POLITICAL RELATIONSHIP NORTHERN AZERBAIJAN WITH OTTOMAN IN THE PERIOD OF KHANATES

Öz

Azerbaijan is located in strategically and geopolitically important transition point in East-Western and North-Southern axis. At the same time from geographical point of view it historically is located on the ancient Silk Road, which starts from Chine and passing through Asia reaches to western poles of Europe. After the death of Nadir Shah (1747), who had a short but an effective authority in Iran after Safawids, khanates period started in Azerbaijan. Azerbaijan khanates occurred in the result of the independence movements of the nations in very complicated historical conditions and in a period characterized with difficult problems in the international relations. After the restoration of the statism in the shape of khanates in Azerbaijan these khanates began to try maintaining independent foreign policy. The basic characters of this policy for khans were to protect their own dominance and to guarantee the foreign economic relations. In the war period between Russia and Ottoman which occurred in 1768-1774 years the relation between Azerbaijan khanates and Ottoman became stronger. Throughout the history, Ottoman-Azerbaijan relations have been continued logically, realistically and with friendly motives to provide permanent peace and stability. In the beginning of 19th century, Azerbaijan territory was the scene of the long power struggle between Iran, who started to lose its power and Russia, who made an effort to occupy the territory. The absence of a central governmental authority, in that term, increased conflicts between khanates and weakened them against any external interventions. Because Ottoman had been fighting against Europe and Tsarist Russia, it wasn’t able to console in the struggles of the territory. The so-called geopolitical rable has brought Russia to an advantageous status as the most effective external power. Essentially, Russia has taken Caucasus under its control performing its “devide and rule” policy successfully.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaijan,Russia,Ottoman Empire,Azerbaijani Khanate,Political Relations

HANLIKLAR DÖNEMİNDE KUZEY AZERBAYCAN’IN OSMANLI İLE SİYASİ İLİŞKİLERİ

Öz

Azerbaycan stratejik ve jeopolitik açıdan, Doğu-Batı ve Kuzey-Güney eksenlerinde çok önemli bir geçiş noktasında bulunmaktadır. Aynı zamanda coğrafi konumu itibariyle de tarihsel bakımdan doğuda Çin’den başlayan Asya’nın içerilerinden geçerek Avrupa’nın batı uçlarına kadar uzanan kadim‘İpek Yolu’nun üzerinde yerleşmektedir. Safeviler sonrası İran’da kısa süren ancak etkili bir otoriteye sahip olan Nadir Şah’ın ölümünden (1747) sonra Azerbaycan’da hanlıklar dönemi başlamıştır. Azerbaycan hanlıkları, oldukça karmaşık tarihî koşullarda, uluslararası ilişkilerdeki sorunların olduğu bir dönemde, halkların özgürlük hareketleri sonucu meydana gelmiştir. Azerbaycan’da hanlıklar şeklinde devletçilik restore edildikten sonra, bu hanlıklar bağımsız dış politikalar izlemeye gayret etmişlerdir. Bu politikanın temel yönleri, başlıca hanlar tarafından kendi hâkimiyetlerini korumak ve dış ekonomik ilişkileri sağlama almaktı. Azerbaycan hanlıkları ile Osmanlı Devleti’nin karşılıklı ilişkileri 1768-1774 yıllarında yaşanan Rusya-Osmanlı Devleti Savaşı döneminde daha da güçlenmiştir. Osmanlı-Azerbaycan ilişkileri tarihsel süreçte akılcı, gerçekçi, kalıcı barış ve istikrarı sağlama için dostane Saikler doğrultusunda sürdürülmüştür. 19. yüzyılın başlarında tam manasıyla bir hâkimiyet mücadelesine sahne olan Azerbaycan coğrafyasında, gücünü kaybetmeye başlayan İran’la, bölgeyi ele geçirmeye çalışan Rusya uzun sürecek bir mücadelenin içine girmişlerdir. Bu dönemde Azerbaycan’da merkezi bir devlet otoritesinin bulunmayışı hem hanlıklar arsındaki ekonomik ve politik çekişmeleri daha bariz bir durumda seyretmeye sevk etmiş hem de onları dış müdahaleler karşısında zayıf bırakmıştır. Osmanlı Devleti ise Avrupa güçleri ve Çarlık Rusya’sı ile sürdürmekte olduğu yıpratıcı savaşlardan dolayı bölgedeki güç mücadelelerinde tam anlamıyla konsolide olmamıştır. Söz konusu jeopolitik rable, bölgede en etkili dış göç olarak Rusya’yı avantajlı bir duruma taşımıştır. Nihayetinde Rusya  “böl ve yönet” politikalarını başarılı bir şekilde uygulayarak Kafkasları tamamen kontrolü altına almıştır.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaycan,Rusya,Osmanlı Devleti,Azerbaycan Hanlıkları,Siyasi İlişkiler

Kaynakça

1. Adıgözel, Mirze Bey (1989). Karabağname. Bakı: Yazıcı Neşriyatı.
2. Ahundov, Nazim (1989). Garabağ Salnameleri. Bakü: Yazıçı Neşriyatı.
3. Aşurbeylı, Sara (2006). Azerbaycan Dili ve Tarihi Bakü Şeherinin Tarihi. Bakü: Avrasiya Press Yayıları.
4. Aşurbeyli, Sara (1998). Bakü Şeherinin Tarihi Bakü: Azerbaycan Dövlet Neşriyyatı.
5. Aydoğmuşoğlu, Cihat (2001). “Abbas Mirza (1789-1833) ve Dönemi”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 19 (4), 128 – 137.
6. Bronevski, Semen (1823). Noveyşiya Geografiçeskaya İ İstoriçeskaya İzvestiya O Kavkaze, T.2. Moskva: İzdatelstvo Tip. S Selivanskogo, Moskva 1823.
7. Caferoğlu, Ahmet (1940). Azerbaycan. İstanbul: Cumhuriyet Matbaası.
8. Cavanşir, Ahmet (1993). Karabağ Hanlığının Tarihi. İstanbul: Türkmenistan Türkleri İle Dayanışma Derneği Yayınevi.

