TÜRKİYE EKONOMİSİNDE ENFLASYON FARKI, DÖVİZ KURU VE PETROL FİYATLARI ARASINDAKİ DİNAMİK İLİŞKİLER: FOURIER-ADF VE ARDL SINIR TESTİ YAKLAŞIMI
Öz
Bu çalışma, 1995–2024 dönemini kapsayan yıllık verileri kullanarak Türkiye ile OECD ülkeleri arasındaki enflasyon farkının temel makroekonomik belirleyicilerini ampirik olarak incelemektedir. Örneklem dönemi boyunca Türkiye ekonomisinde gözlenen yapısal dönüşümler dikkate alınarak, serilerin durağanlık özellikleri, trigonometrik terimler aracılığıyla yumuşak yapısal değişimleri yakalayabilen Fourier-ADF birim kök testi ile analiz edilmiştir. Değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkiler, ARDL sınır testi yaklaşımı ve Hata Düzeltme Modeli (ECM) çerçevesinde araştırılmıştır. Bulgular; enflasyon farkı, reel efektif döviz kuru (REER), küresel petrol fiyatları ve reel ekonomik aktivite arasında istatistiksel olarak anlamlı bir uzun dönem seviye ilişkisi olduğunu göstermektedir. Uzun dönem katsayı tahminleri, REER hareketlerinin enflasyon farkının baskın belirleyicisi olduğunu ortaya koymaktadır. Petrol fiyatlarının negatif uzun dönem katsayısı, enerji şoklarının farklılaşan etkileri bağlamında yorumlanmış; bu şokların örneklem döneminde OECD enflasyon dinamiklerine Türkiye enflasyonuna kıyasla daha güçlü yansıdığı ve dolayısıyla farkı daralttığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, döviz kuru geçişkenliğinin doğasını değerlendirmek amacıyla yapılan Doğrusal Olmayan ARDL (NARDL) analizi, uzun dönemli simetri boş hipotezinin reddedilemediğini (Wald testi, p = 0,458) göstermiştir; bu durum döviz kuru şoklarının uzun dönemde enflasyon farkı üzerinde simetrik etkiler yarattığına işaret etmektedir. ARDL-ECM dönüşümünden elde edilen uyum hızı (λ = - 0,42978), uzun dönem dengesinden meydana gelen sapmaların yaklaşık %43'ünün takip eden yıl içinde düzeltildiğini kanıtlamaktadır. Genel olarak bulgular, döviz kuru istikrarının Türkiye'de sürdürülebilir fiyat istikrarının sağlanmasında ve OECD ortalamalarına yakınsamada önemli bir nominal çapa işlevi görebileceğini vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Arslaner, F., Karaman, D., Arslaner, N., & Kal, S. H. (2014). The relationship between inflation targeting and exchange rate pass-through in Turkey with a model averaging approach (Working Paper No. 1416). Central Bank of the Republic of Turkey, Research and Monetary Policy Department.
- Artis, M. J., & Nachane, D. (1990). Wages and prices in Europe: A test of the German leadership hypothesis. Weltwirtschaftliches Archiv, 126(1), 59–77.
- Beck, G. W., Hubrich, K., & Marcellino, M. (2009). Regional inflation dynamics within and across Euro area countries and a comparison with the US. Economic Policy, 24(57), 142-184.
- Becker, R., Enders, W., & Lee, J. (2006). A stationarity test in the presence of an unknown number of smooth breaks. Journal of Time Series Analysis, 27(3), 381-409. https://doi.org/10.1111/j.1467- 9892.2006.00478.x
- Bellemare, M. F., & Wichman, C. J. (2020). Elasticities and the inverse hyperbolic sine transformation. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 82(1), 50-61. https://doi.org/10.1111/obes.12325
- Busetti, F., Forni, L., Harvey, A., & Venditti, F. (2007). Inflation convergence and divergence within the European Monetary Union. International Journal of Central Banking, 3(2), 95-121.
- Campa, J. M., & Goldberg, L. S. (2005). Exchange rate pass-through into import prices. The Review of Economics and Statistics, 87(4), 679–690. https://doi.org/10.1162/003465305775098189
- Caporale, G. M., & Pittis, N. (1993). Common Stochastic Trends and Inflation Convergence in the EMS, Review of World Economics (Weltwirtschaftliches Archiv), Springer; Institut für Weltwirtschaft (Kiel Institute for the World Economy), 129(2), 207-215. DOI: 10.1007/BF02707695
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Ekonometrik ve İstatistiksel Yöntemler, Zaman Serileri Analizi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Ömer Emirkadı
*
0000-0001-5808-249X
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
21 Şubat 2026
Kabul Tarihi
22 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 22 Sayı: 3
