Büyük Ebeveynle Yakınlık ile Çocukların Yaşam Doyumu, Benlik Saygısı ve Zorbalık Davranışları Arasındaki İlişki

Bu makalenin ilk hali 31 Ağustos 2025 tarihinde yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijsi/article/1696482

Düzeltme Notu

International Journal of Social Inquiry Dergisi 2025/Ağustos dönemi sayısında (Cilt:18, Sayı:2) yer alan n 6 sıra numaralı makale için yazarlar tarafından düzeltme talebinde bulunulmuştur. Makalenin giriş kısmında (s.329) bir paragrafta yer alan bazı kaynakların güncellenmesi gerektiği yazarlar tarafından makale yayınından sonra fark edilmiştir.

Öz

Bu araştırmanın amacı, büyük ebeveynlerle yakınlık ile çocukların yaşam doyumu, benlik saygısı ve zorbalık davranışları arasındaki ilişkinin belirlenmesidir. Kesitsel türde nicel tekniklerle yürütülen araştırmanın verileri Muğla’nın Fethiye ve Köyceğiz ilçelerinde, 132 (12,6 ± 0,8 yaş) ortaokul öğrencisi ile yüz yüze ve online yapılan anketlerle toplanmıştır. Veri toplama formu olarak tanımlayıcı veri formu, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği, Akran Zorbalığı Ölçeği ve Yaşam Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın verileri Pearson ve Spearman’s korelasyon testleri ile analiz edilmiştir. Araştırmaya katılan çocukların yaklaşık %38'i anneannelerini birincil büyük ebeveynleri olarak tanımlamıştır. Büyük ebeveynlerle aynı evde yaşama süresi arttıkça çocukların benlik saygıları artarken, kurban olma davranış düzeyleri azalmaktadır. Büyük ebeveynle temas sıklığı, ilişkinin derecesi, birlikte yapılan aktivitelerin sayısı ve büyük ebeveyne verilen önem ile çocukların yaşam doyumları arasında pozitif yönde bir ilişki vardır. Ayrıca büyük ebeveynlerden alınan bakım süresi arttıkça çocukların zorbalık davranışları azalmakta, yüz yüze temas sıklığı ve paylaşılan aktiviteler arttıkça da çocukların kurban olma davranışları azalmaktadır. Sonuç olarak, büyük ebeveynlerle yakın ilişkilerin çocukların psikososyal gelişimleri için önemli olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Büyük Ebeveyn Yakınlığı
• Büyük Ebeveyn-Torun İlişkisi
• Kuşaklar Arası İlişkiler
• Psikososyal Gelişim

Etik Beyan

Bu çalışmada etik ilke ve standartlara uyulduğu beyan edilmiştir. Bu çalışma için Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Tıp ve Sağlık Bilinleri Etik Kurulu’ndan onay alınmıştır (Karar Tarihi: 04.04.2023, Karar No. 58).

The Relationship Between Grandparental Closeness and Children’s Life Satisfaction, Self-Esteem, and Bullying

Bu makalenin ilk hali 31 Ağustos 2025 tarihinde yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijsi/article/1696482

Öz

The aim of the study was to explore the relationship between grandparental closeness, satisfaction with life, self-esteem and bullying behaviours in children. The data for the study were collected using face-to-face and online questionnaires. The data for this cross-sectional quantitative study were collected through the administration of face-to-face and online questionnaires. The study population comprised 132 (12.6 ± 0.8 years) secondary school students from the Fethiye and Köyceğiz districts of Muğla. Data was collected using instruments such as descriptive data form, Rosenberg Self-Esteem Scale, Bullying Scale and Life Satisfaction Scale. The data of the study were analysed with Pearson and Spearman's correlation tests. Approximately 38% of the children participating in the study identified their maternal-grandmother as their primary grandparent. As the duration of living in the same house with grandparents increases, children's self-esteem increases and the level of victimisation decreases. There is a positive relationship between the frequency of contact with the grandparent, the degree of the relationship, the number of activities done together and the importance given to the grandparent and the life satisfaction of the children. In addition, as the duration of care received from grandparents increases, children's bullying behaviours decrease, and as the frequency of face-to-face contact and shared activities increase, children's victimisation behaviours decrease. Consequently, it can be concluded that the presence of a close relationship with grandparents is a significant contributing factor to children's psychosocial development.

