The Importance of Linguistic Context in Turkish (Comparison between ChatGPT and the Current Turkish Dictionary)

Yıl 2025, Sayı: 14, 104 - 122, 28.12.2025

Ceren Selvi

https://doi.org/10.51540/ijof.1812039

Öz

Language is an integral part of our lives as a means of communication, and in this communication process, context is a critical factor that largely determines the effectiveness of communication. Context can be defined as all external factors that determine the meaning of words or phrases in communication. In Turkish, the meaning of a word or phrase can vary depending on the context in which it is used.
This study focuses on the differences between ChatGPT 3.5 and the Current Turkish Dictionary while explaining the contextual meanings of actions. ChatGPT, as an artificial intelligence-based language model, learns from a vast amount of text data and assists users on various topics. Therefore, ChatGPT 3.5's ability to determine meaning is based on a wide range of contexts and can show flexibility according to its usage. On the other hand, the Current Turkish Dictionary generally reflects language usage at a specific period and defines word meanings. However, dictionaries typically do not address contextual flexibility and do not explain the meaning of a word according to a specific context. Thus, while ChatGPT 3.5 can provide meaning in a broad context, the Current Turkish Dictionary offers more specific and definite meanings. The context addressed is important in terms of the effectiveness of communication and the accuracy of meaning. This study focuses on the flexibility of language and how context shapes meaning. The uses of the selected actions were scanned from ChatGPT 3.5 and the Current Turkish Dictionary, and their uses within the context were compared. As a result, by comparing this information that will provide the scope of usage in language, the importance of the concept of context in semantics has been tried to be explained.

Anahtar Kelimeler

Context , ChatGPT , Current Turkish Dictionary

Türkçede Dil Bilimsel Bağlamın Önemi (ChatGpt 3.5 İle Güncel Türkçe Sözlük Karşılaştırması)

Öz

Dil, iletişim aracı olarak hayatımızın ayrılmaz bir parçasıdır ve bağlam, iletişimin etkinliğini büyük ölçüde belirleyen kritik bir faktördür. Bağlam, iletişimdeki sözcüklerin veya ifadelerin anlamını belirleyen dış etkenlerin tümü olarak tanımlanabilir. Türkçede, bir kelimenin veya ifadenin anlamı, kullanıldığı bağlama göre değişebilir.
Bu çalışmada eylemlerin bağlamsal anlamlarını açıklarken, ChatGPT 3.5 ve Güncel Türkçe Sözlük arasındaki farklar üzerine odaklanılmıştır. ChatGPT, yapay zekâ tabanlı bir dil modeli olarak geniş bir metin verisi üzerinden öğrenme yapar ve kullanıcılara çeşitli konularda yardımcı olur. Bu nedenle ChatGPT 3.5'in anlamı belirleme yeteneği, geniş bir bağlam aralığına dayanır ve kullanımına göre esneklik gösterebilir. Öte yandan, Güncel Türkçe Sözlük genellikle belirli bir dönemdeki dil kullanımını yansıtır ve kelime anlamlarını tanımlar. Ancak sözlükler genellikle bağlamsal esnekliği ele almazlar ve belirli bir bağlama göre kelimenin anlamını açıklamazlar. Bu nedenle ChatGPT 3.5, kullanıcıya geniş bir bağlamda anlam sunabilirken Güncel Türkçe Sözlük daha spesifik ve belirli anlamlar sunar. Ele alınan bağlam, iletişimin etkinliği ve anlamın doğruluğu açısından önemlidir. Bu çalışma, dilin esnekliği ve bağlamın anlamı nasıl şekillendirdiği konusu üzerinde durmaktadır. Seçilen eylemlerin kullanımları ChatGPT 3.5 ve Güncel Türkçe Sözlük’ten taranmış ve bağlam içerisindeki kullanımları karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak dilde kullanım alanının kapsamını verecek olan bu bilgiler karşılaştırılarak bağlam kavramının anlam bilimi içerisindeki önemi açıklanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bağlam , ChatGPT , Güncel Türkçe Sözlük

Teşekkür

Teşekkür ederim hocalarım. İyi çalışmalar dilerim.

Kaynakça

• Aksan, D. (2016). Anlambilim. Bilgi Yayınevi.
• Aytaş, G. (2014). Namık Kemal’in ‘Hürriyet Kasidesi’nde metin ve bağlam ilişkisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(25), 1-12.
• Aytekin, Ç. ve Karabina, T. B. (2024). Chatgpt’nin farklı bü¬yük dil modelleri performanslarının Türkçedeki eş adlı kelimeler üzerinden incelenmesi. İstanbul Aydın Üniver¬sitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(3), 365-390.
• Büyüktuncay, M. (2014). Söz edimleri kuramı ve edebiyat: anlam, bağlam ve yinelenebilirlik. International Journal of Language Academy, 2(1), 93-105.
• Çakır, C. (2004). Anlamın bağlam açısından incelenmesi: kökanlambilim ve artanlambilim. GÜ, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(3), 245-255.
• Çayıldak, Ö. (2024). Klasik Türk şiirinde anlam-bağlam ilişkisine bir sâkî-nâme örneği. Külliyat Osmanlı Araştırmaları Dergisi, Prof. Dr. Hasan KAVRUK Armağan Sayısı, (22), 137-149.
• Çetin, M., Yiğit, M. ve Karlı, E. (May 5-7, 2011). Dilde anlam ve bağlam. 1st International Conference on Foreign Language Teaching and Applied Linguistics, Sarajevo, 1368-1370.
• Çetinkaya, B. (2007). Bağlam içerisinde yürek ve kalp sözcükleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 111-134.
• İbiş, F. (2023). Anlamın epistemolojik ön koşulu olarak bağlam. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 714-722.
• Karaağaç, G. (2013). Anlam (anlam bilimi ve iletişim). Kesit Yayınları.
• Kekevî, İ. (2020). Tonyukuk yazıtında geçen “oruk” sözcüğünün etimolojisi ve bağlam anlamı. Karadeniz Araştırmaları, 17(66), 539-547.
• Koçyiğit, A. ve Darı, A. B. (2023). Yapay zekâ iletişiminde Chatgpt: insanlaşan dijitalleşmenin geleceği. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, (7), 2, 427-438.
• Mum, C. (2018). Bâkî’nin sevgiliyi adlandırma tercihlerinde bağlam faktörü. Türkbilig, (35), 245-265.
• Palmer, F. R. (2020). Semantik yeni bir anlam projesi. (R. Ertürk, Çev.). Fol Kitap.
• Selvi, C. (2023). Contextual meanings of similarities in Âşık Veysel’s poems. Journal of Academic Language and Literature, 7(3), 2091-2125. https://doi.org/10.34083/akaded.1383337
• Titus, L. M. (2024). Does ChatGPT have semantic understanding? A problem with the statistics-of-occurrence strategy. Cognitive Systems Research, 83 (2024) 101174.
• Uçar, Y. (2023). Nedim Divanı'ndan örneklerle divan şiirinde anlam-bağlam ilişkisi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 186-192.
• Yaman, E., Gedik, S.ve Selvi, C. (2023). Yeni Türk dili. Akçağ Yayınları.
• Yılmaz, E. (2020). Edim bilimine giriş. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Türk Dil Kurumu. (n.d.). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr
• ChatGPT. (n.d.). ChatGPT. https://chatgpt.com