Üslup Bağlamında Süleyman Tâlib’in Zeyl-i Siyer-i Veysî’si Üzerine Bir İnceleme

Öz

17. yüzyılda klasik Türk edebiyatı üslup olarak en külfetli ve sanatlı dönemini yaşamıştır. Bu dönemde kaleme alınan eserlerin büyük çoğunluğu sanatlı ve külfetli üsluptan nasibini almıştır. Mezkûr yüzyılda bahsi geçen üslubun en etkili olduğu edebî türlerden biri de siyer türüdür. Klasik Türk edebiyatında siyer sahasının adı zikredilen üslupla kaleme alınan ilk eseri ise Siyer-i Veysî’dir. Siyer-i Veysî, Hz. Peygamber’in doğumundan başlayıp Bedir Savaşı’na kadar cereyan eden bazı hadiseler/olayları konu etmiştir. Eser, Veysî’nin ölümüyle yarım kalmıştır. Siyer-i Veysî’ye daha sonra aynı üslup ve tarzla Nev‘î-zâde Atâyî, Nâbî, Sâmi-i Abdulkerim, Tıflî Ahmed Çelebi, Koca Râgıp Paşa, Nazmî-zâde Hüseyin Murtazâ, Koçhisârî-zâde Süleyman Tâlip gibi müellifler zeyl yazmışlardır. Bu çalışmada siyer kelimesinin tanımı yapılmış ve siyer türü ile alakalı olan diğer edebi türlerden bahsedilmiştir. Sanatlı üslup ile kaleme alınan siyerler muhteva ve üslup açısından incelenmiştir. Çalışmanın ana ekseninde Süleyman Tâlib’in te’lif ettiği ve Bilal Erkoç’un inceleme-metin olarak hazırladığı Zeyl-i Siyer-i Veysî adlı eser üslup olarak incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Siyer
• süslü üslup
• Koçhisârî-zâde Süleyman Tâlip.

A Study on Suleyman Tâlib's Zeyl-i Siyer-i Veysî in the Context of Style

Öz

In the 17th century, classical Turkish literature experienced its most ornate and elaborate period in terms of style. The vast majority of works written during this period were characterized by this ornate and elaborate style. One of the literary genres most influenced by this style in the aforementioned century was the biography of the Prophet Muhammad (siyer). The first work in classical Turkish literature written in this style within the field of siyer is Siyer-i Veysî. Siyer-i Veysî deals with certain events/incidents that occurred from the birth of the Prophet Muhammad to the Battle of Badr. The work remained unfinished due to Veysî's death. Later, authors such as Nev‘î-zâde Atâyî, Nâbî, Sâmi-i Abdulkerim, Tıflî Ahmed Çelebi, Koca Râgıp Paşa, Nazmî-zâde Hüseyin Murtazâ, and Koçhisârî-zâde Süleyman Tâlip wrote appendices to Siyer-i Veysî in the same style and manner. This study defines the word siyer and discusses other literary genres related to it. Biographies written in an ornate style are examined in terms of content and style. The main focus of this study is the stylistic analysis of the work titled Zeyl-i Siyer-i Veysî, authored by Süleyman Tâlip and prepared as a textual analysis by Bilal Erkoç.

Anahtar Kelimeler

• Siyer
• ornate style
• Kochisârî-zâde Süleyman Tâlip.

Kaynakça

1. Büküm, M. (2023). Nazmî-zâde'nin Zeyl-i Siyer-i Veysî ve Nâbî'si. (1. Baskı). Central Eurasian Studies Workgroup.
2. Çaldak, S. (2017). Râgıb Paşa'nın Nâbî'nin Zeyl-i Siyer’ine yazdığı zeyl: Huneyniye ve Tâifiye. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi, 3(7), 1-25.
3. Devellioğlu, F. (2002). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lugat. Aydın Kitabevi Yayınları
4. Donuk, S. (2015). Siyer-i Veysî’ye yazılan zeyiller ve Nev‘î-zâde Atayî’nin Zeyl-i Siyer-i Veysî’si. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8 (38), 103-141. www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581.
5. El-Shaman, M. S. A. (1982). Türk edebiyatında siyerler ve İbn Hişam’ın Siyeri’nin Türkçe tercümesi I-II. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
6. Erkoç, B. (2023). Süleymân Tâlib’in Zeyl-i Siyer-i Veysî’si (inceleme-metin). (1. Baskı). Sonçağ Yayınları.
7. Kurt, S. (2022). Bosnalı Sâmi-i Abdülkerîm Efendi’nin kayıp sanılan Zeyl-i Siyer-i Veysî’si. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 28 (28), 441-478.
8. Özmen, A. (2020). Zeyl-i Siyer-i Veysî. (1. Baskı). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.

9. Öztürk, N. (1997). Siyer türü ve Siyer-i Veysî (Dürretü’t-tâc fî sîreti sâhibi’l-mi’râc). [Yayımlanmamış doktora tezi]. Erciyes Üniversitesi.
10. Seyfettin E. (2005). Osmanlı toplumunun Hz. Muhammed hakkındaki bilgi kaynakları üzerine bir bibliyografya denemesi. İslâmî Araştırmalar Dergisi, 18(3), 335-358.
11. Tâlip, Koçhisârî-zâde Süleymân, Zeyl-i Siyer-i Veysî. Berlin Devlet Kütüphanesi (Staatsbibliothek), Ms Or Oct 1049.
12. Tergip, A. (t.y.). Siyer yazıcılığı ve Türklerin siyer ilmine katkıları. Uluslararası Sos yal Araştırmalar Dergisi [Klâsik Türk Edebiyatının Kaynakları Özel Sayısı -Prof. Dr. Turgut Karabey Armağanı], 3(15), 221-232.
13. Tulum, M. (2011). XVII. yüzyıl Türkçesi ve söz varlığı. Türk Dil Kurumu Yayınları.
14. Ünver, İ. (1993). Çevriyazıda yazı birliği üzerine öneriler. Türkoloji Dergisi, 11(1), 51-89.
15. Yılmaz, H. (2012). Hz.Muhammed’in aile ve akraba atlası. Nun Yayıncılık.