TÜRKİYE’DE PARASAL BÜYÜKLÜKLER VE FİNANSAL DEĞİŞKENLERİN MAKRO EKONOMİK AKTİVİTEYE ETKİSİNE ASİMETRİK BİR BAKIŞ

Öz

Bu çalışmada parasal büyüklükleri temsilen M1, M2, M3, toplam kredi kartı kullanımı, bireysel kredi kullanım miktarı ve reel döviz kurunun sanayi üretim endeksi üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, parasal genişleme, kredi kullanımı ve döviz kuru hareketlerinin sanayi üretimi üzerindeki kısa ve uzun vadeli etkilerini belirleyerek, makroekonomik dinamikler ile reel sektör arasındaki ilişkiyi analiz etmektir. Bu doğrultuda, 2014-2024 yılları arasına ait aylık veriler kullanılarak, zaman serisi analizi gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada değişkenlerin durağanlık seviyeleri geleneksel birim kök testi ADF ile test edilmiş; sonrasında ise doğrusal olmayan birim kök testleri veri yapısını incelemek için uygulanmıştır. Daha sonra, asimetrik ARDL (Autoregressive Distributed Lag) sınır testi yaklaşımı uygulanarak diğer değişkenlerle ekonomik büyüme arasındaki kısa ve uzun dönem ilişkilerin olası asimetrik etkileri analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, doğrusal zaman serileri dikkate alındığında parasal büyüklüklerin, kredi kullanımının ve reel döviz kuru dalgalanmalarının sanayi üretimi üzerindeki etkilerini ortaya koyarak, para politikalarının ve finansal değişkenlerin ekonomik büyüme sürecindeki rolüne dair önemli çıkarımlar sunmaktadır. Ancak, değişkenlerde bulunan doğrusal olmayan yapı, kısa veya uzun vadede asimetrik ilişkilerin kanıtlarıyla desteklenmemektedir. Buradan hareketle sonraki çalışmalarda olası trigonometrik yapının araştırılması politika yapıcılar için yol gösterici olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Parasal Büyüklükler
• Ekonomik Büyüme
• Doğrusal Olmayan Zaman Serisi

Etik Beyan

Çalışmada etik kurul ilkelerine uyulmuş, fikri mülkiyet ve telif hakları kapsamında gerekli tüm izinler alınmıştır.

Teşekkür

Doç. Dr. Onur UÇAR'a teşekkür ederiz.

AN ASYMMETRIC PERSPECTIVE ON THE EFFECT OF MONETARY AGGREGATES AND FINANCIAL VARIABLES ON MACROECONOMIC ACTIVITY IN TÜRKİYE

Öz

This study examines the effects of the monetary aggregates M1, M2, M3, total credit card usage, individual loan usage, and the real exchange rate on the industrial production index. The main objective of the study is to analyze the relationship between macroeconomic dynamics and the real sector by determining the short-term and long-term effects of monetary expansion, credit usage, and exchange rate movements on industrial production. To this end, time series analysis was conducted using monthly data from 2014 to 2024. In the first stage, the stationarity of the variables was tested using the traditional unit root test (ADF); subsequently, nonlinear unit root tests were applied to examine the structure of the data. Then, the asymmetric ARDL (Autoregressive Distributed Lag) bounds test approach was applied to analyze the potential asymmetric effects of short- and long-run relationships between economic growth and other variables. The findings, considering linear time series, reveal the effects of monetary aggregates, credit utilization, and real exchange rate fluctuations on industrial production, offering important implications for the role of monetary policies and financial variables in the economic growth process. However, the nonlinear structure found in the variables is not supported by evidence of asymmetric relationships in either the short or long run. Therefore, investigating the possible trigonometric structure in future studies will provide useful guidance for policymakers.

Anahtar Kelimeler

• Monetary Aggregates
• Economic Growth
• Nonlinear Time Series

Etik Beyan

The study adhered to ethical committee guidelines, and all necessary permissions were obtained under intellectual property and copyright laws.

Teşekkür

We thank Assoc. Prof. Onur UÇAR.

