THE IMPORTANCE OF FINANCIAL EDUCATION IN DEFINED CONTRIBUTION PENSION PLANS: AN ALTERNATIVE INVESTMENT EDUCATION MODEL WITHIN THE CONTEXT OF BENEFICIARIES’ FINANCIAL LITERACY

Abstract

In the defined contribution pension plans, improvement in financial literacy of beneficiaries or constitution of a minimum investment culture for beneficiaries is of strategic importance for the socioeconomic development of society. In fact, most of the academic and social research done in many developed and developing countries strongly indicate that beneficiaries do not have adequate financial literacy and knowledge. The aim of this study is to reveal the necessity of investment education from the beneficiaries’ perspective in defined contribution pension plans, in other words, this study aims at evaluating the financial literacy level of potential beneficiaries and developing an alternative investment curriculum for basic investment education. The results show that investment education can remarkably scale up the financial knowledge of the subjects who participate in the survey and this outcome is verified with the help of statistical analysis

Keywords

• Private Pension Funds,Defined Contribution Pension Plans,Financial Education, Investment Education

BELİRLENMİŞ KATKI ESASLI EMEKLİLİK PLANLARINDA FİNANSAL EĞİTİMİN ÖNEMİ: KATILIMCILARIN FİNANSAL OKUR YAZARLIĞI ÇERÇEVESİNDE ALTERNATİF BİR YATIRIM EĞİTİMİ MODELİ

Öz

Belirlenmiş katkı esaslı emeklilik planında katılımcıların finansal okur yazarlığının artırılması veya katılımcılarda asgari finansal yatırım kültürünün oluşturulması, toplumun sosyo ekonomik gelişimi için stratejik öneme sahip bir süreçtir. Çünkü, gelişmiş ve gelişmekte olan pek çok ülkede yapılan akademik ve sosyal araştırmaların büyük çoğunluğu, belirlenmiş katkı esaslı emeklilik planı katılımcılarının yeterli finansal okur yazarlığının bulunmadığına işaret etmektedir. Bu çalışmanın amacı, belirlenmiş katkı esaslı emeklilik planlarında, katılımcılar açısından yatırım eğitiminin gerekliliğini bireylerin finansal bilgi birikimi ve donanımı çerçevesinde ortaya çıkarmak, diğer bir ifadeyle belirlenmiş katkı esaslı emeklilik planlarının muhtemel katılımcılarının finansal okur yazarlığının ölçülmesi ve temel yatırım eğitimine ilişkin alternatif çözüm uygulamaları geliştirmektir. Araştırma sonucunda elde edilen verilerin analizinden, yatırım eğitimi programının deneklerin finansal bilgi birikimi ve donanımlarını dikkat çekici ölçüde artırdığı gözlenmiş ve bu durum yapılan istatistiksel analiz yardımıyla da doğrulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Özel Emeklilik Sistemi,Belirlenmiş Katkı Esaslı Emeklilik Planları, Finansal Eğitim, Yatırım Eğitimi

Kaynakça

1. Bayer, Patrick, J. Bernheim, Douglas B., Scholz and John K. (1996), “The Effects of Financial Education in the Workplace: Evidence from a Survey of Employers”, Stanford University, National Bureau of Economic Research, Working (Erişim Tarihi: 19.07.2008).
2. Bernheim, Douglas, Daniel Garrett and Dean Maki (1997), “Education and Saving: The Long-Term Effects of High School Financial Curriculum Mandates”, National Bureau of Economic Research, Working Papers, No: 6085.
3. Blau, Gary ve Jack L. Vanderhei (2000), “Employer Involvement in Defined Contribution Investment Education”
4. Benefits Quarterly, Fourth quarter
5. Vol. 16 No. 4, pp. 80-89.
6. Brandt, R. John (1994), “401(k) Requires Education: Merely Complying with Regulations won’t Guarantee Secure Retirements”, Industry Week, Vol. 243, No. 9, pp. 70-72.
