LOCAL GOVERNMENT PLANNING ORGANIZATION (YYPT) AS A PLANNING MODEL IN LOCAL GOVERNMENTS

Öz

The concept of planned development in Turkey was institutionalized through the State Planning Organization (DPT), established in 1960, which guided the country’s economic and social development for half a century. This structure, safeguarded by the 1961 Constitution, not only protected development initiatives but also undertook the mission of being a ‘state memory’ by cultivating highly qualified bureaucrats. However, following the political-bureaucratic ruptures of the 2000s, the technical rationality of the DPT was perceived as a ‘center of resistance’; consequently, the institution was first transferred to a Ministry and subsequently transformed into the Presidency of Strategy and Budget in 2018. Today, the lack of the institutional memory and planning discipline lost during this process is being felt more profoundly. In particular, the zoning, infrastructure, and financing problems of metropolitan municipalities which serve the vast majority of the country’s population, demonstrate that planning cannot be treated as a secondary issue. The core premise of this study is the Anahtar Parti YYPT goal, which aims to transform municipalities from units that merely collect waste or build roads into the strategic brains of local development. At this juncture, the study proposes the Local Governments Planning Organization (YYPT) model to translate the experience of the DPT to the local level. Powered by the extensive jurisdiction of the current General Directorate of Local Governments, this new structure is designed as a model that prioritizes participation, maintains administrative integrity without triggering a new wave of centralization, and undertakes the training of merit-based personnel. While developing policies to ensure the economic empowerment of local governments, the YYPT model promises a rational and human-oriented development leap for Turkish Public Administration by rebuilding technical excellence at the local level.

Anahtar Kelimeler

• State Planning Organization (DPT)
• Local Governments
• Local Government Planning
• Bureaucracy

Destekleyen Kurum

There is no supporting organization.

Etik Beyan

This study does not require ethical committee approval.

YEREL YÖNETİMLERDE BİR PLANLAMA MODEL ÖNERİSİ OLARAK YEREL YÖNETİMLER PLANLAMA TEŞKİLATI (YYPT)

Öz

Türkiye’de planlı kalkınma anlayışı, 1960 yılında kurulan Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) ile kurumsallaşarak ülkenin ekonomik ve sosyal gelişimine yarım asır boyunca yön vermiştir. 1961 Anayasası ile güvence altına alınan bu yapı, sadece kalkınma hamlelerini korumakla kalmamış, aynı zamanda nitelikli bürokratlar yetiştiren bir “devlet hafızası” misyonu üstlenmiştir. Ancak 2000’li yıllarda yaşanan siyaset-bürokrasi kırılmaları sonucunda DPT’nin teknik rasyonelliği bir “direnç odağı” olarak algılanmış; kurum önce Bakanlığa devredilmiş, 2018’de ise Strateji ve Bütçe Başkanlığı’na dönüştürülmüştür. Bu süreçte kaybedilen kurumsal hafızanın ve planlama disiplininin eksikliği günümüzde daha derinden hissedilmektedir. Özellikle ülke nüfusunun büyük çoğunluğuna hizmet veren büyükşehirlerin imar, altyapı ve finansman sorunları, planlamanın ikincil bir konu olarak ele alınamayacağını göstermektedir. Anahtar Parti’nin YYPT hedefi, belediyeleri sadece çöp toplayan veya yol yapan birimler olmaktan çıkarıp, yerel kalkınmanın stratejik beyni haline getirmeyi amaçlaması çalışmanın temel çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu noktada çalışma, DPT’nin tecrübesini yerel düzeye taşıyacak Yerel Yönetimler Planlama Teşkilatı (YYPT) modelini önermektedir. Mevcut Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü’nün geniş yetki alanından beslenen bu yeni yapı; katılımcılığı önceliklendiren, yeni bir merkezileşme dalgasına yol açmadan idari bütünlüğü koruyan ve liyakatli personel eğitimini üstlenen bir model olarak kurgulanmaktadır. YYPT, yerel yönetimlerin ekonomik olarak güçlenmesini sağlayacak politikalar geliştirirken, teknik üstünlüğü yerel düzeyde yeniden inşa ederek Türk Kamu Yönetimi için rasyonel ve insan odaklı bir kalkınma hamlesi vaat etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Devlet Planlama Teşkilatı (DPT)
• Yerel Yönetimler
• Yerel Yönetimler Planlaması
• Bürokrasi

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Çalışma etik kurul izni gerektirmeyen bir araştırmadır.

