DEPREM GÜVENLİĞİ BAĞLAMINDA KONUT İÇ MEKÂNLARINDA GÜVENLİ TEFRİŞ: GELENEKSEL TÜRK EVİ ÜZERİNDEN MEKÂNSAL TASARIM ÖNERİLERİ

Öz

Bu çalışma, konut iç mekânlarında deprem güvenliğinin yalnızca taşıyıcı sistem performansıyla sınırlı olmadığını yapısal olmayan elemanlar, tefriş kararları, depolama biçimleri, dolaşım sürekliliği, teknik ekipman erişimi ve kullanıcı davranışlarıyla birlikte ele alınması gerektiğini tartışmaktadır. Çalışmada, yazarın tez araştırması kapsamında geliştirilen risk analizi yaklaşımından yararlanılmış örnek bir konut planında yer alan tefriş kaynaklı riskler, gerçekleşme olasılıkları ve kullanıcı üzerindeki olası etkilerinin şiddeti bakımından değerlendirilmiştir. Olasılık ve şiddet değerlerinin kesişimine dayanan matris aracılığıyla riskler sınıflandırılmış ve tasarım müdahalelerinin öncelik sırası belirlenmiştir. Yapılan değerlendirme sonucunda giriş, koridor, mutfak ve banyo mahalleri temel müdahale alanları olarak ele alınmıştır. Bu alanlarda dolaşım ve kaçış sürekliliğini koruyan, teknik ekipmanlara erişimi kolaylaştıran, serbest ve devrilebilir mobilya kullanımını azaltan, bütünleşik depolama çözümlerini artıran ve kırılgan yüzeylerden kaynaklanan tehlikeleri sınırlandıran iç mimari tasarım önerileri geliştirilmiştir. Bu bağlamda geleneksel Türk evinde görülen yüklük, gömme dolap, ocaklık ve gusülhane gibi mimariyle bütünleşik donatı anlayışı, salt biçimsel bir tekrar değil, çağdaş konut gereksinimleri ve deprem güvenliği açısından yeniden yorumlanan tasarım kararları olarak değerlendirilmiştir. Böylece kültürel kullanım alışkanlıkları ile güncel güvenlik gereksinimleri arasında tasarım temelli bir ilişki kurulmuştur. Bu yaklaşımın konut iç mekânlarında deprem kaynaklı yaralanma, hareket kısıtlanması ve kaçış yollarının kapanması gibi risklerin azaltılmasına katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Çalışma sonucunda güvenli tefriş yaklaşımının yalnızca deprem sonrasında uygulanacak sabitleme önlemlerinden ibaret olmadığı planlama aşamasından başlayarak mekânsal organizasyon, sabit donatı, kontrollü depolama, kullanıcı hareketleri ve farklı kullanıcı profilleriyle birlikte değerlendirilmesi gereken bütüncül bir iç mimari strateji olduğu ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• İç mimarlık
• Konut
• Tefriş
• Deprem
• Güvenlik
• Geleneksel Türk Evi

SAFE FURNISHING IN RESIDENTIAL INTERIORS IN THE CONTEXT OF EARTHQUAKE SAFETY: SPATIAL DESIGN PROPOSALS BASED ON THE TRADITIONAL TURKISH HOUSE

Öz

This study argues that earthquake safety in residential interiors should not be limited to structural system performance but should also be addressed in relation to non-structural elements, furnishing decisions, storage configurations, continuity of circulation, access to technical equipment, and user behavior. The study draws on the risk analysis approach developed within the scope of the author’s thesis research. Furnishing-related risks identified in a sample residential floor plan were assessed in terms of their probability of occurrence and the severity of their potential effects on users. The risks were classified through a matrix based on the intersection of probability and severity values, and the priority order of design interventions was determined accordingly. As a result of this assessment, the entrance, corridor, kitchen, and bathroom were identified as the primary areas of intervention. Interior architectural design proposals were developed for these areas to maintain continuity of circulation and escape routes, facilitate access to technical equipment, reduce the use of freestanding and overturning-prone furniture, increase integrated storage solutions, and limit hazards arising from fragile surfaces. In developing the design decisions, the architecturally integrated furnishing approach observed in the traditional Turkish house, including built-in cupboards known as “yüklük”, recessed storage units, hearth niches known as “ocaklık”, and built-in bathing closets known as “gusülhane”, was reinterpreted in terms of contemporary housing requirements and earthquake safety rather than being reproduced formally. In this way, a design-based relationship was established between cultural patterns of use and current safety requirements. It is considered that this approach may contribute to reducing earthquake-related risks such as injury, restricted movement, and the obstruction of escape routes in residential interiors. The study concludes that safe furnishing is not limited to anchoring measures applied after construction but constitutes a comprehensive interior architectural strategy that should be considered from the planning stage onward in relation to spatial organization, fixed fittings, controlled storage, user movement, and diverse user profiles

