A Research on Motivation Based Market Segmentation in Theme Parks

Yıl 2026, Cilt: 19 Sayı: 1 , 58 - 82 , 30.04.2026

Mustafa Süzen Tuğba Kılıçer

https://doi.org/10.37093/ijsi.1756349

https://izlik.org/JA39FC34SD

Öz

The aim of this research is to determine the profiles of adult consumers who visit theme parks from a motivation based market segmentation perspective. This study, based on quantitative research methods, utilized a descriptive research model. Data were collected through a face-to-face survey. A total of 587 consumers reached using a convenience sampling technique. Factor analysis results indicate that push motivations consist of four dimensions: "escape and entertainment, self-development, spending time with family, and sharing experiences" and pull motivations consist of two dimensions: "having a comfortable and enjoyable experience and shopping." Based on the motivations obtained from the cluster analysis, the clusters were labeled "experience fans, entertainment enthusiasts and those who desire a calm and comfortable experience with their family". Experience fans are the cluster with the strongest push and pull motivations. The most fundamental motivation of entertainment enthusiasts is their low level of family time. Those who desire a calm and comfortable family experience are motivated to spend quality time with their families, escape the routine of daily life, and relax and have fun. The clusters also differ significantly in their impulsive buying and satisfaction tendencies. According to the discriminant analysis results, the motivations that distinguish the clusters are spending time with family, self-development, and sharing their experiences with their social environment.

Anahtar Kelimeler

Theme parks , motivation based market segmentation , push and pull motivations , impulse buying , satisfaction

Tema Parklarda Motivasyon Temelli Pazar Bölümlendirme Üzerine Bir Araştırma

https://izlik.org/JA39FC34SD

Öz

Bu araştırmanın amacı; tema parklardan hizmet alan yetişkin tüketicilerin motivasyon temelli pazar bölümlendirme bakış açısıyla profillerini belirlemektir. Nicel araştırma yöntemine dayalı bu çalışmada tanımlayıcı araştırma modelinden faydalanılmıştır. Araştırmada yüz yüze anket tekniğiyle veriler toplanmıştır. Kolayda örneklem tekniğinden faydalanılarak tema parkı ziyaret eden toplam 587 tüketiciye ulaşılmıştır. Faktör analizi sonuçları itme motivasyonlarının “kaçış ve eğlence, kendini geliştirme, aileyle vakit geçirme, deneyimi paylaşma” olmak üzere dört boyuttan; çekme motivasyonlarının “konforlu ve keyifli deneyim yaşama, alışveriş” olmak üzere iki boyuttan oluştuğunu göstermektedir. Kümeleme analizi sonucunda elde edilen küme motivasyonlarına göre kümeler, “deneyim tutkunları, eğlence meraklıları, ailesiyle dingin ve konforlu deneyim arzulayanlar” şeklinde adlandırılmıştır. Deneyim tutkunları itme ve çekme motivasyonları bakımından en güçlü motivasyonlara sahip kümedir. Eğlence meraklılarının en temel özelliği, aile ile vakit geçirme düzeylerinin çok düşük olmasıdır. Ailesiyle dingin ve konforlu deneyim arzulayanlar, ailesiyle hoşça vakit geçirmeye, günlük hayatın rutininden uzaklaşarak eğlenmeye ve rahatlamaya motivedir. Kümelerin plansız satın alma ve memnuniyet eğilimleri de anlamlı olarak farklılaşmaktadır. Diskriminant analizi sonuçlarına göre kümeleri birbirinden ayıran motivasyonlar; aileyle vakit geçirme, kendini geliştirme ve yaşadığı deneyimi sosyal çevresiyle paylaşmadır.

Anahtar Kelimeler

Tema park , motivasyon temelli pazar bölümlendirme , itme ve çekme motivasyonları , plansız satın alma , memnuniyet