Anahtar Kelimeler

• Grandparental Closeness
• Grandparent-Grandchild Relationship
• İntergenerational Relationships
• Psychosocial Development

Kaynakça

1. Adıgüzel, C., Seda, S., Dümenci, B., & Topal, M. (2020). Çekingenlik davranışının tespiti ve giderilmesine ilişkin şema yaklaşımı ile büyük ebeveyn-ebeveyn ve çocuk ilişkisi. Gelişim ve Psikoloji Dergisi (GPD) , 1(1), 17-25.
2. Altan, S., & Tarhan, S. (2018). Büyükanneden toruna: Yaşam boyu öğrenme sürecinde değer ve beceri aktarımı. Bartın Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 26-42.
3. Arpacı, F., & Bekar, A. (2013). Opinions of children about their interactions with grandparents. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29, 11-29.
4. Attar-Schwartz, S., & Buchana, A. (2020). Grandparenting and adolescent well-being: evidence from the UK and Israel. The Role of Grandparents in the 21st Century, 89-101. https://doi.org/10.4324/9780429022180-7
5. Attar-Schwartz, S., & Huri, Y. (2019). Grandparental support and life satisfaction among adolescents in residential care. Children and Youth Services Review, 96, 70-78. https://doi.org/10.1016/J.CHILDYOUTH.2018.11.033
6. Attar-Schwartz, S., & Khoury-Kassabri, M. (2016). The moderating role of cultural affiliation in the link between emotional closeness to grandparents and adolescent adjustment difficulties and prosocial behavior. American Journal of Orthopsychiatry, 86(5), 564-572. https://doi.org/10.1037/ORT0000195
7. Aubel, J. (2012). The role and influence of grandmothers on child nutrition: culturally designated advisors and caregivers. Maternal & child nutrition, 8(1), 19-35. https://doi.org/10.1111/J.1740-8709.2011.00333.X
8. Bengtson, V. L. (2001). Beyond the nuclear family: The increasing importance of multigenerational bonds. Journal of Marriage and Family, 63(1), 1-16. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2001.00001.x