Kaynakça

1. Akay, A. (2020). Belediyeler için afetlere dirençli kentler rehberi. Ankara: Cumhurbaşkanlığı Yerel Yönetim Politikaları Kurulu, T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Kent Araştırmaları Enstitüsü & İdealKent Yayınları.
2. Aksu Çam, Ç. (2012). Yerelleşme, yerel iktidar ve yerel demokrasi (Doktora tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
3. Anahtar Parti (2025). Yerel yönetimler vizyonu 2029 belgesi: Anahtar şehirler anahtar çözümler. Ankara: Anahtar Parti Yayınları.
4. Arıkboğa, E. (2015). Türkiye’de dönüşen büyükşehirler ve yerel siyaset. İçinde P. Uyan Semerci (Der.), Yerel demokrasi sorunsalı: Büyükşehir belediye meclisleri yapısı ve işleyişi (s. 56-61). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
5. Arıkboğa, E. (2018). Yerinden yönetim ve merkezileşmiş büyükşehir sisteminde yetkilerin dağıtılması. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 6(1), 1-34.
6. Bayram, M. E. (1994). Türkiye’de planlama teşkilatının (Türk plancılığının) hukuki ve idari yapısı ile ilgili sorunları ve çözüm önerileri (Uzmanlık tezi). T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Ankara.
7. Bellue, L. G. (2011). Development and development paradigms. A (Reasoned) review of prevailing visions. Rome: FAO United Nations.
8. Bernhard, J. (2026). When local governments win (and when they lose): Conditions for successful intergovernmental lobbying in Germany. Interest Groups & Advocacy, 15(1), 50–72.

