GENEL ANADOLU LİSESİ MÜDÜRLERİNİN ERDEMLİ LİDERLİK DAVRANIŞLARI İLE ÖRGÜTSEL MUTLULUK ARASINDAKİ İLİŞKİ

Öz

Bu araştırmanın amacı, Genel Anadolu Liselerinde görevli öğretmenlerin okul müdürlerine yönelik erdemli liderlik algıları ile örgütsel mutluluk düzeylerini belirlemek; bu algıların çeşitli demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını araştırmak ve iki kavram arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarmaktır. İlişkisel tarama modelinde desenlenen çalışmanın evrenini, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında İzmir ilindeki merkez ilçelerde bulunan 57 Genel Anadolu Lisesindeki 2722 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise tabakalı örnekleme yöntemiyle belirlenen 343 öğretmenden oluşmaktadır. Verilerin toplanmasında “Erdemli Liderlik Ölçeği” ile “Öğretmenler için Örgütsel Mutluluk Ölçeği” kullanılmıştır. Analiz sürecinde betimsel istatistikler, t-testi, ANOVA, korelasyon ve basit regresyon analizlerinden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, erdemli liderlik boyutları arasında en yüksek algının “sağduyu”, en düşük algının ise “cesaret” boyutunda olduğunu göstermiştir. Katılımcıların örgütsel mutluluk algılarında “insani ilişkiler” en yüksek, “yönetsel davranışlar” ise en düşük düzeyde saptanmıştır. Değişkenler arası analizlerde; erdemli liderlik algısının sadece okul türü değişkenine göre “cesaret” alt boyutunda anlamlı farklılık gösterdiği; örgütsel mutluluğun ise yaş, kıdem, kariyer ve okul türü değişkenlerine göre belirli alt boyutlarda farklılaştığı belirlenmiştir. Son olarak, okul müdürlerinin erdemli liderlik davranışları ile örgütsel mutluluk arasında pozitif yönde, yüksek düzeyde ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiş; erdemli liderliğin örgütsel mutluluktaki toplam varyansın %53’ünü (R² = .53) açıkladığı sonucuna ulaşılmıştır. Dr. Fatma ERCAN, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü/Eğitim Yönetimi ve Deneticiliği Anabilim Dalı, e-posta: [e-mail] Dr. Pınar ÇAKIR, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü/Eğitim Yönetimi ve Deneticiliği Anabilim Dalı, e-posta: [e-mail] Prof. Dr. Ali AKSI, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü/Eğitim Yönetimi ve Deneticiliği Anabilim Dalı, e-posta: [e-mail]

Anahtar Kelimeler

• Liderlik
• Erdem
• Erdemli Liderlik
• Mutluluk
• Örgütsel Mutluluk
• Genel Anadolu Lisesi

THE RELATIONSHIP BETWEEN SCHOOL PRINCIPALS’ VIRTUOUS LEADERSHIP BEHAVIORS AND ORGANIZATIONAL HAPPINESS IN GENERAL ANATOLIAN HIGH SCHOOLS

Öz

This study aims to ascertain the perceptions of virtuous leadership attributed to school principals and the organizational happiness levels of teachers operating within General Anatolian High Schools. Additionally, it investigates potential variances in these perceptions across diverse demographic variables and elucidates the empirical nexus between the two constructs. Grounded in a correlational survey model, the research population encompasses 2,722 teachers from 57 General Anatolian High Schools in the central districts of Izmir during the 2023-2024 academic year. The study group comprises 343 teachers selected via a stratified sampling method. Data acquisition was executed through the “Virtuous Leadership Scale” and the “Organizational Happiness Scale for Teachers.” The analytical framework utilized descriptive statistics, t-tests, ANOVA, correlation, and simple regression analyses. Findings revealed that within the dimensions of virtuous leadership, “prudence” garnered the highest perception, whereas “courage” was rated the lowest. Regarding organizational happiness, “interpersonal relations” emerged as the most prominent dimension, while “managerial behaviors” were at the lowest level. Inferential analyses indicated that virtuous leadership perceptions differed significantly only in the “courage” sub-dimension based on school type. Conversely, organizational happiness exhibited significant variations across specific sub-dimensions relative to age, seniority, career stage, and school type. Ultimately, a robust, positive, and significant correlation was identified between the virtuous leadership behaviors of school principals and organizational happiness. Furthermore, it was concluded that virtuous leadership significantly predicted organizational happiness, explaining 53% ($R^2 = .53$) of the total variance. Dr. Fatma ERCAN, Dokuz Eylul University, Faculty of Education, Department of Educational Sciences/Division of Educational Administration and Supervision, e-mail: [e-mail] Dr. Pınar ÇAKIR, Dokuz Eylul University, Faculty of Education, Department of Educational Sciences/Division of Educational Administration and Supervision, e-mail: [e-mail] Prof. Dr. Ali AKSU, Dokuz Eylul University, Faculty of Education, Department of Educational Sciences/Division of Educational Administration and Supervision, e-mail: [e-mail]

