Mardin Müzesi Minyatür Cam Kapları: Tipolojik ve Teknolojik Bir İnceleme

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 8 - 29, 12.01.2026

Kasım Eker

https://doi.org/10.63046/ijms.1712064

Öz

Türkiye’nin güneydoğu coğrafyasında, Anadolu ve Mezopotamya uygarlıkları arasında stratejik bir köprü konumunda yer alan Mardin, kadim tarihi boyunca sayısız medeniyete ev sahipliği yapmış önemli bir kent merkezidir. Şehrin zengin kültürel katmanlaşması ve farklı medeniyetlerin barış içinde bir arada yaşayabildiği nadir örneklerden biri olması, Mardin’i geçmişin kültürel zenginliğini başarıyla günümüze taşıyan köklü bir miras haline getirmiştir. Günümüz yaşamında yaygın olarak kullanılan cam eserlerin kökenleri binlerce yıl öncesine dayanan derin bir tarihe sahiptir. MÖ 3. binli yıllarda özellikle süsleme amacıyla kullanıldığı bilinen cam, MÖ 16. yüzyıl ortalarından itibaren kap formunda kullanılmaya başlanmıştır. Camın kap olarak kullanılmaya başlandığını gösteren en erken örnek Kırklareli Büklükale kazılarında ortaya çıkan şişenin boyun kısmına ait olan parçadır. Bu çalışma, Mardin Müzesi koleksiyonunda korunan cam minyatür kapları odak noktasına almıştır. Çalışmanın temel amacı, bu eserlerin form yapıları, üretim teknikleri ve muhtemel kullanım amaçları hakkında ayrıntılı bilgiler sunarak, cam minyatür kaplardaki form çeşitliliğini bilimsel bir yaklaşımla ortaya koymak ve ilgili alanda araştırma yapan akademisyenler için güvenilir bir kaynak oluşturmaktır. Ayrıca, incelenen cam minyatür kaplar, kentin sosyal yaşamı, kültürel yapısı ve sanatsal ifade biçimlerine ilişkin önemli veriler sunmaktadır. Bu bağlamda arkeolojik ve kültürel miras açısından dikkate değer bir öneme sahiptirler. Çalışma kapsamında toplam 16 adet minyatür cam kap incelenmiş ve her bir esere yönelik detaylı bir katalog çalışması hazırlanarak bilim dünyasının bilgisine sunulmuştur. Boyutları itibarıyla standart cam kaplardan belirgin şekilde daha küçük olan bu minyatür kaplar, genellikle krem, güzel kokulu yağlar veya benzeri değerli içeriklerin muhafazası için kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Mardin Müzesi , Cam Sanatı , Minyatür Kaplar , Parfüm , Krem.

Etik Beyan

Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmemektedir.

Mardin Museum Miniature Glass Containers: A Typological and Technological Study

Öz

Located in southeastern Turkey, Mardin is an important city centre that has been home to countless civilisations throughout its ancient history, serving as a strategic bridge between the civilisations of Anatolia and Mesopotamia. The city’s rich cultural layers and its rare example of different civilisations coexisting peacefully have made Mardin a deep-rooted heritage that successfully carries the cultural richness of the past into the present.The origins of glassware, which is widely used in modern life, date back thousands of years. Glass, which is known to have been used especially for decorative purposes in the 3rd millennium BC, began to be used in the form of vessels from the mid-16th century BC onwards. The earliest example showing that glass began to be used as a vessel is a piece from the neck of a bottle discovered in the excavations at Kırklareli - Büklükale. This study focuses on the glass miniature vessels preserved in the Mardin Museum collection. The primary aim of the study is to provide detailed information about the form structures, production techniques, and possible uses of these works, to scientifically reveal the diversity of forms in glass miniature vessels, and to create a reliable source for academics conducting research in this field. In addition, these glass miniature vessels are of significant importance in terms of archaeological and cultural heritage, as they provide important clues about the social life, cultural fabric, and artistic expression of the city.A total of 16 miniature glass vessels were examined as part of the study, and a detailed catalogue of each piece was prepared and made available to the scientific community. These miniature vessels, which are significantly smaller than standard glass vessels in terms of size, were generally used to store cream, fragrant oils, or similar valuable contents.