9. Bol, T., & Kalmijn, M. (2016). Grandparents’ resources and grandchildren’s schooling: Does grandparental involvement moderate the grandparent effect? Social Science Research, 55, 155-170. https://doi.org/10.1016/J.SSRESEARCH.2015.09.011
10. Canatan, A. (2008). Toplumsal değerler ve yaşlılar. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 1, 62-71.
11. Chen, X., & Farruggia, S. P. (2002). Culture and adolescent development. İçinde B. B. Brown, R. W. Larson, & T. S. Saraswathi (Ed.), The world's youth: Adolescence in eight regions of the globe (ss. 59–94). Cambridge University Press.
12. Çiftçi, A. (2008). Ailedeki yaşlı bireyler. İçinde A. R. Kalayci, M. N. Nuruan, A. Ciftci, & R. B. Sen (Ed.), V. Aile şurası “Aile destek hizmetleri” bildirileri (ss. 222-231). T.C. Başbakanlık Aile Ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü Yayınları.
13. Çuhadaroğlu, F. (1986). Adölesanlarda benlik saygısı [Uzmanlık Tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Türkiye Yükseköğretim Kurulu Tez Merkezi.
14. Dağlı, A., & Baysal, N. (2016). Yaşam doyumu ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(59), 1250-1262. https://doi.org/10.17755/esosder.75955
15. Dench, G., & Ogg, J. (2002). Grandparenting in Britain: A baseline study. Institute of Community Studies.
16. Diener, E., Emmons, R. A., Larsem, R. J., & Griffin, S. (1985). The Satisfaction with life scale. Journal of Personality Assessment, 49(1), 71-75. https://doi.org/10.1207/S15327752JPA4901_13
17. Dong, S., Dong, Q., & Chen, M. (2024). The Relationship between grandparents’ violent discipline and school bullying behavior among left-behind children. Journal of Interpersonal Violence, 40(1-2), 177-203. https://doi.org/10.1177/08862605241246001
18. Donnellan, M. B., Trzesniewski, K. H., Robins, R. W., Moffitt, T. E., & Caspi, A. (2005). Low self-esteem is related to aggression, antisocial behavior, and delinquency. Psychological Science, 16(4), 328–335. https://doi.org/10.1111/j.0956-7976.2005.01535.x
19. Dunifon, R., & Bajracharya, A. (2012). The role of grandparents in the lives of youth. Journal of family issues, 33(9), 1168. https://doi.org/10.1177/0192513X12444271
20. Dunifon, R., & Kowaleski-Jones, L. (2007). The ınfluence of grandparents in single-mother families. Journal of Marriage and Family, 69(2), 465-481. https://doi.org/10.1111/J.1741-3737.2007.00377.X
21. Elder GH, Conger RD. Children of the Land. University of Chicago Press; 2019. doi:10.7208/chicago/9780226224978.001.0001
22. Erdem, R., Çetintürk, İ., & Kuh, Z. (2020). Sağlık hizmeti kullanımında aile tipinin rolü: “Büyük ebeveyn etkisi”. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 316-326. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1180141
23. Farrow, C. (2014). A comparison between the feeding practices of parents and grandparents. Eating Behaviors, 15(3), 339-342. https://doi.org/10.1016/J.EATBEH.2014.04.006
24. Findler, L., Ben-Ari, O. T., Nuttman-Shwartz, O., & Lazar, R. (2013). Construction and validation of the multidimensional experience of grandparenthood set of inventories. Social Work Research, 37(3), 237-253. https://doi.org/10.1093/SWR/SVT025
25. George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10. bs). Allyn & Bacon.
26. Griggs, J., Tan, J.-P., Buchanan, A., Attar-Schwartz, S., & Flouri, E. (2010). “They’ve always been there for me”: Grandparental ınvolvement and child well-being. Children & Society, 24(3), 200- 2014. https://doi.org/10.1111/j.1099-0860.2009.00215.x
27. Harwood, R. L. (2001). Culture and the development of children's action: A cultural-historical theory of development. İçinde J. L. Roopnarine & D. B. Carter (Ed.), Grandparenting in the 21st Century (ss. 21–40). The Guilford Press.
28. Hazer, O. (2012). Factors affecting the perception of the qualities of grandparents by adolescents. Journal of Faculty of Letters, 29(1), 123-141. https://www.researchgate.net/publication/320451224_Factors_Affecting_the_Perception_of_the_Qualities_of_Grandparents_by_Adolescents.
29. Horsfall, B., & Dempsey, D. (2018). Grandmothers and grandfathers looking after grandchildren: Recent Australian research. Family Relationships Quarterly, 18, 10-13. www.oecd.org/dataoecd/45/27/37864512.pdf
30. Huo, M., Kim, K., Zarit, S. H., & Fingerman, K. L. (2018). Support grandparents give to their adult grandchildren. The Journals of Gerontology: Series B, 73(6), 1006-1015. https://doi.org/10.1093/GERONB/GBW208
31. Kakunje, A. (2024). The ımportant role of grandparents in a child’s development. Archives of Medicine and Health Sciences, 12(2), 141-142. https://doi.org/10.4103/AMHS.AMHS_253_24
32. Kutlu, F., & Aydın, G. (2010). Akran zorbalığı ölçek geliştirme ön çalışması: Kendini bildirim formu . Türk Psikoloji Yazılar, 13(25), 1-12.
33. Lin, W. H., & Yi, C. C. (2019). Subjective well-being and family structure during early adolescence: A prospective study. Journal of Early Adolescence, 39(3), 426-452. https://doi.org/10.1177/0272431618770785.
