SEKÜLER BİLİMİN MODERN PUTLARI BİLİMSEL KAVRAMLAR MI? BİLİM ALLAH'IN KUDRETİNİ GÖSTEREN GÖRKEMLİ DEV BİR AYNA DEĞİL Mİ? SORUSUNUN GENEL BİR ANALİZİ

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 3, 217 - 234, 01.01.2026

Mehmet Akif Seyitoğulları

https://izlik.org/JA22LZ47XJ

Öz

Bu çalışma, modern bilim söyleminde kullanılan bazı temel bilimsel kavramların (doğa, enerji, kuvvet, organizasyon, fotosentez, atmosfer vb.) hangi ontolojik ve epistemolojik varsayımlar üzerine inşa edildiğini sorgulamaktadır. Çalışmanın temel amacı, özellikle Millî Eğitim Bakanlığı ders kitaplarında yer alan bilimsel kavramların büyük ölçüde natüralist, determinist ve materyalist bir çerçevede sunulduğunu ve bu sunum biçiminin metafizik, teleolojik ve teolojik yorumları sistematik olarak dışladığını ortaya koymaktır.
Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde, soru–cevap temelli eleştirel bir çözümleme yöntemi kullanılarak, farklı sınıf düzeylerindeki fen, biyoloji ve coğrafya ders kitaplarında yer alan seçilmiş kavramlar incelenmiştir. Kavramların tanımlanma biçimleri, içeriksel yapıları ve örtük felsefi kabulleri analiz edilmiştir.
Bulgular, bilimsel kavramların pedagojik sunumunda doğa yasalarının çoğu zaman fail konumuna yerleştirildiğini, böylece nedensellik ilişkilerinin yalnızca mekanik süreçler üzerinden açıklandığını göstermektedir. Bu yaklaşımın, öğrencilerin evreni anlamlandırma biçimlerini sınırlandırdığı, eleştirel sorgulamayı zayıflattığı ve alternatif ontolojik yorumları görünmez kıldığı ileri sürülmektedir.
Sonuç olarak çalışma, bilimsel bilginin kendisini reddetmeden, onun nasıl adlandırıldığı, öğretildiği ve anlamlandırıldığına dair eleştirel bir farkındalık geliştirilmesi gerektiğini savunmakta; bilim eğitiminin daha çoğulcu, sorgulayıcı ve felsefi olarak bilinçli bir temelde yeniden düşünülmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilimsel kavramlar , bilim felsefesi , natüralizm , determinizm , eleştirel düşünme

ARE SCIENTIFIC CONCEPTS THE MODERN IDOLS OF SECULAR SCIENCE? A GENERAL ANALYSIS OF THE QUESTION: IS SCIENCE NOT A GRAND MIRROR REFLECTING GOD'S POWER?

https://izlik.org/JA22LZ47XJ

Öz

This study examines the ontological and epistemological assumptions underlying some of the key scientific concepts used in modern scientific discourse (such as nature, energy, force, organization, photosynthesis, and atmosphere). The main aim of the study is to demonstrate that scientific concepts, particularly as presented in textbooks published by the Turkish Ministry of National Education, are largely framed within a naturalistic, deterministic, and materialistic paradigm, and that this mode of presentation systematically excludes metaphysical, teleological, and theological interpretations.
Within the framework of a qualitative research approach, a question–answer based critical analytical method is employed to examine selected concepts in science, biology, and geography textbooks across different grade levels. The analysis focuses on how these concepts are defined, how they are structured in the texts, and which implicit philosophical assumptions they convey.
The findings indicate that in the pedagogical presentation of scientific concepts, the laws of nature are often positioned as the primary agents, thereby reducing causal explanations to purely mechanical processes. This approach is argued to limit students' ways of making sense of the universe, weaken critical inquiry, and render alternative ontological interpretations invisible.
In conclusion, without rejecting scientific knowledge itself, the study argues for the development of a critical awareness of how scientific knowledge is named, taught, and interpreted, and emphasizes the need to rethink science education on a more pluralistic, inquiry-oriented, and philosophically informed basis.