Anahtar Kelimeler

Mardin Museum , Glass Art , Miniature Vessels , Perfume , Cream

Etik Beyan

This study does not require ethics committee approval

Kaynakça

• Akat, Y., Fıratlı, N., & Kocabaş, H. (1984). Hüseyin Kocabaş Koleksiyonu Cam Eserler Kataloğu. Arkeoloji Sanat Yayınları.
• Akat, Y., Fıratlı, N. ve Kocabaş, H. (1984). Hüseyin Kocabaş Koleksiyonu Cam Eserler Kataloğu. Arkeoloji Sanat Yayınları.
• Antonaras, A. (2010). Early Christian ve Byzantine Glass Vessels, Forms ve Uses. F. Daim ve J. Drauschke (Ed.), Byzanzdas Romerreich im Mittelalter (s. 353-430). Verlagdes Römisch-Germanischen Zentralmuseums.
• Atila, C. ve Gürler, B. (2009). Bergama Müzesi Cam Eserleri. Berksav.
• Aydın Tavukçu, Z. (2007). Parion Güney Nekropolünden Bir Grup Cam Eser. Sanat, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Dergisi, (12), 145-161.
• Barag, D. (1985). Catalogue of Western Asiatic Glass in the British Museum, Volume I. British Museum Publications.
• Barkoczi, L. (1996). Antike Glaeser: Monumenta Antiquitatis Extra Fines Hungariae Reperta Quae in Museo Artium Hungarico Aliisque Museis Et Collectionibus: 5 (Bibliotheca Archaeologica). L’Erma Di Bretschneider Roma.
• Canav, Ü. (1985). Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş. Cam Eserler Koleksiyonu. T.Ş.C.F.A.Ş.
• Carboni, S. (2001). Glass from Islamic Lands. Thames & Hudson Ltd.
• Carboni, S. ve Whitehouse, D. (2001). Glass of the Sultans. Metropolitan Museum of Art.
• Davison, S. (2003). Conservation and Restoration of Glass. Butterworth Heinemann.
• Eker, F. (2010). Camın Tarihi Serüveni. CAMGERAN Uluslararası Katılımlı Uygulamalı Cam Sempozyumu, Eskişehir. (s. 147-151).
• Eker, F. (2017). Kumdan Sızan Kültürler Kahramanmaraş Müzesindeki Cam Kaplar Kahramanmaraş Belediyesi Yayınları.
• Eker, F. (2018). Antikçağ’da Cam Kap Formlarının Kullanımı Üzerine Bir Deneme. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(4), (s. 1248-1261). https://doi.org/10.21547/jss.418034
• Eker, K. (2024). Mardin Müzesi Cam Eserleri [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Erten, E. (2018). Silifke Müzesi Cam Kataloğu. Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
• Erten Yağcı, E. (1993). Başlangıcından Geç Antik Dönem Sonuna Kadar Anadolu’da Cam [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Fossing, P. (1940). Glass Vessels before Glass-Blowing. E. Munksgaard.
• Geyik Karpuz, G. (2014). Adıyaman-Elazığ-Hatay-Mardin-Şanlıurfa Müzelerinde Bulunan İslami Dönem Cam Eserler (Yayın No. 366783) [Yayımlanmamış Doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Geyik Karpuz, G. (2017). Anadolu Daki Örnekleri İle İslami Dönem Cam Minyatür Şişeler. C. Başer (Ed.), 20. Uluslararası Ortaçağ Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu, (s. 323-333). Sakarya Üniversitesi Yayınları.
