A New Social Class in Mardin at the End of the 19th Century: The Lawyer Class

Öz

The institutionalization of legal representation as a modern form of defense occurred after a series of structural transformations in the legal field during the Tanzimat period. The turning point of this transformation was the 1875 regulation concerning legal representatives. Initially limited to the regular courts in Istanbul, the regulation was extended to all courts nationwide in 1879. With this regulation, the legal representation officially began to be established professionally and institutionally within the Ottoman judicial system. Thus, legal representation was transformed from a pre-Tanzimat activity based on individual representation into an institutional structure bound by specific legal rules and professional standards. This article aims to examine the reflection of this central transformation in the legal representation institution in Mardin, through the Sharia Registry book registered in the State Archives under file number “BOA, MŞH.ŞSC.d., 6866”. Within this framework, the analysis and evaluation of approximately four hundred and fifty “legal counsel” appointment records from the Mardin court in the early 1890s, as covered by the aforementioned ledger, are carried out using quantitative and qualitative methods, shedding light on the functioning of the defense within the Ottoman provincial judicial system. Based on the findings, this study argues that in the last quarter of the 19th century, the legal profession in Mardin began to acquire a distinct institutional character, legal representation became a respectable profession, and a professional social stratum, which can be defined as a “legal class,” began to form in the city.

Anahtar Kelimeler

• Legal Representative
• Lawyer
• Class of Lawyers
• Mardin
• 1875 Regulation

Destekleyen Kurum

We declare that no financial support was received for the research, authorship, or publication of this study.

Etik Beyan

This article does not require any ethical committee approval.

19. Yüzyılın Sonlarında Mardin'de Yeni Bir Toplumsal Tabaka: Avukat Sınıfı

Öz

Modern anlamda savunma müessesesi olarak dava vekilliğinin kurumsal bir hüviyet kazanması Tanzimat döneminde hukuk alanında gerçekleştirilen bir dizi yapısal dönüşümden sonra gerçekleşmiştir. u dönüşümün dönüm noktasını 1875 tarihli dava vekillerine dair nizamnâme oluşturdu. Nizamnâme, ilk başta İstanbul’daki nizamiye mahkemeleriyle sınırlı tutulurken 1879’da ülke genelindeki tüm mahkemelere teşmil edildi. Söz konusu nizamnâme ile savunma makamı meslekî ve kurumsal olarak Osmanlı yargı teşkilatı içine resmen yerleşmeye başladı. Böylece dava vekilliği, Tanzimat öncesindeki bireysel temsile dayalı bir faaliyetten çıkarılarak belirli hukukî kurallara ve meslekî standartlara bağlı kurumsal bir yapıya kavuşturuldu. Bu makale, dava vekilliği müessesesindeki merkezî dönüşümü Devlet Arşivleri’nde “BOA, MŞH.ŞSC.d., 6866” dosya numarasıyla kayıtlı olan Şer‘iyye Sicili defteri üzerinden Mardin’deki yansımasını incelemeyi amaç edinmektedir. Bu çerçevede, söz konusu defterdeki kayıtların kapsadığı 1890’lı yılların başında Mardin mahkemesinde görülen yaklaşık dört yüz elli “dava vekili” atama kaydının niceliksel ve niteliksel yöntemlerle analizi ve değerlendirilmesi yapılarak savunma makamının Osmanlı taşra yargı teşkilatı içerisindeki işleyişine bir ışık tutulmaktadır. Elde edilen bulgular ışığında bu çalışma, 19. yüzyılın son çeyreğinde Mardin’de avukatlık müessesesinin belirgin bir kurumsal nitelik kazanmaya başladığı, dava vekilliğinin hatırı sayılır bir meslek hâline geldiği ve şehirde “avukat sınıfı” olarak tanımlanabilecek profesyonel bir toplumsal tabakanın oluşmaya başladığı iddiasını taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dava Vekili
• Avukat
• Avukat Sınıfı
• Mardin
• 1875 Nizamnâmesi

Destekleyen Kurum

Bu çalışmanın araştırılması, yazarlığı veya yayımlanması için herhangi bir finansal destek almadığımı/alınmadığını beyan ederiz.

Etik Beyan

Bu makalenin etik kurulu onayını gerektiren herhangi bir durumu yoktur.