Anahtar Kelimeler

Scientific concepts , philosophy of science , naturalism , determinism , critical thinking

Kaynakça

• Bozkurt, B. Ü. (2018). Kavram, kavramsallaştırma yaklaşımları ve kavram öğretimi modelleri: kuramsal bir derleme ve sözcük öğretimi açısından bir değerlendirme, Dil Dergisi, 169(2), 5-24.
• Bulut, O. (2019). Kırmızı Asa 5: hani inançları bilime sokmayacaktık! https://www.youtube.com/watch?v=0xQ3DN3r7mU&list=PLD4cFlbKVT9dDlezrluxsTspJjRKzQwtZ&index=11 (Erişim Tarihi: 06.07.2025)
• Erdem, H. (2021). Din-bilim münasebeti bağlamında bir din-bilim çatışmasından söz edilebilir mi?. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi, (6), 1-36.
• Filiz, S. B. (2009). Soru cevap yöntemi eğitiminin öğretmenlerin soru sorma bilgisi ve soru sorma tekniklerine etkisi. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi, 1(3). https://www.kuranmeali.com/AyetKarsilastirma (Erişim Tarihi: 04.07.2025)
• Karadüz, E. (2010). Anlam ve kavram ilişkisi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1).
• Küçükali, R., & Akbaş, H. (2016). Bilimin evrene müdahalesi bağlamında bilim-evren ilişkisi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(2).
• MEB (Milli Eğitim Bakanlığı), (2024). İlköğretim Fen Bilimleri 3-6-7-8. sınıf ders kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları
• MEB (Milli Eğitim Bakanlığı), (2024). Ortaöğretim Biyoloji 9. sınıf ders kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları
• MEB (Milli Eğitim Bakanlığı), (2024). Ortaöğretim Coğrafya 9. sınıf ders kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları
• Münir, R. (2013). Miracle of Birds, Quran Reflections https://quranreflections.wordpress.com/2013/04/22/miracle-of-birds/ (Erişim Tarihi: 03.07.2025)
• Özgökman, F. (2014). Entropi, Şans ve Tanrı, Felsefe Dünyası, 0(59), 77-112.
• Seyitoğulları, M. A. (2025). Kavramsal bir analiz: tabiat anacılardan doğaperestlere bir davet (doğa nedir ?). Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(45), 288-302
• Uçar, S. (2019). Bilimsel tanımların özellikleri ve işlemselci tanımlara empirik içerik bakımından Hempel’in eleştirisi. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 28, 421-38.
• Bulut, O. (2019). Kırmızı Asa 5: hani inançları bilime sokmayacaktık! https://www.yotube.com/watch?v=0xQ3DN3r7mU&list=PLD4cFlbKVT9dDlezrluxsTspJjRKzQwtZ&index=11 (Erişim Tarihi: 06.07.2025)
• https://www.kuranmeali.com/AyetKarsilastirma (Erişim Tarihi: 04.07.2025)
• URL, 1. (2019). https://www.eligasht.com.tr/Blog/turkiyedeki-dogal-anitlar/ (Erişim Tarihi: 06.07.2025)
• URL, 2. (2021). https://www.aa.com.tr/tr/dunya/dunyanin-cesitli-bolgelerindeki-anit-agaclar-tarihe-taniklik-ediyor/2447098 (Erişim Tarihi: 06.07.2025)
• URL, 3. (2014). https://www.youtube.com/watch?v=MDNi4VaeRIg (Erişim Tarihi: 01.07.2025)
• URL, 4. (2020). https://www.frmtr.com/evcil-hayvanlar/7849375-yirtici-kus-turleri-dunyanin-en-yirtici-kuslari.html (Erişim Tarihi: 05.07.2025)
• URL, 5. (2021). Risale-i Nur'da geçen hayvanlar aleminin sırları https://www.risalehaber.com/risale-i-nurda-gecen-hayvanlar-aleminin-sirlari-385210h.htm (Erişim Tarihi: 06.07.2025)
• URL, 6. (2020). https://sorularlaislamiyet.com/molekullerin-isleyisindeki-muhtesem-organizasyon-neyi-gosterir (Erişim Tarihi: 01.07.2025)
• URL, 7. (2024). https://www.ndtv.com/science/earths-real-orbit-and-why-high-school-textbooks-are-wrong-about-its-shape-5404522 (Erişim Tarihi: 06.07.2025)