Kaynakça

1. Anderson, L. C., & Jordan, J. L. (1968). Monetary and fiscal actions: A test of their relative importance in economic stabilization. Federal Reserve Bank of St. Louis Review, 50, 11-23.
2. Ansari, M. I. (2002). Impact of financial development, money and public spending on Malaysian national income: An econometric study. Journal of Asian Economics, 13, 72-93. https://doi.org/10.1016/S1049-0078(01)00113-0
3. Ari, G. (2008). Kredi kartı kullanımının Türkiye ekonomisi üzerine etkileri (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 17.05.2025.
4. Atabey, A. Ö., & Karakuş, M. (2022). Türkiye’ye yönelik enflasyon, dış ticaret ve ekonomik büyüme ilişkisinin ampirik analizi. Cumhuriyet Üniversitesi İİBF Dergisi, 747-759.
5. Bajrami, R., Tafa, S., Gashi, A., & Hashani, M. (2025). Analysing the impact of money supply on economic growth: A panel regression approach for Western Balkan countries (2000-2023). Regional Science Policy and Practice, 17(2), Article 100159. https://doi.org/10.1016/j.rspp.2024.100159
6. Barro, R. J., & Sala-i-Martin, X. (2004). Economic growth. Cambridge, Massachusetts: MIT Press.
7. Belongia, M. T., & Ireland, P. N. (2021). A classical view of the business cycle. Journal of Money, Credit and Banking, 53(2-3), 333-366. https://doi.org/10.1111/jmcb.12767
8. Blaug, M. (1997). Economic theory in retrospect. Cambridge: Cambridge University Press.