Anahtar Kelimeler

• Leadership
• Virtue
• Virtuous Leadership
• Happiness
• Organizational Happiness
• General Anatolian High School

Kaynakça

1. Achor, S. (2010). The happiness advantage: The seven principles of positive psychology that fuel success and performance at work. Broadway Books.
2. Akarsu, B. (1975). Felsefe terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Akkaya, F. (2023). Ortaöğretim öğretmenlerinin örgütsel mutluluk ile örgütsel bağlılık ve motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
4. Akman, T. (2021). Hemşirelerin farklılık yönetimi algısının örgütsel mutluluk düzeyleri üzerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi.
5. Aksu, A. (2009). Kriz yönetimi ve vizyoner liderlik. Journal of Yasar University, 4 (5), 2435-2450. https://doi.org/10.19168/jyu.45318.
6. Altınkaya, B. (2023). İlkokul yöneticilerinin hizmetkar liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel mutluluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi.
7. Apa Style (7th Edition). (2019). APA formatting and style guide (7th edition). 09.09.2025 tarihinde https://owl.purdue.edu/owl/research_and_citation/apa_style/index.html adresinden erişildi.
8. Askew, O. A., Beister, J. M., & Keel, J. (2015). Current trends of unethical behavior within organizations. International Journal of Management and Information Systems, 19(3), 107-114. https://doi.org/10.19030/ijmis.v19i3.9374