Kaynakça

1. Akgündüz, Ahmet. “İslam ve Osmanlı Hukukunda Gıyapta Yargılama Müessesesi.” Belleten 50, no. 196 (1986): 169-200. https://izlik.org/JA47KC46UM
2. Aydın, Tugay. “İstanbul Barosu’nun İlk Genel Kurul Toplantısı, İlk Levhası ve Kostaki Sardenski’nin Nutku (5 Nisan 1878).” Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları 2, no. 30 (2020): 113-27.
3. Aydın, Tugay. “Türkiye’de Avukatlığın Tarihi ve İlk Kurulan Barolar Hakkında.” Adalet Dergisi 2, no. 71 (2023): 503-26. https://doi.org/10.57083/adaletdergisi.1391708
4. Balak, Müfit Mert. “Türkiye’de Avukatlık Mesleği Tarihi ve Gelişimi.” Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Bilgi Üniversitesi, 2009.
5. Bozkurt, Gülnihâl. Batı Hukukunun Türkiye’de Benimsenmesi: Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne Resepsiyon Süreci, 1839-1939. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1996.
6. Bölükbaşı, Saffet Nezihi. “Ülkemizde Avukatlık ve Savunma.” Türkiye Barolar Birliği Dergisi 1, no. 1 (1988): 29-42.
7. Durman, İbrahim. “Ülkemizde Avukatlık Kurumunun Tarihsel Gelişimi.” Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 8, no. 3-4 (2004): 23-46. https://izlik.org/JA29RZ47KR
8. Düstur Birinci Tertip 1. Matbaa-i Amire, 1289.

9. Düstur Birinci Tertip 3. Matbaa-i Amire, 1293.
10. Düstur Birinci Tertip 4. Mahmut Bey Matbaası, 1299.
11. Düstur Birinci Tertip Zeyl 3. Mahmut Bey Matbaası, 1300.
12. Ekinci, Ekrem Buğra. Osmanlı Mahkemeleri: Tanzimat ve Sonrası. Arı Sanat Yayınları, 2004.
13. Güner, Orhan Seyfi. “Avukatlık Mesleğinin Tarihçesi.” Ankara Barosu Dergisi 1, no. 56 (1985): 383-99.
14. Karabulut, Umut. “Muhâmât Kanunu: Türkiye’de Avukatlık Kurumunun Düzenlenmesi ve İstanbul Barosunda Yaşanan Tasfiyeler.” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 13, no. 27 (2013): 79-104. https://izlik.org/JA96ZR92XK.
15. Konan, Belkıs. “Osmanlı Hukuk Li̇teratüründe Avukatlık Anlayışı.” içinde Türk Hukuk Tarihi Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Türkiye Adalet Akademisi, 2023.
16. Koyuncu, Nuran. “Hukuk Mektebinin Doğuşu.” Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16, no. 3 (2012): 163-86. https://izlik.org/JA36UD72GW
17. Kuntman, Osman. Türkiye’de Avukatlık Mesleğinin, İstanbul Barosunun Tarihçesi ve Yabancıların Kurduğu Baro. Ufuk Matbaası, 1988.
18. Örsten, Esirgen Seda. “Tanzimattan Cumhuriyete Avukatlık.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 63, no. 4 (2014): 737-78. https://izlik.org/JA79AR25YW
19. Özkent, Ali Haydar. Avukatın Kitabı. Arkadaş Kitabevi, 1940.
20. Özkorkut, Nevin Ünal. “Savcılık, Avukatlık ve Noterlik Kurumlarının Osmanlı Devleti’ne Girişi.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 52, no. 4 (2003). https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000000504
21. Özturanlı, M. İskender. “İzmir Barosunun Tarihsel Çizgisi.” İzmir Barosu Dergisi, 2005.
22. Öztürk, Funda. “Osmanlı Devleti’nin Adli Modernleşme Sürecinde Avukatlık Mesleği.” Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, 2017.
23. Rubin, Avi. “From Legal Representation to Advocacy: Attorneys and Clients in the Ottoman Nizamiye Courts.” International Journal of Middle East Studies 44, no. 1 (2012): 111-27. https://doi.org/10.1017/S0020743811001279
24. Mehmed Salâhî. Kamus-ı Osmani 4. Mahmud Bey Matbaası, 1895
25. Salnâme-i Vilayet-i Diyarbekir. Vilayet Matbaası, 1308.
26. T.C. Devlet Arşivleri, BOA, BEO, 128/9567, 25 Aralık 1892.
27. T.C. Devlet Arşivleri, BOA, BEO,101/7512, 06 Kasım 1892.
28. T.C. Devlet Arşivleri, BOA, BEO, 32/2353, 09 Temmuz 1892.
29. T.C. Devlet Arşivleri, BOA, MŞH.ŞSC.d., 6866, 25 Temmuz 1892.
30. T.C. Devlet Arşivleri, BOA, BEO, 157/11740, 19 Şubat 1893.
31. Yörük, Ali Adem. “Mekteb-i Hukukun Kuruluşu ve Faaliyetleri (1878-1900).” Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2008.
32. Yurdakul, İlhami. “Mekteb-ı Nüvvab.” içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 3. 2019.