The Intellectual Portrait of Celâl Sâhir Erozan: The Quest For Society, Politics, and Civilization in His Non-Literary Articles

Öz

This article comprehensively examines the multifaceted intellectual identity and non-literary writings of Celâl Sâhir Erozan—who is generally restricted to the title of ‘poet of women and love’ in Turkish literary history—between the years 1908 and 1933. The study addresses Erozan’s dynamic intellectual transformation, evolving from the individualistic art conception of Servet-i Fünûn to the founding ideology of the Republic. The author’s scientific articles, particularly in the journal Halka Doğru, which introduced modern technology to the public, aim to liberate society from ignorance and introduce it to positive sciences. Erozan’s sense of social responsibility is embodied in his defense of universal humanity regarding the refugee problem created by the Balkan Wars and his harsh criticisms of the hypocrisy of Western civilization. Additionally, the author evaluates the construction of national identity as a dialectical development process extending from mythological symbols like Ergenekon to modern institutions like the Community Centers (Halkevleri). In the ‘Gossip’ (Dedikodu) series in Süs magazine, he opened up issues such as women’s rights, the perception of beauty, and cultural degeneration for discussion through a socio-psychological perspective and fictional figures like ‘Nihan.’ As a result of the study, it is revealed that Erozan was not just a sentimental poet, but a multifaceted intellectual who wielded his pen for the modernization of society, the improvement of women’s social status, and scientific enlightenment (tenvir) during the transition process from empire to nation-state.

Anahtar Kelimeler

• Celâl Sâhir Erozan
• social transformation
• women’s rights
• scientific enlightenment
• modernization

Celâl Sâhir Erozan’ın Fikrî Portresi: Edebiyat Dışı Makalelerinde Toplum, Siyaset ve Medeniyet Arayışı

Öz

Bu makale, Türk edebiyatı tarihinde genellikle “kadın ve aşk şairi” olarak ifade edilen Celâl Sâhir Erozan’ın, 1908-1933 yılları arasındaki çok yönlü entelektüel kimliğini ve edebiyat dışı yazılarını kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Çalışma, Erozan’ın Servet-i Fünûn’un ferdiyetçi sanat anlayışından Cumhuriyet’in kurucu ideolojisine evrilen dinamik fikrî dönüşümünü ele almaktadır. Yazarın özellikle Halka Doğru mecmuasında modern teknolojiyi halka tanıtan fennî makaleleri, toplumu cehaletten kurtarma ve müspet ilimlerle tanıştırma amacını taşımaktadır. Erozan’ın toplumsal sorumluluk bilinci; Balkan Savaşları’nın yarattığı mülteci sorununa yönelik evrensel insaniyet savunusu ve Batı medeniyetinin riyakârlığına getirdiği sert eleştirilerle somutlaşmaktadır. Ayrıca yazar, millî kimliğin inşasını Ergenekon gibi mitolojik sembollerden Halkevleri gibi modern kurumlara uzanan diyalektik bir gelişim süreci olarak değerlendirmektedir. Süs mecmuasındaki “Dedikodu” serisinde ise kadın hakları, güzellik algısı ve kültürel yozlaşma gibi meseleleri sosyo-psikolojik bir perspektifle ve “Nihan” gibi kurgusal figürler aracılığıyla tartışmaya açmıştır. Çalışma sonucunda, Erozan’ın sadece santimantal bir şair değil; imparatorluktan ulus devlete geçiş sürecinde toplumun modernleşmesi, kadınların sosyal statüsünün iyileştirilmesi ve bilimsel aydınlanma (tenvir) için kalem oynatan çok yönlü bir münevver olduğu ortaya konmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Celal Sahir Erozan
• toplumsal dönüşüm
• kadın hakları
• bilimsel aydınlanma
• modernleşme.

