Türkiye Türkçesinde Ünlü-Ünsüz Uyumuna Uymayan Sözcükler Üzerine Bir İnceleme

Öz

Yapısı bakımından eklemeli bir dil olan Türkçede ünlü ve ünsüz olmak üzere ikiye ayrılan sesler belli kurallar dâhilinde bir araya gelerek kökleri ve ekleri oluştururlar. Ekler hem anlam yönünden hem de ses yönünden köklere tâbidirler. Kök veya ek almış sözcüklerde ünlüler dil ve dudak bakımından; c/ç, d/t, g/k ile başlayıp hece oluşturan ekler ise kök, gövde ve çekim halindeki sözcüklere gelirken ses telleri bakımından uyumluluk gösterirler. Türkçede g ve k harfleri hem ön damak ünsüzü olan /g/ ve /k/’yi hem de art damak ünsüzü olan /g/ ve /k/’yı karşılarken, l harfi ise hem ön avurt ünsüzü olan /l/’yi hem de art avurt ünsüzü olan /l/’yi karşılamaktadır. Dolayısıyla öğrencilerin genelde kalın ünlülerle hece oluşturan /g/, /k/ ön damak ünsüzleriyle /l/ ön avurt ünsüzüne telâffuz etmede zorlandıkları görülmektedir. Türkçe konuşan ve yazanlar, özellikle öğrenciler, ünlü-ünsüz uyumuna uymayan sözcükleri doğru telâffuz etmede hem de doğru yazmada kolayca hata yapabilmektedirler. Bu çalışmada öncelikle doküman analizi yöntemiyle Türk Dil Kurumu’nun Türkçe Sözlük ile web tabanlı Sesli Türkçe Sözlük’ünde yer alan ünlü-ünsüz uyumuna uymayan sözcükler tespit edilerek sistematik bir dizin oluşturulmuş; daha sonra oluşturulan dizinde yer alan bu sözcükler ses yapısı ve kökeni bakımından incelenerek bu türden sözcüklere ve öğretimine öğretimlik gramer odaklı kaynaklarda nasıl ve ne kadar yer verildiği belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın bulguları öğretimlik gramere katkı sağlayacak şekilde tartışılmış ve buna bağlı öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ünlü-Ünsüz Uyumu,Ses Bilgisi

A Study on Vowel-Consonant Harmony Violating Words in Turkey Turkish

Öz

As an agglutinative language, the vowels and consonants come together and form the stems and affixes in line with certain rules in Turkish. Affixes, mostly suffixes, in Turkish are bound to the stem both in terms of semantics and phonetics and they change their form based on the nature of the last vowel of the word to which they attach. While vowels in stem that take affix show harmony in terms of the position of the tongue and lips; for example, affixes that start with c/ç, d/t, g/k and form syllable show harmony in terms of vocal cords when they are agglutinated to words in the forms of base, stem and case. In Turkish, the letters g and k correspond both palate-alveolar and velar /g/ and /k/, whereas, letter l corresponds both alveolar and post alveolar /l/. Therefore, it is commonly observed that students have difficulties pronouncing palate-alveolar (front palate consonants) /g/, /k/ and alveolar (front cheek consonant) /l/ in the words of which the stems are formed with back vowels. Thus, it can be claimed that any one, especially students, might violate this vowel-consonant harmony in pronunciation of the words formed with these consonants either while speaking or writing in Turkish. The primary aim of the present study is to compile a systematic index of vowel-consonant harmony violating words that took place in online Contemporary Turkish Dictionary of Turkish Language Association through a document analysis approach. Secondly, these vowel-consonant harmony violating words have been examined in detail in terms of their phonology, morphology as well as their word formation. As the final step, the grammar teaching and related sources have been examined in order to figure out how and to what extend these vowel-consonant harmony violating words took place in those sources. Consequently, findings of the present study have been discussed in line with teaching Turkish grammar and some suggestions based on the findings of the study will be proposed.

Anahtar Kelimeler

• Vowel-Consonant Harmony,Phonetics,Turkey Turkish

Kaynakça

1. Aslan, G. (2014). İlkokul Öğrencilerinin Ünlü-Ünsüz Uyumuyla İlgili Sözcükleri Telaffuz Etme Durumları Üzerine Bir İnceleme. Antalya: Akdeniz Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Basılmamış Yüksek Lisans Tezi.
2. Banguoğlu, T. (2000). Türkçenin Grameri. (6. Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Coşkun, M.V. (2008). Türkçenin Ses Bilgisi. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
4. Demir, N. ve Yılmaz, E. (2010). Türk Dili El Kitabı. (5. Baskı). Ankara: Grafiker Yayınları.
5. Ergin, M. (1989). Türk Dil Bilgisi. (18. Baskı). İstanbul: Bayrak Yayınları.
6. Huber, E. (2013). Dilbilime Giriş. İstanbul: Yabancı Dil Yayınları.
7. Karaağaç, G. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. İstanbul: Kesit Yayınları.
8. MEB. (2016a). Dil ve Anlatım Dersi (9-12. Sınıflar) Öğretim Programı. http://ogm.meb.gov.tr/

9. MEB. (2016b). İlköğretim Türkçe Dersi (1-8. Sınıflar) Öğretim Programı. http://ogm.meb.gov.tr/
10. TDK. (2008). Yazım Kılavuzu. (25. Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
11. TDK. (2005). Türkçe Sözlük. (10. Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. TDK. (2016). Sesli Türkçe Sözlük. http://www.tdk.gov.tr