aşamada ENTROPİ yöntemi ile değerlendirme kriterlerinin önem dereceleri tespit edilmiştir. Bulgulara göre en yüksek kriterler Net kar /Özkaynaklar (ROE) ve Net Kar / Toplam Aktif (ROA) olarak belirlenmiştir. Önem derecesi en düşük kriter ise Cari Oran ve Faaliyet Giderleri / Net Kazanılmış Primler Oranı olarak tespit edilmiştir. ARAS yöntemi sonuçlarına göre sigorta şirketlerinin performanslarının en başarılı olduğu yıllar sırasıyla 2020, 2021 ve 2023 yılları olmuştur. En başarısız olduğu yıllar ise sırasıyla 2017, 2018 ve 2019 yılları olarak tespit edilmiştir. TOPSİS Yöntemi sonuçlarına göre sigorta şirketlerinin performanslarının en başarılı olduğu yıllar sırasıyla 2023, 2024 ve 2022 yılları olmuştur. Performansın en düşük olduğu yıllar ise sırasıyla 2017, 2018 ve 2021 yılları olarak tespit edilmiştir. İki yöntem arasındaki farklılık karar vericilerin birden fazla yöntemle analiz yapmasının önemini de göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• Finans
• Türk Sigorta Sektörü
• Entropi
• ARAS
• Topsis

ANALYZING FINANCIAL PERFORMANCE OF INSURANCE COMPANIES WITH ENTROPY-BASED ARAS AND TOPSIS METHODS

Öz

This study aims to analyze the financial performance of insurance companies operating in elementary, life and pension branches in Turkey between 2017 and 2024 by comparing ENTROPY-based ARAS and TOPSIS methods. Net Profit/Total Assets Ratio, Net Profit/Shareholders' Equity Ratio, Shareholders' Equity/Total Assets Ratio, Current Ratio, Net Claims Premium Ratio, Composite Ratio, Operating Expenses/Net Earned Premiums Ratio and Net Paid Claims/Net Written Premiums Ratio were used as evaluation criteria. In the first stage, the ENTROPI method was used to determine the importance levels of the evaluation criteria. According to the findings, the highest criteria are Net Profit / Equity (ROE) and Net Profit / Total Assets (ROA). The criteria with the lowest degree of importance were determined as Current Ratio and Operating Expenses / Net Earned Premiums Ratio. According to the results of the ARAS method, the most successful years for the performance of insurance companies were 2020, 2021 and 2023, respectively. The most unsuccessful years were 2017, 2018 and 2019, respectively. According to the results of the TOPSIS Method, the most successful years for the performance of insurance companies were 2023, 2024 and 2022, respectively. The years with the lowest performance were 2017, 2018 and 2021, respectively. The difference between the two methods also showed the importance of decision makers analyzing with more than one method.

Anahtar Kelimeler

• Finance
• Turkish Insurance Sector
• Entropy
• ARAS
• TOPSIS

Kaynakça

1. Altan, İ. M., & Yıldırım, M. (2019). sigorta sektörünün finansal performansının entropi ağırlıklandırmalı TOPSIS yöntemiyle analizi ve değerlendirilmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(1), 345-358.
2. Apan, M., & Öztel, A. (2020). Bütünleşik entropi-EDAS yöntemi ile nakit akım odaklı finansal performans analizi: BIST orman, kâğıt, basım endeksi’nde işlem gören firmaların 2011-2018 dönem verisinden kanıtlar. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(1), 170–184. https://doi.org/10.24011/ barofd.694820.
3. Avcı, T., & Mercan, N. (2021). Comparative analysis of macroeconomic performances of emerging European countries with the impact of COVID-19 with TOPSIS and MABAC methods. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 7(45), 1885-1901. https://doi.org/10.31589/ JOSHAS.765
4. Aydın, Y. (2018). Türkiye’de hayat/emeklilik sigorta sektörünün finansal performans analizi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(1), 107-118. https://doi.org/10.29106/fsaa.536729.
5. Aytekin, A., & Karamasa, Ç. (2017). Analyzing financial performance of insurance companies traded in BIST via fuzzy Shannon’s entropy based fuzzy TOPSIS methodology. Alphanumeric Journal, 5(1), 71-84. https://doi.org/10.17093/alphanumeric.323832.
6. Ayyıldız, N. (2024). Türkiye’de sigorta şirketlerinin finansal performansı: Sigortacılık sektörü finansal oran analizi. İçinde M. Seyhan, (Ed.). İşletme Alanında Seçilmiş Konular. Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub448.c1914
7. Başpınar, A. (2005). Finansal analiz tekniklerinin sigorta şirketi mali tablolarına uygulanması. Maliye Dergisi, (149), 10.
8. Baştürk, F. H., Çakmak, D., & Demirtaş, B. (2017). Sigortacılığa Giriş, Temel Sigortacılık Bilgileri. Ankara: Bankacılık Akademisi Yayınları.