9. Boratav, K. (2019). Türkiye iktisat tarihi 1908-2015. Ankara: İmge Kitabevi.
10. Chibber, V. (2003). Locked in place: State-building and late industrialization in India. Princeton, NJ: Princeton University Press.
11. Council of Europe (2014). European charter of local self-government. Strasbourg, France: Congress of Local and Regional Authorities of the Council of Europe.
12. Coşkun, B., Şen, E., & Pank Yıldırım, Ç. (2021). Local government reforms in Turkey on the way of the European Union membership processes. In Issues in Local Governance in Balkans. Sarajevo: Dobra Knjiga d.o.o.
13. Çukurçayır, M. A. (2013). Yerel yönetimler: Kuram, kurum ve yeni yaklaşımlar (2. baskı). Konya: Çizgi Kitabevi.
14. Devlet Planlama Teşkilatı. (1963). Kalkınma planı (Birinci beş yıl) 1963-1967. Ankara: T.C. Başbakanlık.
15. Devlet Planlama Teşkilatı. (2007). Dokuzuncu kalkınma planı yerleşme-şehirleşme özel ihtisas komisyonu raporu (Yayın No: 2708). Ankara: T.C. Başbakanlık.
16. Dışişleri Bakanlığı. (2023). Paris iklim anlaşması. https://www.mfa.gov.tr/paris-anlasmasi.tr.mfa sayfasından erişilmiştir.
17. Eke, A. E. (1982). Anakent yönetimi: Yönetimlerarası ilişkiler (Sayı: 505). Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
18. Ercan, E. M. (2007). Kentlerimizin içinde bulunduğu planlama ve yönetim sorunları. Planlama Dergisi, (2), 65-75.
19. Ersoy, M. (2013). 6360 sayılı yasa ve mekânsal planlama sorunları. GAP Belediyeler Birliği Dergisi, 1-13.
20. Eryılmaz, B. (2010). Kamu yönetimi: Düşünceler, yapılar, fonksiyonlar, politikalar (3. baskı). İstanbul: Okutman Yayıncılık.
21. Görmez, K. (2001). Büyük kentlerde kent planlaması ve bazı sorunlar. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (2), 133-140.
22. Göymen, K. (2010). Türkiye’de yerel yönetişim ve yerel kalkınma. İstanbul: Boyut Yayıncılık.
23. Gülalp, H. (1987). Gelişme stratejileri ve gelişme ideolojileri. Ankara: Yurt Yayınları.
24. Hacıcaferoğlu, S. (2011). Büyükşehir belediyelerinin denetim bağlamında sorunları ve öneriler. Dış Denetim e-Dergisi, (4), 12-15.
25. Heinelt, H., & Hlepas, N. K. (2006). Typologies of local government systems. In H. Bäck, H. Heinelt, & A. Magnier (Ed.), The European mayor: Political leaders in the changing context of local democracy (s. 21-43). Wiesbaden: VS Verlag.
26. Hershlag, Z. Y. (1968). Turkey: The challenge of growth. Leiden: E. J. Brill.
27. Hesse, J. J., & Sharpe, L. J. (1991). Local government in international perspective: Some comparative observations. In J. J. Hesse (Ed.), Local government and urban affairs in international perspective (ss. 603-621). Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft.
28. Karaosmanoğlu, A. (2010). DPT’den kuruluşu ve 21. yüzyılda planlama. İçinde E. Türkcan (Ed.), Attila Sönmez’e armağan: Türkiye’de planlamanın yükselişi ve çöküşü 1960-1980 (ss. 189-228). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
29. Karpat, K. (1959). Turkey’s politics: The transition to a multi-party system. Princeton, NJ: Princeton University Press.
30. Keleş, R. (2014). Yerinden yönetim ve siyaset (9. baskı). İstanbul: Cem Yayınevi.
31. Keyder, Ç. (1984). İthal ikameci sanayileşme stratejisi ve çelişkileri. İçinde K. Boratav vd. (Ed.), Krizin gelişimi ve Türkiye’nin alternatif sorunu. İstanbul: Kaynak Yayınları.
32. Keyder, Ç. (2004). Ulusal kalkınmacılığın iflası. İstanbul: Metis Yayıncılık.
33. Keyder, Ç. (2017). Türkiye’de devlet ve sınıflar. İstanbul: İletişim Yayınları.
34. Koçak, İ. (2013). Büyükşehir belediyelerinin imar denetim yetkileri. İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Fasikül Aylık Hukuk Dergisi, 5(39).
35. Kuhlmann, S. (2006). Local authorities between the state and the market: An international comparison of local government systems and reforms. German Journal of Urban Studies, 45(2), 5-46.
36. Lewis, B. (1993). Modern Türkiye’nin doğuşu (M. Kıratlı, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
37. Manthey, N. A. (2025). Post-growth cities in Germany: Challenges and opportunities of collaborative governance. Cities, 163, 106064. https://doi.org/10.1016/j.cities.2025.106064