34. Loury, L. D. (2006). All in the extended family: Effects of grandparents, aunts, and uncles on educational attainment. American Economic Review, 96(2), 275-278. https://doi.org/10.1257/000282806777212099
35. Lussier, G., Deater‐Deckard, K., Dunn, J., & Davies, L. (2002). Support across two generations: Children's closeness to grandparents following parental divorce and remarriage. Journal of Family Psychology, 16(3), 363–376. https://doi.org/10.1037/0893-3200.16.3.363
36. Mansson, D. H. (2013). College students’ mental health and their received affection from their grandparents. Communication Research Reports, 30(2), 157-168. https://doi.org/10.1080/08824096.2012.763028
37. Mansson, D. H., & Booth-Butterfield, M. (2011). Grandparents’ expressions of affection for their grandchildren: Examining grandchildren’s relational attitudes and behaviors. Southern Communication Journal, 76(5), 424-442. https://doi.org/10.1080/1041794X.2010.508554
38. Mare, R. D. (2011). A Multigenerational View of Inequality. Demography, 48(1), 1-23. https://doi.org/10.1007/s13524-011-0014-7
39. Milovanska-Farrington, S. (2021). The effect of parental and grandparental supervision time ınvestment on children’s early-age development. Research in Economics, 75(3), 286-304. https://www.iza.org/publications/dp/14271/the-effect-of-parental-and-grandparental-supervision-time-investment-on-childrens-early-age-development.
40. Modin, B., Erikson, R., & Vågerö, D. (2013). Intergenerational continuity in school performance: Do grandparents matter? European Sociological Review, 29(4), 858-870. https://doi.org/10.1093/ESR/JCS064 Rosenberg, M. Conceiving the self. Basic Books; 1979.
41. Ruiz, S. A., & Silverstein, M. (2007). Relationships with grandparents and the emotional well-being of late adolescent and young adult grandchildren. Journal of Social Issues, 63(4), 793-808. https://doi.org/10.1111/J.1540-4560.2007.00537.X
42. Sadruddin, A. F. A., Ponguta, L. A., Zonderman, A. L., Wiley, K. S., Grimshaw, A., & Panter-Brick, C. (2019). How do grandparents influence child health and development? A systematic review. Social science & medicine (1982), 239. https://doi.org/10.1016/J.SOCSCIMED.2019.112476
43. Schatz, E., & Seeley, J. (2015). Gender, ageing and carework in East and Southern Africa: A review. Global public health, 10(10), 1185-1200. https://doi.org/10.1080/17441692.2015.1035664
44. Schmid, W. (2018). Anne baba ve büyükanne büyükbaba olmanın sevinçleri üzerine. İstanbul: İletişim Yayınları.
45. Öztürk M. S., Hazer O. The intergenerational activities: Perspectives of young grandchildren. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2017;(53):55-71.
46. Şener, A. (2009). Yaşlılık, yaşam doyumu ve boş zaman faaliyetleri. Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar E-dergisi, 1,1-18.
47. Tang, W., Wang, G., Hu, T., Dai, Q., Xu, J., Yang, Y., & Xu, J. (2018). Mental health and psychosocial problems among Chinese left-behind children: A cross-sectional comparative study. Journal of Affective Disorders, 241, 133-141. https://doi.org/10.1016/J.JAD.2018.08.017
48. Taşkın, M., & Akçay, S. (2019). Torunlarına Bakan Büyükannelerin Deneyimlerine İlişkin Nitel Bir Araştırma. Toplum ve Sosyal Hizmet. 30(2), 583-606.
49. Tunca, A. (2022). Developmental and Intergenerational Comparison of Child Rearing Experiences. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 23(1), 414-432. https://doi.org/10.17679/inuefd.935926
50. Tunca, A., & Durmuş, E. (2019). Büyükannelerin torun büyütme yaşantılarının incelenmesi. SEFAD, 41, 209-226. https://doi.org/10.21497/sefad.586615
51. TÜİK. (2025). İstatistiklerle yaşlılar, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2024-54079
52. Ugur, S. B. (2019). Çocuk bakımında büyükannelik ve büyükbabalık: Toplumsal cinsiyet tartışmaları bağlamında nitel bir araştırma. MAKÜ-Uyg. Bil. Derg, 3(1), 122-154. https://doi.org/10.31200/makuubd.532016
53. Uhlenberg, P., & De Jong Gierveld, J. (2004). Age-segregation in later life: An examination of personal networks. Ageing and Society, 24(1), 5-28. https://doi.org/10.1017/S0144686X0300151X
54. UNFPA. (2024). World population dashboard. https://www.unfpa.org/data/world-population-dashboard
55. Viguer, P., Meléndez, J. C., Valencia, S., Cantero, M. J., & Navarro, E. (2010). Grandparent-grandchild relationships from the children’s perspective: shared activities and socialization styles. The Spanish journal of psychology, 13(2), 708-717. https://doi.org/10.1017/S1138741600002377
56. Xue-Yan, Z., Dong-Mei, L., Dan-Dan, X., & Le-Shan, Z. (2016). Obese Chinese Primary-School Students and Low Self-Esteem: A Cross-Sectional Study. Iranian Journal of Pediatrics, 26(4), e3777. https://doi.org/10.5812/IJP.3777
57. Yoo, Y., Feng, X., & Day, R. D. (2013). Grandparent involvement and children's behavioral outcomes: The mediating role of parent–child relationships. Journal of Family Psychology, 27(3), 439–448. https://doi.org/10.1037/a0032889