9. Dubrovin, N.F. (1871). İstorii Voym İ Vladiçestvo Russkiy Na Kafkaze, Sankt Peterburg, 1871. T. II.
10. Eiyev, Fuad; Hesenov, Urfan (2007). İrevan Hanlığı. Bakı: Şerg-Qerb Yayınları.
11. Gökçe, Cemal (1979). Kafkasya ve Osmanlı İmparatorluğu’nun Kafkasya Siyaseti. İstanbul: Şamil Eğitim ve Kültür Vakfı Yayınları.
12. Hemidoğlu, Ramin İbadov (2002). “Şeki Hanlığı ve Osmanlı İmparatorluğu ile İlişkileri”, Ankara Türkler Ansiklopedisi, V, 74-75.
13. Hüseynov, Yunis Rzaoğlu, (2007) Karabağnameler, Azerbaycan Tarihini Öğrenmek İçin Kaynak Gibi. Bakı: Elm Neşriyatı.
14. İsmayılov Mehman, Bağırov Mahir (1997). Şeki Hanlığı. Bakı: Yayını yok.
15. İşipek, Ali Rıza; Aydemir, Oğuz (2006). Çeşme Deniz Savaşı 1768-1774 Osmanlı Rus Savaşları. İstanbul: Denizler Kitapevi.
16. Karabağlı, Mirza Cemal Cevanşir (1990). Karabağ Tarihi. Ankara: Kök Yayınları.
17. Karabağlı, Mirze Camal Cavanşir (1989). Karabağ Tarihi. Bakı: Yazıcı.
18. Kozubski, E.İ (1906). İstoriya Goroda Derbenta. Moskva: Russkaya Tipografiya V. M. Sorokina, Temir-Han Şura.
19. Köprülü, M. Fuat (1993). “Azerî”, İslam Ansiklopedisi, İstanbul: MEB. Yayınları 2.
20. Kutluk, Adnan (1950). “Azerbaycan Hanlıkları”, Türk Ansiklopedisi, Ankara: Milli Eğitim Basımevi, 1950, C. IV
21. Markova, Olga (1966). Rossiya, Zakavkazie İ Mejdunarodnıe Otnoşenie v XVII Veke. Moskva: İzdatelstvo Nauka.
22. Mehman, Süleyman (1997). İrevan Hanlığının Rusiyaya Birleştirilmesi Tarihi, Bakü: Herb Neşriyatı.
23. Mehmetov, İsmail (2011). Türk Kafkasında Siyasi ve Etnik Yapı, Eskı Çağlardan Günümüze Azerbaycan Arasında Azerbaycan (Lenkeran Hanlığı). İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
24. Mehmetov, İsmail (2009) Türk Kafkas’ında Siyasi ve Etnik Yapı, Eski Çağlardan Günümüze Azerbaycan Tarihi. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
25. Mehmetov, İsmail (2009). Türk Kafkasında Siyasi ve Etnik Yapı, Eskı Çağlardan Günümüze Azerbaycan Tarihi, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
26. Memmedov, Hasım (1989). Osmanlı İmperyasının Harici Siyasetinde Azerbaycan Hanlıkları, Azerbaycan Elimler Akademisi, Haverleri Tarihi, Fəlsəfə və Hüquq seriyası, N 3, 44.
27. Memmedova, İrade (2011) Rusya İle İran Arasında Azerbaycan (Lenkeran Hanlığı). İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
28. Memmedova, İrade (2002). “Talış (Lenkeran) Hanlığı”, Türkler Ansiklopedisi, V, Ankara, 101-112.
29. Mustfazade, Tofiq Teyyuboğlu, (2002). “Guba Hanlığı”, Ankara Türk Ansiklopedisi V, 82-93.
30. Necefli, Gültekin (2002). Azerbaycan Hanlıklarının Osmanlı Devleti Ile Siyasi Alakaları (XVII. asrın II. yarıyılı). Bakı: Nurlar Yayınevi.
31. Nusretoğlu, Telman (2012). Rusyanın Azerbaycanda Hâkimiyet Kurma Mücadelesi (1801-1813). İstanbul: İstanbul Matbaacılık.
32. Paşayeva, Elza (2004). 1801-1830 İllerde Rusiya, Türkiye ve İran Münasibetlerinde Azerbaycan Problemi. Bakü: Nurlan Yayınları.
33. Sadıqov, H (1991). Rusiya-Türkiyə münasibətlərində Cənubi Qafqaz problemi (1787- 1829-cu illər). Bakı.
34. Umudoğlu, Vidadi (2000). “Kuzey Azerbaycan Çar Rusyası Tarafından İşgali ve Sömürgeciliğe Karşı Mücadele (1801-1826)”. İstanbul Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 124, 55- 76
35. Yüksel, İbrahim (1988). “Carlık Rusya’sının Azerbaycan’ı İstilası ve Osmanlı Devletinin Tutumu”. İstanbul Kafkas Araştırmaları.