The Representation of the Kut al Amara Victory in Philatelic Design and Commemorative Coins: An Iconological Analysis

Öz

This study examines how the Battle of Kut al Amara was represented through philatelic and numismatic objects produced between 2016 and 2018, and how these representations contribute to the national historical narrative and collective memory. Conducted within a qualitative research framework, the study collected data through document analysis and evaluated it using iconological analysis. The dataset comprises five philatelic designs (commemorative stamps, a souvenir sheet, a first day cover, and a special cancellation envelope) and a commemorative coin issued on the 100th and 102nd anniversaries of the battle. Data were obtained from the archives of the Turkish Post (PTT) and the Mint. The findings indicate that representations of Halil Pasha, wounded soldiers, naval and artillery units, the Turkish flag, maps, cracked soil, barbed wire, and erected monuments emphasize the dimensions of leadership, collective struggle, and historical continuity associated with the victory. As a result, philatelic and numismatic designs, beyond being souvenirs or collector's items, constitute an ideological visual memory that symbolically reconstructs historical experience.

Anahtar Kelimeler

• Kut al Amara Victory
• Philately
• Commemorative coin
• Iconology

Kût'ül-Amâre Zaferi’nin Filatelik Tasarım ve Hatıra Paralardaki Temsili: İkonolojik Bir Analiz

Öz

Çalışmanın amacı, Kût’ül-Amâre Zaferi’nin 2016-2018 yılları arasında üretilen filatelik ve nümismatik nesneler aracılığıyla nasıl temsil edildiğini incelemek ve bu temsillerin ulusal tarih anlatısı ile kolektif hafızaya katkısını ortaya koymaktır. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde yürütülen çalışmanın verileri doküman incelemesi yoluyla toplanarak ikonolojik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Kût’ül-Amâre Zaferi’nin 100. ve 102. yıl dönümleri anısına yayımlanan beş filatelik tasarım ile bir hatıra para araştırmanın veri setini oluşturmaktadır. Bu kapsamda; anma pulları, blok pul, ilk gün zarfı ve özel tarih damgalı zarf PTT arşivinden, hatıra para illüstrasyonu ise Darphane kaynaklarından temin edilmiştir. Bulgular, Halil Paşa temsili, yaralı asker figürleri, donanma ve topçu birlikleri, Türk bayrağı, haritalar, çatlamış topraklar, dikenli teller ve dikilen anıtlar aracılığıyla zaferin liderlik, kolektif mücadele ve tarihsel süreklilik temaları üzerinden kurgulandığını göstermektedir. Kût’ül-Amâre Zaferi’ne ilişkin tasarlanan filatelik ve nümismatik tasarımların anma ve koleksiyon nesnesi olmanın ötesinde ideolojik bir görsel bellek oluşturarak tarihsel deneyimi sembolik olarak yeniden kurguladığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kût'ül-Amâre Zaferi
• Filateli
• Hatıra para
• İkonoloji

Kaynakça

1. Anderson, B. (1995). Hayali cemaatler milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması. Çev. İskender Savaşır. Metis Yayınları.
2. Atabey, F. (2017). Öncesi ve sonrası ile Osmanlı’nın Kutü’l-Amâre Zaferi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(53), 205-215. doi: 10.17719/jisr.20175334114
3. Babaoğlu, R. (2022). Propaganda ve mistisizm: The War Illustrated’a göre İngiltere’nin Mezopotamya harekâtı ve Kût’ül Amâre kuşatması. Belgi Dergisi, 24, 285-99. https://doi.org/10.33431/belgi.1065156.
4. Çakı, C. ve Karaca, M. (2024). Alman siyasi mizah propagandasının Kut’ül-Amare Zaferi’ne bakışı. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(4), 229-252. https://doi.org/10.53443/anadoluibfd.1484216
5. Çelebi Erol, C. (2019). İkonografi ve ikonoloji yöntemine göre Gülsün Karamustafa’nın “Örtülü Medeniyet” ve “Kapıcı Dairesi” adlı eserlerinin analizi. Journal of Institute of Economic Development and Social Researches, 5(18), 234-239.
6. Derin Tarih. (2022). İngiltere tarafından yıktırılan Kût Şehitleri Âbidesi. https://www.gzt.com/foto-galeri/derin-tarih/ingilteretarafindan-yiktirilan-kt-sehitleri-bidesi-2034181 Erişim tarihi: 12.07.2025.
7. Kon, K. (2019). Kut’ül Amare Zaferinde Alman faktörü: Birinci Dünya Savaşı’ndaki Türk-Alman ittifakının Irak Cephesi’ndeki yansımaları. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 15(29), 87-122.
8. Kum, Ö. (2022). Erwin Panofsky’nin ikonografik ve ikonolojik eleştiri yöntemine göre 1979-1983 yılları arası Bülent Erkmen kitap kapağı tasarımlarının analizi. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 140-151. https://doi.org/10.55107/turksosbilder.1121639