9. Bayrakci, E., & Aksoy, E. (2019). Bireysel emeklilik şirketlerinin entropi ağırlıklı ARAS ve COPRAS yöntemleri ile karşılaştırmalı performans değerlendirmesi. Business and Economics Research Journal, 10(2), 415-433. https://doi.org/10.20409/berj.2019.177.
10. Bektaş, S. (2022). Türk sigorta sektörünün 2002-2021 Dönemi için MEREC, LOPCOW, COCOSO, EDAS ÇKKV yöntemleri ile performansının değerlendirilmesi. BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar Dergisi, 16(2), 247-283. https://doi.org/10.46520/bddkdergisi.1178359.
11. Can, S.P. (2017). Sigortanın tanımı, işlevleri ve tarihi. İçinde M. Işık & Y. Can (Ed.). Sigortacılığa Giriş (1. Baskı, s.15-50). İstanbul: Lisans yayıncılık.
12. Chang, C. P. (2006). Managing business attributes and performance for commercial banks. The Journal of American Academy of Business, 9(1),104-109.
13. Chen, S. Y., & Lu, C. C. (2015). Assessing the competitiveness of insurance corporations using fuzzy correlation analysis and improved fuzzy modified TOPSIS. Expert Systems, 32(3), 392-404.
14. Curak, M., Loncar, S., & Poposki, K. (2009). Insurance sector development and economic growth in transition countries. International Research Journal of Finance and Economics, 34, 29–41.
15. Çetin, S., Çalık, E., & Düğün, F. M. (2020). Bütünleşik ENTROPİ-ARAS yöntemi ile apart seçimi. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 36(3), 484–490.
16. Demir, G. (2022). Hayat dışı sigorta sektöründe kurumsal performansın PSI-SD tabanlı MABAC metodu ile ölçülmesi: Anadolu Sigorta örneği. Ekonomi, Politika & Finans Araştırmaları Dergisi, 7(1), 112-136, https://doi.org/10.30784/epfad.1072645
17. Deniz, G. (2021). Türkiye’de elementer branşlarda faaliyet gösteren sigorta şirketlerinin finansal performansını etkileyen faktörlerin panel veri analizi ile belirlenmesi (Doktora tezi). https://tez.yok.gov. tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 02.05.2025
18. Deniz, G., & Aydın, Y. (2022). Türkiye’de elementer branşlarda faaliyet gösteren sigorta şirketlerinin finansal performansını etkileyen faktörlerin panel veri analizi ile belirlenmesi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 14(4), 2815–2832. https://doi.org/10.20491/isarder.2022.1535.
19. Duygulu, E. (2008). Sigorta İşletmeciliği. Ankara: Detay Yayıncılık.
20. Ecer, F. (2019). Özel sermayeli bankaların kurumsal sürdürülebilirlik performanslarının değerlendirilmesine yönelik çok kriterli bir yaklaşım: Entropi-ARAS bütünleşik modeli, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14(2), 365-390. https://doi. org/10.17153/oguiibf.470336.
21. Erdoğan, B. (2023). Financial performance analysis of development and investment banks: TOPSIS method. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(1), 1-15.
22. Erdoğan, B. (2023). Sigorta şirketlerinin performansının CRITIC-MAIRCA modeliyle değerlendirilmesi: Türk sigortacılık sektörü üzerine bir araştırma. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(4), 1438-1455.
23. Eş, A., & Kamacı, T. B. (2020). Bankaların sürdürülebilirlik performanslarının EDAS ve ARAS yöntemleriyle değerlendirilmesi. BAİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(4/Kış), 807–831. https:// doi.org/10.11616/basbed.v20i58861.809533.
24. Gül, S., & Bektaş, S. (2022). Türkiye’de faaliyet gösteren konvansiyonel bankaların finansal istikrar performanslarının finansal sağlamlık göstergeleri ile değerlendirilmesi: ENT-ROPI ve ARAS yöntemleri ile analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 49, 553-572. https:// doi.org/10.30794/pausbed.993857.
25. Güvel, E. A. & Öndas, Güvel, A. (2008). Sigortacılık, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
26. Hwang C. L. & Yoon, K. (1981), Multiple Attributes Decision Making Methods and Applications, Berlin: Springer.