Kaynakça

1. Ercilasun, B. (1990). Celâl Sahir Erozan. Büyük Türk klasikleri (Cilt 10, s. 151-161) içinde Ötüken-Söğüt Yayınları. Erozan, C. S. (1908, Ağustos 11). Gazetelerin lisanı ve emniyet-i mütekâbile. Seyyare, 1(1), s. 3-4.
2. Erozan, C. S. (1909a, Eylül). Konferans. Mehasin, 1(10), 687-693.
3. Erozan, C. S. (1909b, Ekim). Kadınlarımız hakkında. Mehasin, 1(11), 757-766.
4. Erozan, C. S. (1912, Ekim 17). Yirminci asra. Türk Yurdu, 2(24), 736-739.
5. Erozan, C. S. (1913, Kasım 13). Bayramda. Türk Yurdu, 5(4), 945-948.
6. Erozan [Uyanık], C. S. (1914a, Şubat 26). Yurdumuzu, şehrimizi aydınlatan üç ziya: Petrol, havagazı, elektrik. Halka Doğru, 1(45), 345-356.
7. Erozan [Uyanık], C. S. (1914b, Mart 12). Balon, ludyon, tayyare. Halka Doğru, 1(47), 370-372.
8. Erozan [Uyanık], C. S. (1914c, Mart 19). Sağlık için: Ciğerlerimiz niçin kabarıyor? Halka Doğru.

9. Erozan [Uyanık], C. S. (1914d, Mart 26). Elektrikli tram-vay “Düz-Yol”. Halka Doğru, 1(49), 386-389.
10. Erozan [Uyanık], C. S. (1914e, Nisan 2). Sağlığı korumak için bir insana ne kadar hava lâzımdır? Halka Doğru, 1(50), 393-395.
11. Erozan [Uyanık], C. S. (1914f, Nisan 9). Bugün Türklerin kurtuluş bayramına tesadüf ediyor. Halka Doğru, 1(51),402-404.
12. Erozan [Uyanık], C. S. (1914g, Haziran 16). İçki zehirlerin en fenasıdır. Halka Doğru, 1(52), 409-411.
13. Erozan, C. S. (1919, Haziran 5). Hafta musahabesi. Büyük Mecmua, (9),129.
14. Erozan, C. S. (1922, Ağustos 23). Kadın kıyafeti hakkında. Servet-i Fünun, 57(1474), 206-207.
15. Erozan, C. S. (1923a, Eylül 1). Bedbaht istid’â. Süs, 1(12), 3-5.
16. Erozan, C. S. (1923b, Ekim 5). Güzellik istimzacına dair. Süs, 1(17), 3-4.
17. Erozan, C. S. (1923c, Ekim 27). Süs’e dedikodu yazacakmışım. Süs, 1(20), 3,15.
18. Erozan, C. S. (1923d, Kasım 3). Nihan’ın mektubu [1]. Süs, 1(21), 3,15.
19. Erozan, C. S. (1923e, Kasım 17). Nihan’ın mektubu [2]. Süs, 1(23), 3,6-7.
20. Erozan, C. S. (1923f, Temmuz 23). Türk kadını 1. Süs, 1(6), 3.
21. Erozan, C. S. (1923g, Temmuz 28). Türk kadını 2. Süs, 1(7), 3.
22. Erozan, C. S. (1923h, Ağustos 4). İzdivaç hakkında bazı düşünceler. Süs, 1(8), 3.
23. Erozan, C. S. (1933, Mart). Halkevleri yıldönümünde düşünceler. Ülkü, 1(2), 97-98.
24. Erozan, C. S. (2021). Celâl Sâhir: Makaleler. (H. Akın, Haz.) Doğu Ciltevi Yayınevi.
25. Kandemir, M. D. (2020). Celal Sahir Erozan’ın şiirleri: Çeviri yazı ve tematik İnceleme. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mersin Üniversitesi.
26. Karaca, N. T. (1993). Celâl Sâhir Erozan. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
27. Karaca, N. T. (2003). II. Meşrutiyet dönemi Türkçenin sadeleşmesi tartışmalarında Celal Sahir Erozan. İlmî Araştırmalar, (16), 55-64.
28. Okay, M. O. (1993). Celâl Sahir Erozan. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 7, ss. 245-246). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
29. Polat, N. H. (2020, Haziran). Türk dil kurumunun büyük atası Türk derneği ve dergisi hakkında notlar. Türk Dili(822), 10-23.
30. Yıldırım, T. ve Yıldırım, M. (2020, Güz). Celal Sahir ve müntehab çocuk şiirleri üzerine. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi, 6(13), 248-258.
31. Yıldız, S. (2010). Celal Sahir Erozan’ın dergiciliği ve kitap dergileri I-VIII üzerine bir inceleme. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Cumhuriyet Üniversitesi.