Kaynakça

• Akel, G. (2020). Postmodern Dönemde Deneyim Ekonomisi ve Turizm Deneyimi Unsurlarının Memnuniyet ve Sadakat ile İlişkisi: Tema Parkı ve Otelinde Konaklayan Farklı Kültürden Ziyaretçiler Üzerinde Bir Uygulama. [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Albayrak, T., & Caber, M. (2018). A motivation-based segmentation of holiday tourists participating in white-water rafting. Journal of Destination Marketing & Management, 9, 64-71. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2017.11.001
• Allan, M. (2014). Why do Jordanian tourists travel abroad? Push and pull theory perspective. Dirasat: Human and Social Sciences, 41(1), 662-670. https://doi.org/10.12816/0026940
• Bakir, A., & Baxter, S. G. (2011).“Touristic Fun”: Motivational factors for visiting Legoland Windsor Theme Park, Journal of Hospitality Marketing & Management, 20(3-4), 407-424. https://doi.org/10.1080/19368623.2011.562431
• Baloglu, S., & Uysal, M. (1996). Market segments of push and pull motivations: A canonical correlation approach. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 8(3), 32-38. https://doi.org/10.1108/09596119610115989
• Birenboim, A., Anton-Clavé, S., Russo, A. P., & Shoval, N. (2013). Temporal activity patterns of theme park visitors. Tourism Geographies, 15(4), 601-619. https://doi.org/10.1080/14616688.2012.762540
• Bodet, G. (2008). Customer satisfaction and loyalty in service: Two concepts, four constructs, several relationships. Journal of Retailing and Consumer Services, 15(3), 156-162. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2007.11.004
• Chang, Y. J., Chen, Y. Y., & Yeh, S. S. (2011). A study on sensation seeking and leisure benefits of whitewater rafting recreationists. International Journal of Asian Tourism Management, 12(1), 39-51.
• Chuo, H. Y., & Heywood, J. L. (2006). Theme park visitors’ dynamic motivations. Ed. J. S. Chen. Advances in hospitality and leisure içinde (pp. 73-90). Emerald Group Publishing Limited.
• Cravens, D. W., & Piercy, N. F. (2006). Strategic Marketing. Mc Graw Hill.
• Crompton, J. L. (1979). Motivations for pleasure vacation. Annals of Tourism Research, 6(4), 408-424. https://doi.org/10.1016/0160-7383(79)90004-5
• Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2021). Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik SPSS ve LISREL Uygulamaları. Pegem Akademi
• Dann, G. M. (1977). Anomie, ego-Enhancement and tourism. Annals of Tourism Research, 4(4), 184-194.
• Day, G. S. (1984). Strategic Market Planning: The Pursuit Of Competitive Advantage. West Publishing Company.
• Duong, L. N., Pham, L. H., & Hoang, T. T. P. (2023). Applying push and pull theory to determine domestic visitors’ tourism motivations. Journal of Tourism and Services, 14(27), 136-160. https://doi.org/10.29036/jots.v14i27.554
• Ekici, R., Güven, A. & Büyükdağ, N. (2017). Turizmde yenilikçi girişim: tema park otel örneği. The First International Congress on Future of Tourism: Innovation, Entrepreneurship Sustainability, 28-30 September 2017, (s.28-30), Mersin.
• Emiroğlu, B. D. (2022). Tema park ziyaretçilerinin motivasyon kaynakları ve parkları ziyaret sebepleri: sistematik bir literatür incelemesi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(2), 411-433. https://10.26677/TR1010.2022.1003
• Ferrell, O. C., & Hartline, M. D. (2014). Marketing Strategy: Text and Cases. Cengage Learning.
• Geissler, G. L., & Rucks, C. T. (2011). The overall theme park experience: A visitor satisfaction tracking study. Journal of Vacation Marketing, 17(2), 127-138. https://doi.org/10.1177/1356766710392480
• Guttentag, D. (2016) Why Tourists Choose Airbnb: A Motivation-Based Segmentation Study Underpinned by Innovation Concepts. [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. University of Waterloo.
• Hair, Jr. J. F., Black, William C., Babin, B. J., & Anderson, R.E., (2014). Multivariate Data Analysis. Pearson New International Edition.
• IsoAhola, S. E. (1982). Toward a social psychological theory of tourism motivation: A rejoinder. Annals of Tourism Research, 9(2), 256-262. https://doi.org/10.1016/0160-7383(82)90049-4
• Johns, N., & Gyimothy, S. (2003). Postmodern family tourism at Legoland. Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 3(1), 3-23. https://doi.org/10.1080/15022250310001549