27. Isık, Ö. (2019). Türkiye’de hayat dışı sigorta sektörünün finansal performansının CRITIC tabanlı TOPSIS ve MULTIMOORA yöntemiyle değerlendirilmesi. Business & Management Studies: An International Journal, 7(1), 542-562
28. Karaş, Z. (2023). Analysis of the performance of insurance companies operating in BIST with CRITICEDAS methods. International Journal of Business, Economics and Management Perspectives, 7(2), 319–333.
29. Mandic, K., Delibasić, B., Knezevic, S., & Benkovic, S. (2014). Analysis of the financial parameters of Serbian banks through the application of the fuzzy AHP and TOPSIS methods. Economic Modelling, 43, 30-37.
30. Masci, P. (2011). The history of insurance: Risk, uncertainty and entrepreneurship. BPS Studies, 6(1).
31. Mimovic, P., Tadic, D., Borota-Tisma, A., Nestic, S., & Gil Lafuente, J. (2021). Evaluation and ranking of insurance companies by combining TOPSIS and the interval fuzzy rough sets. Serbian Journal of Management, 16(2), 279–299.
32. Onocak, D. (2023). BİST’te işlem gören konaklama işletmelerinin finansal performanslarının CRITIC ağırlıklandırmalı TOPSIS yöntemine göre değerlendirilmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 97, 79-98. https://doi.org/10.25095/mufad.1177612.
33. Outreville, François (1998). Theory and practice of insurance, Boston/Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. www.researchgate.net/publication/283579426_Theory_and_Practice_of_Insurance sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 02.05.2025.
34. Öniz, C. & Aydın, Y., (2019). Türkiye’ de yaşanan 2000-2001 krizlerinin sigorta sektörü üzerine etkileri; BİST’de bir uygulama. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 37, 69-85.
35. Özdemir, O., & Kılıçarslan, Ş. (2021). Entropi temelli gri ilişkisel analiz tekniği ile hayat ve emeklilik şirketlerinin finansal performansları üzerine bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(4), 413–434.
36. Perçin, S., & Sönmez, Ö. (2018). Measuring performance of Turkish insurance companies by using integrated entropy weight and TOPSIS methods. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 18. EYİ Özel Sayısı, 565-582. https://doi.org/10.18092/ulikidince.347924.
37. Sharew, A., & Fentie, G. (2018). Data envelopment analysis on efficiency of insurance companies in Ethiopia. American Scientific Research Journal for Engineering, Technology, and Sciences (ASRJETS), 48(1), 138–170.
38. Taşcı, M. Z. (2024). Milli reasürans şirketi’nin finansal performansının PSI-MEREC-ARAS modeliyle değerlendirilmesi. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 667, 9-34.
39. Taşcı, M. Z. (2022). Allianz Sigorta şirketinin performansının Lopcow-Moosrak modeliyle analizi. International Social Sciences Studies Journal, 8(104), 3963-3970. https://doi.org/10.29228/sssj.64937.
40. Topal, A. (2021). Çok kriterli karar verme analizi ile elektrik üretim şirketlerinin finansal performans analizi: Entropi tabanlı Cocoso yöntemi. Business & Management Studies: An International Journal, 9(2), 532–546. https://doi.org/10.15295/bmij.v9i2.1794.
41. Türkiye Sigortalar Birliği (2025). https://www.tsb.org.tr/ sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 01.05.2025.
42. Türkiye Sigortalar Birliği (2025). https://www.tsb.org.tr/tr/istatistik/genel-sigorta-verileri/prim-adet sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 01.05.2025.
43. Türkiye Sigortalar Birliği (2025). https://www.tsb.org.tr/tr/istatistik/finansal-tablolar/sirket-bazinda-malive- teknik-tablolar sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 01.05.2025.
44. Türk Ticaret Kanunu. (2011). T.C. Resmî Gazete, 27846, 14/2/2011. Yıldırım, B. F. (2015). Çok kriterli karar verme problemlerinde ARAS yöntemi. KAÜ İİBF Dergisi, 6(9), 285–296.
45. Zavadskas, E. K., & Turskis, Z. (2010). A new additive ratio assessment (ARAS) method in multicriteria decision-making. Technological and Economic Development of Economy, 16(2), 159–172.