• Grose, D. F. (1989). The Toledo Museum of Art: Early Ancient Glass. New York.
• Gündoğan, İ. (2016). Tınaztepe (Buca-İzmir) Fulguritinin Petrolojisi ve Kökeni. Fen ve Mühendislik Dergisi, 18(3), (s. 669-684). https://doi.org/10.21205/deufmd.2016185429
• Hayes, J. W. (1975). Roman and Pre-Roman Glass in the Royal Ontario Museum. Royal Ontario Museum.
• Höpken, C. ve Çakmaklı, Ö. D. (2015). Narin Pırıltı, Gaziantep Medusa Cam Koleksiyonu. Verlag Dr. Rudolf Habelt GmbH.
• Isings, C. (1957). Roman Glass From Dates Finds. Wolters.
• Kasapoğlu, H. ve Özdemir, S. (2013). Cam Eserler. C. Başaran (Ed.), Antik Troas’ın Parlayan Kenti Parion (s. 151-163). Ege Yayınları.
• Kröger, J. (1995). NISHAPUR Glass of the Early Islamic Period. The Metropolitan Museum of Art.
• Lamm, C. J. (1928). Das Glass Von Samara. Fines Mundi GmbH Saarbrücken.
• Lamm, C. J. (1929-1930). Mittelalterliche Glaser und Steinschnittarbeitenausdem Nahen Osten, Band I–II.
• Lanmon, D. P. ve Whitehouse, D. B. (1993). The Robert Lehman Collection. Vol. 11, Glass. Met Publication.
• Lightfoot, C. S. (2007). Ancient Glass. National Museums Of Scotland. West Bengal.
• Matsumura, K. (2013). Büyükkale. Meltem Doğan Alparslan ve Metin Alparslan (Ed.), Hititler Bir Anadolu İmparatorluğu. YKY.
• Örs, C. (2019). Malatya Müzesindeki Bir Grup Cam Eser [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Özen, S. (2013). Cam Mezar Hediyelerinin İşlevi. Çiğdem Gençler Güray (Ed.), Kaunos/Kbid Toplantıları 2, Anadolu Antik Cam Araştırmaları Sempozyumu 17-20 Haziran 2010.
• Öztürk, N. (2013). Kars Müzesi Cam Eserleri. Mega Ofset.
• Pinder, W., Ralph, H. ve Scanlon, G. T. (1987). Glass Finds from Fustat: 1972-80. Journal of Glass Studies, (29), s. 60-71.
• Soslu, A. (2022). Burdur Müzesi Cam Eserleri. [Yayımlanmamış Doktora tez]. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi.
• Stern, E. M. (1989). Glass Vessels Exhibited in the Bölge Museum Adana (E. Yağcı, Çev.). Belleten, (53), s. 583 – 594, https://doi.org/10.37879/belleten.1989.583.
• Tavukçu, A. Y. (2020). Elazığ Müzesi Cam Eserleri. Ertual Akademi Yayıncılık.
• Uzuner, B. (2004). Bulunuşundan Üflemeye Cam Teknikleri. İnkılap Yayınları.
• Von Saldern, A. (1980). Ancient and Byzantine Glass from Sardis. Harvard University Press.
• Whitehouse, D. (2001). Roman Glass in the Corning Museum of Glass, Vol. 2, Corning Museum of Glass.
• Whitehouse, D. (2010). Islamic Glass in the Corning Museum of Glass, Volume One, Corning Museum of Glass.
• Yenisoğancı, H. V. (1991). Reyhanlı-Esentepe Kaya Mezarları Kurtarma Kazısı. I. Müze Kurtarma Kazıları semineri, (s. 215-224).
• Yinesor Demir, J. S. (2008). Gaziantep Arkeoloji Müzesinde Sergilenen Yüzükler ve Yüzük Taşları [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• URL 1 - https://tr.wikipedia.org/wiki/Mardin%27in_il%C3%A7eleri