9. Aydın, M. (2014). Eğitim yönetimi. Gazi Kitabevi.
10. Aytaç, S. (2021). Öğretmen algılarına göre okul yöneticilerinin liderlik stilleri ile öğretmenlerin örgütsel mutluluk algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Şanlıurfa örneği) [Yüksek lisans tezi]. Harran Üniversitesi.
11. Behrani, P. (2017). Organizational justice and employee happiness. International Journal of Research and Review, 4(7), 123 129. (www.gkpublication.in).
12. Bezci, B. (2005). Kant ve Hegel’in felsefesinde etik anlayışı. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 5(9), 48 61.
13. Birinci, G. (2014). Mutluluğun peşinde olma hakkı: Acaba nedir? Atılım Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 5-26.
14. Bozkaya, A. (2023). Ortaöğretim kurumlarındaki öğretmenlerin öğrenen okul algı düzeyleri ile örgütsel mutluluk düzeyleri arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
15. Bülbül, Ş., ve Giray, S. (2011). Sosyo-demografik özellikler ile mutluluk algısı arasındaki ilişki yapısının analizi. Ege Akademik Bakış, 11, 113-123.
16. Büyüköztürk, Ş. (2011). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Yayıncılık.
17. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö., Akdeniz, Ş., ve Demirel, F. (2025). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Yayıncılık.
18. Caldwell, C., Hasan, Z., & Smith, S. (2015). Virtuous leadership insights for the 21st century. Journal of Management Development, 34(9), 1181-1200. https://doi.org/10.1108/JMD-11-2014-0148.
19. Caldwell, C., Hayes, L., Karri, R., & Bernal, P. (2008). Ethical stewardship: Implications for leadership and trust. Journal of Business Ethics, 78, 153-164. https://doi.org/10.1007/s10551-006-9320-1.
20. Cameron, K. (2012). Positive leadership: Strategies for extraordinary performance. Berrett-Koehler Publishers.
21. Cameron, K., & Caza, A. (2002). Organizational and leadership virtues and the role of forgiveness. Journal of Leadership and Organizational Studies, 9(1), 33-48. https://doi.org/10.1177/10717990200900103.
22. Creswell, J. W. (2018). Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. SAGE Publications.
23. Crossan, M., Mazutis, D., & Seijts, G. (2013). In search of virtue: The role of virtues, values and character strengths in ethical decision making. Journal of Business Ethics, 113 (4), 567-581. https://doi.org/10.1007/s10551-013-1680-8.
24. Çaçan, M. H. (2024). Öğretmenler arası informal ilişkiler, örgütsel güven, örgütsel sessizlik, örgütsel mutluluk arasındaki ilişkiler [Yayımlanmamış doktora tezi]. Fırat Üniversitesi.
25. Çakır, P. (2024). Örgüt iklimi ile örgütsel sessizlik ve örgütsel mutluluk arasındaki ilişki [Doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
26. Çakır, P., ve Yavuz, Y. (2022). Öğretmenler için örgütsel mutluluk ölçeği geliştirme çalışması. Uluslararası Temel Eğitim Çalışmaları Dergisi, 3(2), 66-79.
27. Çay, T. (2023). Neoklasik yaklaşım temelinde öğretmenlerin pozitif psikolojik sermaye algısı ile iş hayatı mutluluk ilişkisinin incelenmesi (Kırklareli ili örneği) [Yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.
28. Çiftçi, R. (2024). Lise öğretmenlerinin örgütsel mutluluk algıları ile örgütsel etkililik algıları arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
29. Demir, M., ve Gökyer, N. (2024). Okul müdürlerinin erdemli liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel adalet algıları arasındaki ilişki. Yönetim Bilimleri Dergisi, 22(54), 2039-2070. https://doi.org/10.35408/comuybd.1436920.
30. Diener, E., Oishi, S., & Lucas, R. E. (2003). Personality, culture, and subjective well-being: Emotional and cognitive evaluations of life. Annual Review of Psychology, 54, 403-425. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.54.101601.145056.
31. Dinç, H. & Göksoy, S. (2020). Technology leadership competencies of school principals. Journal on Lifelong Education and Leadership, 6 (1), 20-35.
32. Doğan, Ü., ve Aslan, M. (2022). Öğretmenlerin, okul müdürlerinin kaotik liderlik rollerine ilişkin algıları ile örgütsel mutluluk algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. MSKU Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 702-727.
33. Erkuş, H. (2022). Okul müdürlerinin algılanan duygusal zekaları ile öğretmen mutluluğu arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
34. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2022). How to design and evaluate research in education. McGraw Hill LLC.
35. Göksoy, S. (2016). Analysis of the relationship between shared leadership and distributed leadership. Eurasian Journal of Educational Research, 65, 295-312 http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2016.65.17.
36. Hackett, R. D., & Wang, G. (2012). Virtues and leadership: An integrating conceptual framework founded in Aristotelian and Confucian perspectives on virtues. Management Decision, 50(5), 868-899. https://doi.org/10.1108/00251741211227564.
37. Haden, K. N., & Jenkins, R. (2020). 31 days with the virtues: Practicing the habits of exceptional leaders. Kindle Edition.
38. Hessel, I. L. D. (2013). Developing virtuous aspect of leadership [Yüksek lisans tezi]. Oslo University. İzmir İZTO. (2022). İzmir ili ilçelerinin sosyo ekonomik gelişmişlik düzeylerinin tahlili. 04.03.2025 tarihinde https://api.izto.org.tr/storage/EditorUpload/original/91kxdnxWonNrfvcr.pdf adresinden erişildi.
39. Jefferson, T. (1776). The declaration of independence. National Archives. https://www.archives.gov/founding docs/declaration-transcript.
40. Karasar, N. (2024). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayınları.
41. Keskin, N. ve Keskin, İ. (2023). Öğretmen adaylarının eğitimde etik dışı davranışlara ilişkin görüşleri. European Journal of Educational & Social Sciences, 8 (1), 18-31.
42. Kilburg, R. (2012). Virtuous leadership: Strategy, character and influence in the 21st century. International Journal of Sports Science & Coaching, 7(1), 181-186. https://doi.org/10.1260/1747-9541.7.1.181.
43. Kılıç, S. (2016). Cronbach’ın alfa güvenirlik katsayısı. Journal of Mood Disorders (JMOOD), 6(1), 47-48. https://doi.org/10.5455/jmood.20160307122823.
44. Kjerulf, A. (2014). Sabah 9’dan akşam 6’ya happy hour (C. Yapalak, Çev.). Kitap Matbaacılık.
45. Koçyiğit, M. (2023). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin örgütsel sinizme ilişkin algılarının örgütsel mutlulukları üzerine etkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Siirt Üniversitesi.
46. Köse, Ö. (2020). Öğretmenlerin algılarına göre okulların DNA profilleri ile örgütsel mutluluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.
47. Kum, S. (2014). Uygun istatistiksel test seçim kılavuzu. Plevra Bülteni, 8(2), 26-29. https://doi.org/10.5152/pb.2014.08.
48. Kun, A., & Gadanecz, P. (2019). Workplace happiness, well-being and their relationship with psychological capital: A study of Hungarian teachers. Current Psychology, 41(4), 185-199. https://doi.org/10.1007/s12144-019-00550-0
49. Küçükali, R. ve Coşkun, H. C. (2021). Eğitimde dijitalleşme ve yapay zekânın okul yöneticiliğindeki yeri. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi, Kuram ve Uygulama, 4 (2), 124-135. https://doi.org/10.52848/ijls.852119.
50. Locke, J. (2000). İnsanın anlama yetisi üzerine bir deneme (I.-II. Kitap) (M. D. Topçu, Çev.). (2. Baskı). Öteki Yayınevi. (Orijinal eserin yayın tarihi 1689).
51. Luthans, F., & Youssef, C. M. (2007). Emerging positive organizational behavior. Journal of Management, 33(3), 321–349. https://doi.org/10.1177/0149206307300814.
52. Mason, G. (1776). The Virginia declaration of rights. National Archives. https://www.archives.gov/founding docs/virginia declaration-of-rights-text
53. Meyer, M., & Hühn, M. P. (2020). Positive language and virtuous leadership: Walking the talk. Management Research: Journal of the Iberoamerican Academy of Management, 18(3), 263-284. https://doi.org/10.1108/MRJIAM-11-2019-0972.
54. Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretime Geçiş Yönergesi. (2019). 09.09.2025 tarihinde https://www.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_04/03134342_yonerge2019.pdf adresinden edinilmiştir.
55. Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi. (2022). Hizmet alanları. 03.03.2025 tarihinde https://www.kamubiz.com/images/upload/meb-yeni-liste_1.pdf adresinden erişildi.
56. Moorhead, G., & Griffin, R. W. (2012). Organizational behavior: Managing people and organizations. Cengage Learning.
57. Newstead, T., Dawkins, S. & Martin, A. J. (2019). We don’t need more leadership. We need more good leadership. Advancing a virtues,based apporach to leaders (ship) development. The Leadership Quarterly, 32 (1), 101312. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2019.101312.