• Kline, R.B. (2011). Principles and Practice of Structural Equation Modeling. Guilford Press.
• Kline, R.B. (2016) Principles and Practice of Structural Equation Modeling. 4th Edition, Guilford Press
• Kotler, P. (2012). Günümüzde Pazarlamanın Temelleri. (Ü. Şensoy, Çev.). Optimist.
• Krom, İ. (2019). Experiential marketing and online consumer engagement that carry your brand to the future: Legoland case. Ö. Yılmaz (Ed.). New Trends in Management Studies içinde. (pp. 149-164). Peter Lang.
• Lang, C. T., & O'Leary, J. T. (1997). Motivation, participation, and preference: A multi-segmentation approach of the Australian nature travel market. Journal of Travel & Tourism Marketing, 6(3-4), 159-180. https://doi.org/10.1300/J073v06n03_10
• London, M. (1999). Shopping Centers as a Place of Business. ICSC, Shopping Center Management. içinde (ss.1-19). International Council of Shopping Centers.
• Malhotra, N. K. (2007). Marketing Research: An Applied Orientation. Prentice-Hall.
• McCarthy, W. (2019). ‘Meet me on main street’: Disneyland as place attachment for Southern Californians. Tourism Geographies, 21(4), 586-612. https://doi.org/10.1080/14616688.2018.1545252
• Michman, R. D. (1991). Lifestyle Market Segmentation. Bloomsbury Academic.
• Musfha, S. K., Setiyorini, H. P. D., & Khaerani, R. (2025). Motivation-Based Segmentation of Theme Park Visitors. Media Wisata, 23(1), 270-287. https://doi.org/10.36276/mws.v23i1.922
• Oğuz, Y. E., & Timur, B. (2020) Temalı parklarda müşteri deneyimi, memnuniyet ve tekrar ziyaret niyeti: Sazova bilim, sanat ve kültür parkı üzerine bir çalışma. Social, Mentality and Researcher Thinkers Journal, 6(30), 419-430. http://dx.doi.org/10.31576/smryj.480
• Park, K. S., Reisinger, Y., & Park, C. S. (2009). Visitors' motivation for attending theme parks in Orlando, Florida. Event Management, 13(2), 83-101. https://doi.org/10.3727/152599509789686308
• Pikkemaat, B., & Schuckert, M. (2006). The ‘new customer’in the experience economy–ımplications for the management of theme parks with an edutainment focus. Time Shift, Leisure and Tourism, 233-247. http://www.uibk.ac.at/c/c4/c436/tourism/index.html
• Pine, B. J., & Gilmore, J. H. (1998). Welcome to the experience economy. Harvard Business Review, 76(4), 29-36.
• Süzen, M. & Kılıçer, T. (2024). Deneyimsel Pazarlama Bakış Açısıyla Öğrence Parklarındaki Tüketici Tipolojileri Üzerine Bir Araştırma. Journal of Academic Opinion, 4(1), 16-26. https://academicopinion.org/index.php/pub/article/view/51
• Tan, W. K., & Huang, S. Y. (2020). Why visit theme parks? A leisure constraints and perceived authenticity perspective. Journal of Retailing and Consumer Services, 57, 1-8. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2020.102194
• Weun, S., Jones, M. A., & Beatty, S. E. (1998). Development and validation of the impulse buying tendency scale. Psychological Reports, 82(3), 1123-1133. https://doi.org/10.2466/pr0.1998.82.3c.1123
• Wirtz, J., & Lee, M. C. (2003). An examination of the quality and context-specific applicability of commonly used customer satisfaction measures. Journal of Service Research, 5(4), 345-355. https://doi.org/10.1177/1094670503005004006
• Xie, P. F., & Luo, J. (2021). Investigating visitor attitudes towards the reopening of a theme park: an application of the push-pull-mooring model. Journal of Travel & Tourism Marketing, 38(8), 867-880. https://doi.org/10.1080/10548408.2021.1961653
• Yorulmazer, S. (2022). Tema Parklar Kapsamında Ziyaretçi Deneyiminin Değerlendirilmesi: Antalya The Land of Legends Örneği. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Zafeiroudi, A., & Kouthouris, C. (2023). Segmenting visitors of a Greek recreational theme park using factors that motivate attendance. Managing Sport and Leisure, 28(2), 120-134. https://doi.org/10.1080/23750472.2020.1860802
• Zhang, T., Li, B., & Hua, N. (2021). Chinese cultural theme parks: text mining and sentiment analysis. Journal of Tourism and Cultural Change, 20(1–2), 37–57. https://doi.org/10.1080/14766825.2021.1876077 İnternet kaynakları
• https://blog.turkishairlines.com/tr/dunyanin-en-cok-ziyaret-edilen-tema-parklari/
• https://www.coraltatil.com/blog/disneyland-parklari/
• https://www.legoland.com
• https://www.thelandoflegends.com/tema-park
• https://vialand.com/hakkimizda