7. Braunstein, Sandra ve Carolyn Welch (2002), “Financial Literacy : An Overview of Practice, Research and Policy”, Federal Reserve Bulletin,Washington D. C., http://www.federalreserve.gov/pubs/bulletin/2002/1102lead.pdf (Erişim Tarihi: 18.07.2008).
8. Büyüköztürk, Şener (2006), Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı, Pegem Yayıncılık, 5. Baskı, Ankara.

9. Byrne, Alistair (2004), “Investment Decision Making in Defined Contribution
10. Pension Pensions: An International Journal, Henry Stewart Plans”, Publications, Vol. 10, No. 1, pp. 37-49.
11. Chen, Haiyang and Ronald P. Volpe (1998), “An Analysis of Personal Financial Literacy Among College Students”, Financial Services Review, Vol. 7, No. 2, pp. 107-128.
12. Clark, Robert L., Madeleine B. D’Ambrosio, Anna A. McDermed and Kshama Sawant (2006), “Retirement Plans and Saving Decisions: The Role of Information 45-67.
13. Courchane, Marsha J., and Peter M. Zorn. (2005), “Consumer Literacy and Credit Worthiness”, Paper presented at the Allied Social Sciences Association
14. Hoyer Hoyt Institute, Washington DC. January. Also presented at the Federal
15. Reserve Conference, System
16. Washington DC, April. (Forthcoming in the
17. Federal Reserve Board conference volume).
18. Dispalatro, Mary (2000), “Are Investment Education Programs Missing the Mark?”
19. Emeklilik Gözetim Merkezi (2007), “Bireysel Emeklilik Sistemi 2006 Yılı
20. Gelişim Raporu”, http://www.egm.org.tr/bes2006gr.asp, (Erişim Tarihi: 01.08.2007).
21. Goldberg, Joe (2007), “Educating Employees can Increase 401(k) Participation”, Employee Benefit Plan Review, Vol. 62, No. 1, pp. 18-19.
22. Hogarth, Jeanne and Marianne Hilgerth (2002), “Financial Knowledge, Experience and Learning Preferences: Preliminary Results from a New Survey of Financial Literacy”, Consumer Interest Annual, Vol. 48, pp. 1-7.
23. Jacobius, Arleen (2003), “401(k) Education Fails as Participants Time Market”, Pensions and Investments, Vol.31, No. 6, pp. 1-3.
24. Jumpstart Coalition, (2008), “Survey of Personal Financial Literacy Among High School Students”, http://www.jumpstart.org/upload/2008%20Survey%20of%20Personal%20 Financial%20Literacy%20Among%20High%20School%20Students.doc, (Erişim Tarihi: 22.07.2008).
25. Kim, Jinhee, Jasook Kwon ve Elaine A. Anderson (2005), “Factors Related to Retirement Financial pp. 77-89.
26. Retirement Preparation and Workplace Education”
27. Financial Counseling & Planning, Vol. 16 No. 2
28. Lusardi, Annamaria (2005), “Financial Education and the Saving Behavior of African American and Hispanic Households”, Report for the US Department of Labor, http://www.dartmouth.edu/~alusardi/Papers/Lusardi_pdf (Erişim Tarihi: 22.07.2008).
29. MacFarland, Donna, Marconi, Carolyn D. and Utkus, Stephen P. (2003), “Money Attitudes and Retirement Plan Design: One Size does not Fit All”
30. Pensions Research Council, Pension Design and Structure: New
31. Lessons from Behavioral Finance, Working Paper 2003-11, University of
32. Pennsylvania, pp. 97-120.
33. Maki, Dean M. (2001), “Financial Education and Private Pensions”, Putnam Investments,http://www.tiaa-crefinstitute.org/research/programs/docs/ 0921e00.pdf , (Erişim Tarihi: 18.07.2008).
34. Niederjohn, Scott and Mark Schug (2006), “An Evaluation of Learning, Earning and Investing: A Model Program for Investor Education”, Journal of Private Enterprise, Fall.