9. Küçükvatan, M. (2013). İngiliz basınında Osmanlının Kut’ül-Amare Zaferi. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 13(26), 55-85.
10. Laflı, E. (2016, 08 Mart). Kutü’l-Ammare Kuşatması’ndaki İngiliz bir asker: Tümgeneral Charles Vere Ferrers Townshend. [Bildiri metni]. Unutulan zafer: Kutü’l-Ammare, 100’üncü Yılda Yeniden Anlamak Sempozyumu, T.C. Harp Akademileri Komutanlığı, İstanbul, Türkiye.
11. Nora, P. (1984). Les lieux de memoire. Gallimard.
12. Olgun, S., & Babaoğlu, R. (2020). Dönemin kaynaklarına göre Kutü’l-Amare Zaferi (Toplu bir değerlendirme). Tarih Araştırmaları Dergisi, 39(67), 477-502. https://doi.org/10.35239/tariharastirmalari.644796
13. Panofsky, E. (1939). Studies in iconology: Humanistic themes in the art of the renaissance. Oxford University Press
14. Polat, G. (2024). Harp ve esaret: İngiltere’nin Kut yenilgisi ve İngiliz basını. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 85-112. https://doi.org/10.58640/asyar.1593904
15. PTT Filateli. (2016). Filateli Terimler. https://www.filateli.gov.tr/docs/2016_filateliterimler.pdf Erişim tarihi: 15.09.2025.
16. Pulhane. (2016). Kut-ül Amare Zaferinin 100. Yıl Dönümü https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201608.html Erişim tarihi: 12.10.2025.
17. Pulhane. (2018). Kut-ül Amare Zaferinin 102. Yıl Dönümü. https://www.pulhane.com/OzelGunDamgaSayfalari/ot201812.html Erişim tarihi: 12.10.2025.
18. Şahin, D. ve Özkeş, Ş. N. (2022). Erwin Panofsky’nin ikonografik ve ikonolojik eleştiri yöntemine göre Diego Velazquez’in “Aynadaki Venüs” İsimli eserinin analizi. Sanat ve Yorum, (40), 42-48. https://doi.org/10.5152/AI.2022.
19. Taş, N. F. (2018). Selmân-ı Pâk Meydan Muhârebesi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(2), 101-125.
20. Taşçı, S. (2024). Hatıra para kataloğu 1970-2023. Darphane Yayınları Katalog Serisi-4.
21. Türkmen, A. S. (Yay. Haz. (2017). 18 Mart’tan 15 Temmuz’a millet destanı. Körfez Belediyesi.
22. Üzen, İ. (2008). Türklerin Kut’ül-Amare Kuşatması sırasında İngiliz ordusunda bulunan Hintli askerlerin tutumu (Aralık 1915 - Nisan 1916). Gazi Akademik Bakış, 2(3), 81-102.
23. Yazıcı, O. (2024). İngiliz kaynaklarına göre Kutül-Amare teslimiyeti. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.