Di Çarçoveya Bîra Civakî Ya Kurdan De Têkiliya Bûyerên Dîroka Nêzîk û Kilamên Dengbêjan

Öz

Çanda devkî aliyekî bîra civakan e. Bi taybetî jî di civakên ku nivîs bi têra xwe pêş neketiye de vegûhestina çandî piranî bi rêbaza devkî pêk tê. Ev pevbestiya devkî bi demê re diguhere wêjeya devkî û muzîkê. Di çanda kurdan de jî barkêşên sereke yên vê çandê dengbêj in. Bikarneanîna zimanê kurdî ya bi awayekî fermî ji bo pêşketina dîroka nivîskî ya kurdan bûye astengekê, lê li aliyê din dengbêjên kurdan ji bo ku ev bûyer û qewimînên dîrokî ji bîra cîvakê neçin, her yej jin wan kirine mijara kilaman û vî rengî bîreke civakî ava kirine. Li her deverê Kurdistanê kilamên bi vî rengî hene. Her yek ji wan mijara lêkolîneke serbixwe ye. Dengbêj bi vê peywira xwe veguhestina dîrok û bîra kurdî ya bi rêya muzîkê pêk tînin. Bi taybetî ji kilamên şînê gencîneyeke qirase ya muzîkê saz bûye. Dengbêj bi strandina van kilaman bûne barkêş û berdevkên dîroka nêzîk ya civaka kurdî. Di vê xebatê te du kilamên kurdî tevî çîrokên wan û dîroka wan wekî mînak hatine dayîn. Armanca vê xebatê ew e ku wate û girîngiya muzîka kurdî ya dengbêjiyê ya di bîra çandî ya kurdan de ji aliyê dîrokê ve bê nîqaşkirin. Di beşa dawî de jî bi kurt û kurmancî li xebatên pişaftina muzîka kurdî hatiye sekinîn.

Anahtar Kelimeler

• Çanda Devkî
• Dengbêj
• Bûyer
• Kilam
• Dîrok

In the framework of the memory of the Kurdish community Dengbêjs’ songs about the recent events

Abstract

Oral culture constitutes an aspect of social memory. Especially in the societies where written culture has not developed enough, cultural transmission comes true in an oral way. This oral attitude transforms into music and oral literature over the time. In the Kurdish music, Dengbejs are the primary transmitters of this oral culture. As Kurdish has not been used as a formal language for a long time, it has prevented Kurdish history to be transferred in written form. On the other hand Kurdish dengbejs, in order not to let historical events to be erased from the social memory, they’ve made these events up by making each of them a subject of their kılams and in that way built the social memory. In every corner of Kurdistan it’s possible to come across to this kind of songs. Each of these can be a subject to a research individually. Dengbejs, with the songs they made, have taken the role to transmit the social consciousness. Particularly from the mournings there have emerged a giant archive. This study aims to make a debate on the importance of music in the Kurdish oral culture in terms of history. In the study, music and history relationship will be discussed in the lights of two different songs which express two different events happened in our recent history. And in the last section, the efforts to assimilate Dersim’s history and music will be addressed briefly. 

Keywords

• Oral Culture
• Dengbêj
• Event
• Song
• History
• Assimilation