35. Özçam, Mustafa (2006), “Yatırımcı Eğitimi: Dünya Uygulamaları ve Türkiye için Öneriler”
36. http://www.spk.gov.tr/yayinlar/ArastirmaRaporlari/2006_MustafaOzcam.p df
37. (ErişimTarihi: 22 Eylül 2007).
38. Peng, Tzu-Chin Martina, Suzanne Bartholomae, Jonathan J. Fox and Garrett Cravener High School 265-284.
39. Princeton Survey Research Associates International for the National Foundation for Credit Counseling (2007), “Financial Literacy Survey” http://www.nfcc.org/NFCC_SummaryReport_ToplineFinal.pdf, (Erişim Tarihi: 26 Eylül 2008).
40. Stewart, Fiona (2006), “Financial Education and Pensions”, Private Pension Unit OECD, New Delhi, India, http://www.oecd.org/dataoecd/31/3/37396764.pdf, 20.10.2007). (Erişim Tarihi
41. T.C. Başbakanlık Sermaye Piyasası Kurulu (2002), Emeklilik Yatırım Fonlarının Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Hakkında Yönetmelik, http://www.bireyselemeklilik.gov.tr/mevzuat/02Yonetmelikler/02Y_EYFK veFIEHY.htm (Erişim Tarihi: 01.09.2007)
42. Volpe, Ronald P., Haiyang Chen and Joseph J. Pavlicko (1996), “Personal Investment and Education, Fall/Winter, Pp. 86-94.
43. EK-1: KATILIMCILARIN YATIRIM EĞİTİMİ KONUSUNDA FİNANSAL BİLGİ BİRİKİMİNİ ÖLÇMEYE YÖNELİK HAZIRLANAN BAŞARI TESTİ SORULARI
44. BAŞARI TESTİ SORULARI
45. Bireysel Emeklilik Sistemi’nin (BES) katılımcılara sağladığı vergi teşvikleri
46. hususunda aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. BES’nden 10 yıl süre ile katkı payı ödemeden sistemden ayrılırsanız
47. toplam birikiminiz üzerinden %15 stopaj ödersiniz. b. 10 yıl süre ile katkı payı ödemiş olmakla birlikte emeklilik hakkı kazanmadan ödersiniz. c. Bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı paylarını; asgari ücretin yıllık
48. tutarını aşmamak üzere ücretli çalışanlar yıllık ücretinin %20'sini gelir
49. vergisi matrahından indirebilirler. d.
50. Belirlenmiş katkı esaslı emeklilik planlarının temel özelliklerinden birisi
51. “Emeklilik yatırım fonları getirileri ile ilgili emeklilik şirketinizin sözlü ya da yazılı
52. herhangi bir garanti vermesi mümkün değildir” şeklindeki kuralıdır. Gerekemeklilik
53. planı seçerken gerekse katkı paylarınızın emeklilik yatırım fonları arasında tahsisi
54. sürecinde vereceğiniz kararlar, emeklilik döneminde elde edeceğiniz geliri doğrudan
55. etkileyeceği açıktır. Vereceğiniz stratejik yatırım kararları öncesinde, finansal
56. gelişmeleri yorumlayabilecek kadar kendinizi finansal birikim, donanım ve eğitim
57. açısından yeterli hissediyor musunuz? a. Yeterli hissediyorum, çünkü finansal gelişmeleri yorumlayabilecek
58. düzeyde bilgi birikimine ve eğitime sahip olduğum için stratejik yatırım kararlarını
59. rahatlıkla verebilirim. b. Yeterli hissetmiyorum ve bu nedenle yatırım eğitimi ihtiyacı hissediyorum. c. Yeterli hissetmiyorum ancak yatırım eğitimine de ihtiyaç duymuyorum.