58. Ocak, H. (2011). Bir ahlak felsefesi problemi olarak erdem kavramına yüklenen anlamın İlkçağ’dan Ortaçağ’a evrimi. Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi (FLSF), 11, 79-101.
59. Ordu, A. & Sarı, T. (2022). The role of innovative work behaviour in the relationaship between organizational support and organizational happiness. Research in Educational Administration & Leadership, 7 (4), 899-935. https://doi.org/10.30828/real.1075453.
60. Özen, E. ve Özen, A. (2025). Evaluation of teachers’ opinions on school principals’ virtuous leadership behaviors. Eurasian Academy of Sciences, Eurasian Education & Literature Journal, 20, 22-41. https://doi.org/10.17740/eas.edu.2025.v20-02.
61. Özdemir, M. (2018). Veri analiz yöntemleri: Nicel ve nitel veri analizi. K. Beycioğlu, N. Özer ve Y. Kondakçı (Ed.), Eğitim yönetiminde araştırma içinde (s. 133-224). Pegem Yayıncılık.
62. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. SAGE Publications.
63. Pearce, C. L., Waldman, D. A., & Csikszentmihalyi, M. (2006). Virtuous leadership: A theoretical model and research agenda. Journal of Management, Spirituality & Religion, 3(1/2), 60-77. https://doi.org/10.1080/14766080609518611.
64. Salas-Vallina, A. & Alegre, J. (2021). Happiness at work: Developing a shorter measure. Journal of Management & Organization, 27 (3), 460-480. https://doi.org/10.1017/jmo.2018.24.
65. Sansar, B. (2024). Öğretmenlerin mutluluk düzeyleri ile örgütsel sinerji düzeyleri arasındaki ilişki [Yüksek lisanstezi]. İstanbul Kültür Üniversitesi.
66. Sarnacki, A. (2020). Utilitarian ethics in the praxis of companies: Challenges of imposition and duplicity. Springer International Publishing.
67. Sarros, J. C., & Cooper, B. K. (2006). Building character: A leadership essential. Journal of Business and Psychology, 21(1), 1-22. https://doi.org/10.1007/s10869-005-9020-3.
68. Selim, S. (2012). Avrupa birliği ülkeleri ve Türkiye’de bireysel yaşam tatmini ve mutluluk düzeylerini etkileyen faktörlerin karşılaştırmalı analizi. Gazi Kitabevi.
69. Sosik, J. J., & Cameron, J. C. (2010). Character and authentic transformational leadership behavior: Expanding the ascetic self toward others. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 62(4), 251- 269. https://doi.org/10.1037/a0022104.
70. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics (5th ed.). Allyn and Bacon.
71. Taşpınar, Y., & Eryeşil, K. (2021). Erdemli liderlik algısının, birey-örgüt uyumu ve iş tatminine etkisi. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18, 1225-1255. http://opusjournal.net adresinden erişildi.
72. Tekin, H. (2022). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Yargı Yayınevi.
73. Thun, B., & Kelloway, E. K. (2011). Virtuous leaders: Assessing character strengths in the workplace. Canadian Journal of Administrative Sciences, 28(3), 270-283. https://doi.org/10.1002/cjas.216.
74. Ülken, E. (2023). Öğretmenlerin psikolojik iyi oluşlarının okul yöneticilerinin erdemli liderliği açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
75. Wang, G. (2011). A conceptual and empirical investigation of leader virtues and virtuous leadership [Doktora tezi]. McMaster University. 17.03.2025 tarihinde https://macsphere.mcmaster.ca/bitstream/11375/11123/1/fulltext.pdf adresinden erişildi.
76. Wright, T. A., Cropanzano, R., & Bonett, D. G. (2007). The moderating role of employee positive well-being on the relation between job satisfaction and job performance. Journal of Occupational Health Psychology, 12(2), 93-104. https://doi.org/10.1037/1076-8998.12.2.93.
77. Yamen, U. U. ve Aksu, A. (2024). Okul müdürlerinin ılımlı yönetim becerileri ile örgütsel mutluluk. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 61, 2455-2477. https://doi.org/10.53444/deubefd.1474898.
78. Yastıoğlu, S. (2022). Erdemli liderlik modeli [Doktora tezi]. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.
79. Yıldırım, A., ve Kahveci, A. (2019). Erdemli liderlik ölçeğinin uyarlanması geçerlik ve güvenirlik analizi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 51, 18-41. https://doi.org/10.21764/MAEUEFD.507737.
80. Yiğit, M., ve Ağalday, B. (2020). Kavramlar ve kuramlar - Düşünce bilimleri. M. Yiğit & B. Ağalday (Ed.), Liderlikte yeni bir yaklaşım: Erdemli liderlik ve okul müdürlerinin erdemli liderlik davranışlarının incelenmesi içinde (s. 679 718). Mardin Artuklu Üniversitesi Yayınları.