38. Mintzberg, H. (2005). Strategic planning in a Local Government Association (LGA). Lahey: VNG International.
39. OECD. (2017). Land-use planning systems in the OECD: Country fact sheets. Paris: OECD Publishing.
40. OECD. (2025). Strategic planning and regional development. Paris: OECD Publishing.
41. Övgün, B. (2010). Türkiye’de planlama: Sektörel gelişmeden kalkınmaya kalkınmadan stratejiye. Memleket Siyaset Yönetim, 5(13), 176–204.
42. Özden, K. (2004). Yerel yönetimler ombudsmanı. İçinde Yerel Yönetimler Kongresi Bildiri Kitabı (s. 39-56). Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Yayınları.
43. Özkaya Özlüer, İ. (2015). Mekânsal planlar yapım yönetmeliği ışığında imar planlarında yetki sorunu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 64(2), 435-458. https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000001784
44. Poulantzas, N. (2006). Devlet, iktidar, sosyalizm (T. Ilgaz, Çev.). İstanbul: Epos Yayınları.
45. Rapley, T. (2007). Doing conversation, discourse and document analysis. London: Sage Publications.
46. Strateji ve Bütçe Başkanlığı .(2019a). On birinci kalkınma planı (2019-2023). Ankara: T.C. Cumhurbaşkanlığı.
47. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2019b). Sürdürülebilir kalkınma amaçları değerlendirme raporu 2019. Ankara: T.C. Cumhurbaşkanlığı.
48. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023a). Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu. Ankara: T.C. Cumhurbaşkanlığı.
49. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023b). Yerel yönetimler özel ihtisas komisyonu raporu (On birinci kalkınma planı). Ankara: Strateji ve Bütçe Başkanlığı.
50. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023c). On ikinci kalkınma planı (2024-2028). Ankara: T.C. Cumhurbaşkanlığı.
51. Tekeli, İ. (2009). Akılcı planlamadan bir demokrasi projesi olarak planlamaya (1. baskı). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
52. Turkish Daily News. (1999, 10 Kasım). Yazicioglu: Turkey’s political system has reached the end of its life span. Turkish Daily News.
53. Türker, T., & Musaoğlu, S. (2022). Türk modernleşmesinin devlet merkezli ve demokratik amaçlı eklektizminde bir istisna olarak Devlet Planlama Teşkilatı. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 204-214. https://doi.org/10.33537/sobild.2022.13.2.18
54. United Cities and Local Governments (UCLG). (2026). About us. 03.02.2026 tarihinde https://uclg.org/about-us/ sayfasından erişilmiştir.
55. UNDP (United Nations Development Programme). (2026). About us. 03.02.2026 tarihinde https://www.undp.org/ sayfasından erişilmiştir.
56. Un-Habitat (The United Nations Human Settlements Programme). (2025). About us. 03.02.2026 tarihinde https://unhabitat.org/about-us sayfasından erişilmiştir.
57. Yayman, H. (2008). Türkiye’nin idari reform tarihi. Ankara: Turhan Kitabevi.
58. Yemen, A. (2015). Kalkınma planlarında büyükşehirlerin mevcut durum analizi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(37), 999-1022.
59. Yemen, A. (2017a). Yerel yönetim modelleri. İçinde B. Akgün & Y. Tekin (Ed.), Küreselleşme ve yerelleşme ekseninde yerel yönetim (s. 159-196). Ankara: Ankara Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
60. Yemen, A. (2017b). Büyükşehir belediyelerinin sorunları üzerine bir değerlendirme. İçinde A. Turan & M. Güler (Ed.), Belediyelerin geleceği ve yeni yaklaşımlar (s. 143-164). İstanbul: Marmara Belediyeler Birliği.
61. Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü. (2026). Mahalli idareler genel faaliyet raporları (2021-2024). Ankara: T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
62. Yıldız, M. (2014). Kamu yönetimi reformu ve kamu yöneticisi davranışı: Recep Yazıcıoğlu örneği. Mülkiye Dergisi, 29(249), 97-119.
63. Yılmaz, C., & Akça, H. İ. (2012). Türkiye’de proje planlama ve proje döngüsü yönetimi. Planlama Dergisi, DPT’nin Kuruluşunun 52. Yılı Özel Sayısı, 377-394.
64. Wagner, P. (2005). Modernliğin sosyolojisi: Özgürlük ve disiplin (M. Küçük, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
65. 3701 Sayılı Devlet Planlama Teşkilatı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun. (1991, 22 Mart). Resmî Gazete 20822. 22 Mart 1991.