60. Türkiye’de Bireysel Emeklilik ve Tasarruf Yatırım Sistemi Kanunu çerçevesinde uygulanan Bireysel Emeklilik Sistemi devlet güvencesi altında değildir
61. fakat çeşitli düzenleyici ve denetleyici kamu ve özel kuruluşların denetim ve kontrolü altındadır. Aşağıdaki kuruluşlardan hangileri sistemin denetim ve kontrol sürecine dahil değildir: a. T.C. Başbakanlık Sermaye Piyasası Kurulu ve Emeklilik Gözetim Merkezi. b. T.C. Merkez Bankası ve T.C. Maliye Bakanlığı. c. T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı ve Bağımsız Denetim Şirketleri.
62. Bireysel Emeklilik Sistemi çerçevesinde katkı paylarının yatırıma yönlendirmesi sürecinde
63. haklardan değildir? a.
64. tutarlarına ilişkin değişiklik yapabilirsiniz. b. Emeklilik sözleşmenizin yürürlük tarihinden itibaren en az 1 yıl sonra
65. başka bir emeklilik şirketine aktarabilirsiniz.
66. birikimlerinizi c. emeklilik
67. sözleşmelerden de aynı anda emekli olma hakkına sahip olamazsınız. d.
68. Emeklilik yatırım fonlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. düzenli
69. hisse senetlerine yatıran fon türüdür. b. Büyüme amaçlı emeklilik yatırım fonları, göreceli olarak daha riskli
70. yatırım araçlarına yatırım yapmayı ve karpayı elde etmek yerine sermaye kazancı
71. sağlamayı hedefleyen fonlardır. c.
72. coğrafi bölgeler, endüstri kolları, endeksler veya ülkeler üzerinde yoğunlaştıran fonlardır. d.
73. Emeklilik yatırım fonlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
74. a. piyasası fonları, fon portföyünün tamamını vadesine 3 ay veya daha
75. az süre kalmış ve likiditesi yüksek varlıklardan oluşturmak amacıyla kurulan fonlardır. b. %80’ini fon grubudur.
76. c. Likit-fon kamu emeklilik yatırım fonu portföyünün içeriğinde sadece ters
77. repo dahil devlet iç borçlanma senetleri bulunmaktadır. d.
78. Aşağıdakilerden hangisi bir emeklilik yatırım fonunun yatırım seçeneklerinden değildir? Gayrimenkul.
79. Uluslararası hisse senedi. b. c. Euro tahvil.
80. Aşağıda özet bilançoları verilen firmalardan hangisi daha likit bir finansal yapıya sahiptir? a. AAA Firması. BBB b. Firması. c. Her iki firmada likit bir finansal yapıya sahiptir.
81. AAA Firması Bilançosu 31.12.2000 (TL) Dönen Varlıklar 3400 Kısa vadeli Yabancı Kaynaklar1400 Kasa 100
82. Uzun vadeli Yabancı Kaynak. 1000 Bankalar 100 Özsermaye 4400
83. Menkul kıymetler 100
84. Ticari alacaklar 100 1500
85. Alınan çekler Stoklar 1500 Duran Varlıklar 3400 Toplam Varlıklar 6800
86. Toplam Borçlar ve Özsermaye
87. BBB Firması Bilançosu 31.12.2000 (TL) Dönen Varlıklar 3400 Kasa Bankalar 1500 Menkul kıymetler100 Ticari alacaklar
88. Kısa vadeli Yabancı Kaynaklar 1400
89. Uzun vadeli Yabancı Kaynaklar 1000 Özsermaye 4400 100 100
90. Alınan çekler Stoklar 100 Duran Varlıklar 3400 Toplam Varlıklar
91. Toplam Borçlar ve Özsermaye 6800
92. Yıllık enflasyon oranının %10 olduğu bir yatırım ortamında, emeklilik şirketiniz
93. hesabınızda biriken 100 000 TL için çeşitli ödeme seçenekleri sunmaktadır. Bu
94. seçeneklerden hangisi sizin için daha karlıdır?
95. İki yıl sonra size 121 000 TL’yi ödeyelim.
96. b. Bir yıl sonra size 110 000 TL ödeyelim.
97. c. Hemen size 100 000 TL ödeyelim .