9. Düzgün, R. (2010). Türkiye ekonomisi’nde para ve maliye politikalarının etkinliği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(11), 231-237.
10. Eichengreen, B., & Sussman, N. (2024). The international monetary system in the (very) long run. In C. Diebolt & M. Haupert (Ed.), Handbook of cliometrics (ss. 1749-1783). Cham: Springer.
11. Eickmeier, S., & Ng, T. (2015). How do US credit supply shocks propagate internationally? A GVAR approach. European Economic Review, 74, 128-145. https://doi.org/10.1016/j.euroecorev.2014.11.011
12. Égert, B., & MacDonald, R. (2006). Transmission mechanism in transition economies: Surveying the surveyable (CESifo Working Paper No. 1739). Center for Economic Studies and ifo Institute (CESifo). https://hdl.handle.net/10419/25784
13. Erdaş, H. (2004). Enflasyon ve para arzının Türkiye sosyal bilimler ekonomisi üzerine etkisinin analizi (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 17.05.2025.
14. Ertürk, E., & Kar, B. B. (2021). Para talebi tahmini ve para ikamesi: Türkiye için yapısal kırılmalı testlerle ampirik bir analiz. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 17(1), 91-110.
15. Friedman, M. (1968). The role of monetary policy. American Economic Review, 58(1), 1-17.
16. Friedman, M., & Meiselman, D. (1963). The relative stability of monetary velocity and the investment multiplier in the United States, 1897-1958. In Stabilization policies (ss. 165-268). Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall.
17. Friedman, M., & Schwartz, A. J. (2008). A monetary history of the United States, 1867-1960. Princeton, New Jersey: Princeton University Press.
18. Göksu, S. (2012). Türkiye’de kredi kartı kullanımının temel makroekonomik değişkenler üzerindeki etkileri (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 17.05.2025.
19. Guth, M. (2018). Heterogeneous effects of unconventional monetary policy on loan demand and supply: Insights from the bank lending survey (arXiv:1807.04161). https://doi.org/10.48550/arXiv.1807.04161
20. Hacıimamoğlu, T., & Pilatin, A. (2023). Türkiye’de illere göre ekonomik büyüme ve krediler arasındaki ilişkinin incelenmesi: Panel nedensellik analizinden ampirik kanıtlar. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(1), 208-230.
21. Hayek, F. A. (1931). Prices and production. London: George Routledge & Sons.
22. Hepsağ, A. (2021). A unit root test based on smooth transitions and nonlinear adjustment. Communications in Statistics- Simulation and Computation, 50(3), 625-632. https://doi.org/10.1080/03610918.2018.1563154
23. Kamacı, A., Ceyhan, M. S., & Peçe, M. A. (2017). Kredi hacminin para arzı ve ekonomik büyüme üzerine etkisi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 13(13), 400-409.
24. Kapetanios, G., Shin, Y., & Snell, A. (2003). Testing for a unit root in the nonlinear STAR framework. Journal of Econometrics, 112(2), 359-379. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(02)00202-6
25. Keynes, J. M. (1936). The general theory of employment, interest, and money. London: Macmillan.
26. Kruse, R. (2011). A new unit root test against ESTAR based on a class of modified statistics. Statistical Papers, 52(1), 71-85. https://doi.org/10.1007/s00362-009-0204-1
27. Leybourne, S., Newbold, P., & Vougas, D. (1998). Unit roots and smooth transitions. Journal of Time Series Analysis, 19(1), 83-97. https://doi.org/10.1111/1467-9892.00078
28. Mankiw, N. G. (2021). Principles of economics (9th ed.). Boston: Cengage Learning.
29. Mill, J. S. (1848). Principles of political economy. London: Longmans, Green and Co.
30. Mishkin, F. S. (1995). Symposium on the monetary transmission mechanism. Journal of Economic Perspectives, 9(4), 3-10. https://doi.org/10.1257/jep.9.4.3
31. Myrdal, K. G. (1975). Against the stream: Critical essays on economics. New York: Vintage.
32. Özdemir, İ. (2014). İktisat teorisi tarihi. Bursa: Ekin Yayınları.
33. Öztürk, N. (2007). Piyasa başarısızlığından kamu ekonomisinin başarısızlığına ekonomide devletin değişen rolü. Ankara: Palme Yayıncılık.
34. Özyılmaz, A. (2016). Para ve maliye politikaları arasındaki koordinasyonun makroekonomik değişkenler üzerindeki etkinliği. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 28-34.
35. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
36. Ricardo, D. (1821). On the principles of political economy. London: J. Murray.
37. Samuelson, P. A., & Nordhaus, W. D. (2009). Macroeconomics. New York: McGraw-Hill.
38. Sancar, C. (2015). Para ve maliye politikalarının nispi etkinliği: Türkiye için bir uygulama. Journal of International Social Research, 8(39).
39. Sarıdoğan, H. Ö., & Gülşen, M. A. (2021). Enflasyonla mücadelede neo-Fisher ve neo-Keynesyen paradigma. İçinde Ş. Karabulut (Ed.), İktisadi, mali ve finansal konulara teorik bakış açıları (ss. 175-186). Ankara: Gazi Kitabevi.
40. Shin, Y., Yu, B., & Greenwood-Nimmo, M. (2014). Modelling asymmetric cointegration and dynamic multipliers in a nonlinear ARDL framework. In R. C. Sickles & W. C. Horrace (Eds.), Festschrift in honor of Peter Schmidt: Econometric methods and applications (ss. 281-314). New York: Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-8008-3_9
41. Smith, A. (1776). An inquiry into the nature and causes of the wealth of nations. London: W. Strahan & T. Cadell.
42. Solow, R. M. (1988). Growth theory and after. The American Economic Review, 78(3), 307-317. https://www.jstor.org/stable/1809135
43. Sollis, R. (2009). A simple unit root test against asymmetric STAR nonlinearity with an application to real exchange rates in Nordic countries. Economic Modelling, 26(1), 118-125. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2008.06.002
44. Şeker, H., & Demirel, B. (2022). Düşük faiz politikası ve enflasyon: Neo-Fisherian yaklaşım çerçevesinde Türkiye üzerine bir analiz. Fiscaoeconomia, 6(3), 949-975.
45. Todaro, M. P., & Smith, S. C. (2020). Economic development. New York: Pearson.
46. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2013). Parasal büyüklükler. https://www.tcmb.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 17.05.2025.
47. Weeks, J. (2008). The effectiveness of monetary policy reconsidered (PERI Working Paper No. 202). Political Economy Research Institute, University of Massachusetts Amherst.
48. Woodford, M. (2001). Fiscal requirements for price stability (NBER Working Paper No. 8072). National Bureau of Economic Research.
49. Yapraklı, S. (2022). Açık enflasyon hedeflemesi döneminde neo-Fisher etkisi’nin geçerliliği: Türkiye üzerine ekonometrik bir analiz. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, (37), 85-105.