Anahtar Kelimeler

• Interior architecture
• Housing
• Furnishing
• Earthquake
• Safety
• Traditional Turkish House

Kaynakça

1. AFAD. (2011). Depreme Karşı yapısal Olmayan Risklerin Azaltılması.
2. AFAD. (2018, Mart 18). TÜRKİYE BİNA DEPREM YÖNETMELİĞİ. Resmî Gazete (Sayı: 30364).
3. Arat, Y. (2012). İç mekan donatılarının. Türk- İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, s. 125-137.
4. Arcan, E., & Evci, A. (1992). Mimari Tasarıma Yaklaşım 1 Bina Bilgisi Çalışmaları. İstanbul: İki K Yayınları.
5. Arcan, E., & Evci, F. (1992). Mimari Tasarıma Yaklaşım 1 Bina Bilgisi Çalışmaları. İstanbul: İki K Yayınevi.
6. Azezli, S. (2009). 19.yy’da Osmanlı konut mimarisinde iç mekân kurgusunun Safranbolu evleri örneğinde irdelenmesi.
7. Aziz, K., & Baytin, Ç. P. (2001). Bina Bilgisine Giriş. İstanbul: YTÜ.
8. Bakanlar Kurulu. (2007). Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik. Resmi Gazete No:26735. Ankara.

9. Baş, Ö., & Arpacıoğlu, Ü. (2019). Orta Anadolu Köy Evlerinde İç Mekân Tongurlar Köyü Örneği. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, s. 58-65.
10. Bektaş, C. (1991). Babadağ Evleri. İstanbul: YEM Yayın.
11. Bektaş, C. (1992). Akşehir Evleri. İstanbul: YEM Yayın.
12. Center for Universal Design. (1997). The principles of universal design (Version 2.0). North Carolina State University.
13. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Resmî Gazete (Sayı: 30113). (2017). Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği. Ankara.
14. Demirarslan, D. (2016). The Investigation of the Housing Stock in Turkey and Japan According to the Non-Structural Seismic Risks. Journal of Natural Hazards and Environment, 2(2), 121-129.
15. Doğan, H. (2020). Hareketli Mekân Tasarımındaki Ergonomik Faktörlerin Deprem Bölgesi Konutlarına Uygulanması. Mimarlık ve Yaşam Dergisi, s. 615-626.
16. Eriç, M., Ersoy, H. Y., & Yener, N. (1986). Günümüz Konutunda Rasyonel Donatım. İstanbul: Kelebek Mobilya ve Kontrplak Sanayii.
17. Erkman, U. (1982). Mimari Tasarım İçin Bir Veri Üretim Yöntemi Olarak Çevre Analizi. İstanbul: İTÜ.
18. FEMA. (2012). Reducing the risks of nonstructural earthquake damage: A practical guide (FEMA E-74).
19. Garip, B. (2022). Konut İç Mekanlarında Deprem Risklerini Azaltmaya Yönelik Tasarım Kriterlerinin Belirlenmesi ve Azaltılmış Risk Alanları Tanımlayan Bir Tasarım Modeli Geliştirilmesi. İstanbul: TÜBİTAK.
20. Günay, R. (1981). Geleneksel Safranbolu evleri ve oluşumu. Ankara: Kültür Bakanlığı.
21. Hürol, Y. (2013). On Ethics and the Earthquake Resistant Interior Design of Buildings. Science and Engineering Ethics.
22. Kaya, L., Yücedağ, C., Aşıkkutlu, H., & Çokyiğit, H. (2018). Bina İçlerinde Depremin Zararlarını Önleyici Mekansal Tasarım Yaklaşımları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, s. 55-62.
23. Petal, M. (2002). Causes of Death and Injuries in the August 17th, 1999, 3:02 a.m. Mw 7.4, Kocaeli Earthquake. İstanbul: Boğaziçi University, Kandilli Observatory and Earthquake Research Institute.
24. Tuluk, Ö. İ. (2010). Erken 20. yüzyıl Çorum evlerinde banyo teknolojisi.
25. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2023). 2023 Global Survey Report on Persons with Disabilities and Disasters.