98. Sermaye piyasası araçlarından hisse senedi ve tahvil arasındaki temel farklılıklar
99. bakımından aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. Tahvil sahibi tahvili ihraç eden özel şirketin uzun vadeli bir alacaklısı
100. iken hisse senedi sahibi hisse senedini ihraç eden özel şirketin bir ortağıdır. b. Hisse senedi sahibinin özel şirkete sağladığı sermaye bir yabancı
101. sermaye iken, tahvil sahibinin özel şirkete kullandırdığı sermaye, özsermaye
102. niteliğindedir. c. Hisse senedinin getirisi, hisse senedinin birim değerinde meydana gelen
103. artış (sermaye kazancı) ve şirketin dağıtacağı karpayını (temettü) kapsamakta olup
104. belirli (kesin) bir getiri sözkonusu değildir. Halbuki tahvilin getirisi olarak sabit bir tutar önceden belirlidir. d.
105. Kamu menkul kıymetlerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. Genelde hazine bonosu nominal değerinin altında satılır ve alıcısına
106. nominal değer ile vade sonu değeri arasındaki fark kadar getiri sağlayan kısa vadeli
107. kamu kıymetleridir. menkul b. Devlet Tahvili; her altı ayda bir faiz ve vade sonunda anapara ödemesi
108. yapılan uzun vadeli kamu menkul kıymetleridir. c. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı tarafından
109. uluslararası piyasalarda yabancı yatırımcılara sunulan ABD doları
110. üzerinden çıkarılan DİBS’ler (Devlet İç Borçlanma Senetleri); hazine garantisi
111. taşıyan uzun vadeli (5-30 yıl) bir borçlanma aracıdır. d.
112. Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. “Repo” işlemi, yatırımcıların portföylerinde bulunan menkul kıymetleri
113. nakit ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla belirli bir fiyat üzerinden belirli bir tarihte
114. geri satınalma vaadi ile satması anlamına gelmektedir. b. “Ters repo” işlemi, yatırımcıların ellerinde bulunan ihtiyaç fazlası fonları
115. değerlendirmek amacıyla belirli bir fiyat üzerinden belirli bir tarihte geri
116. satmak şartıyla menkul kıymet satınalmalarıdır. c. “Repo” işlemi genellikle 2 ya da 3 yıllık vadelerde değişen uzun vadeli
117. bir yatırım aracıdır. d.
118. Türev ürünlere ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. Forward sözleşmeleri; belirlenen bir tarihte ve belirli bir fiyattan satıcının
119. alıcıya bir varlığı satması aynı zamanda alıcının da satıcıya bu varlığın nakit
120. değerini teslim etmesini bugünden öngören standart olmayan anlaşmalardır. b. Future sözleşmeleri; belirli niteliklerde ve miktarda malı/varlığı sözleşme
121. tarihinden sonraki belirli bir tarihte, sözleşmenin yapıldığı tarihte belirlenmiş
122. fiyattan satma veya satın alma hakkı veren ve organize olmayan piyasalarda
123. gerçekleştirilen standart anlaşmalardır. c. Forward sözleşmeleri organize piyasalarda gerçekleştirilirken, Future
124. sözleşmeleri organize olmayan piyasalarda gerçekleştirilir.
125. Aşağıdaki portföylerden hangisi diğerlerine nazaran daha etkin
126. “çeşitlendirilmiştir”? a. Emeklilik portföyünün içeriğinde eşit oranda bulunan hisse senetleri; Akbank, Alternatifbank, Denizbank, Finansbank. b. Emeklilik portföyünün içeriğinde eşit oranda bulunan hisse senetleri; Akbank, Ülker
127. gıda, Tofaş otomotiv, Vestel beyaz eşya.
128. c. Emeklilik portföyünün içeriğinde eşit oranda bulunan hisse senetleri
129. Akbank, Ülker gıda, Tofaş otomotiv, Vestel beyaz eşya ve çeşitli
130. uluslararası hisse senetleri. d.
131. Aşağıdaki yatırım araçları (menkul kıymetler) arasında, yatırım getirisi
132. bakımından en riskli olan seçenek hangisidir? a. Akal tekstil hisse senedi. b. T.C. Hazine bonosu. c. Arçelik hisse senedi. d.
133. Ülkede makroekonomik hareketliliğin ve siyasi belirsizliğin yüksek olduğu
134. dönemlerde, portföy içeriğinizi hangi yatırım araçları ile desteklemeyi tercih edersiniz? a. Hisse senedi ağırlıklı portföyleri tercih ederim. b. Devlet iç borçlanma senetleri veya denizaşırı yatırım araçlarını tercih ederim. c. Nakit veya ulusal para cinsinden yatırım araçlarını tercih ederim. d.
135. Portföy yönetimi açısından çeşitlendirme; istenmeyen/öngörülemeyen
136. durumların ortaya çıkabilme riski karşısında, portföyün tamamını yatırım
137. zararlarından korumak amacıyla uygulanan bir yatırım stratejisidir. Aşağıdaki
138. ifadelerden hangisi çeşitlendirme yöntemleri olarak değerlendirilemez? a.
139. portföye dahil etmek. b. Birbirinden
140. farklı endüstri alanlarında faaliyette bulunan şirketlerin hisse
141. senetlerini portföye dahil etmek. c.
142. hisse senetlerini portföye dahil etmek. d.
143. Aşağıdaki risk gruplarından hangisini etkin bir çeşitlendirme stratejisi ile ortadan
144. kaldırabilmek mümkündür? a. Politik risk. b. Kur riski. c. Yönetim riski.
145. Vade süresi, risk oranı ve getiri oranı arasında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. Finansal yatırımlarımda ortalamadan daha yüksek risk karşısında ortalamadan daha yüksek getiri talep ederim. b. Finansal yatırımlarımda vade süresi arttıkça risk oranının da artacağını düşünürüm. c. Finansal yatırımlarımda kısa vadede daha yüksek getiri elde edebilmek tahvil ağırlıklı yatırımları tercih ederim. için
146. Düşüş eğiliminde olan faiz oranlarına karşı, bugün için en karlı yatırım
147. enstrümanı sizce hangisidir? a.
148. Değişken faizli tahviller
149. b. Sabit faizli tahviller
150. c. Bankada açılan bir ay vadeli mevduat hesabı d. Bilmiyorum
151. * Lütfen aşağıdaki emeklilik yatırım fonlarından (sadece bir emeklilik şirketine ait)
152. oluşturacağınız bir portföyün yüzdelik paylarını yandaki kutucuğa yazınız (Tablo 2).
153. EK-2: BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ-KATILIMCI GELİŞTİRME
154. EĞİTİM MÜFREDATI (BES-KAGEM)
155. Tüketim- Tasarruf -Yatırım ilişkisi ve yatırım süreci
156. Yatırım araçlarının tanıtımı 2.1 Hisse senedi ve tahvil 2.2 Farklar 2.3
157. DİBS, Eurobond ve repo/ters repo
158. 4 Emeklilik yatırım fonları
159. Portföy yönetimine ilişkin temel kavramlar ve stratejiler 3.1 Likidite, risk-riskin sınıflandırılması ve portföy çeşitlendirmesi 3.2 Portföy yönetim süreci 3.3 Portföy yönetim stratejileri
160. Paranın zaman değeri
161. 1 uygulamaları PV/FV 4.2 Taksit (Annuite) uygulamaları
162. Temel finansal tablolar ve finansal tablolar analizi 5.1 Bilanço analizi 5.2 Gelir tablosu analizi
163. Finansal riskden korunmak adına türev ürünler 6.1 Forward sözleşmeler 6.2 Future sözleşmeler Opsiyon 6.3 sözleşmeler
164. 4632 sayılı Kanun çerçevesinde mevzuat, işleyiş ve düzenleyici/denetleyici otoriteler 7.1 Kanun’un amacı ve işleyişi 7.2 Sistemin denetimi ve Emeklilik Gözetim Merkezi
165. 3 Vergi düzenlemeleri
166. 4 Sistem hakkında detaylı bilgi