Doğu Akdeniz’de enerji güvenliği ve jeopolitik

Öz

Bu makale, Doğu Akdeniz’deki enerji iş birlikleri ve çatışmalarının, bölgesel ve küresel enerji güvenliği ile jeopolitik dengeler üzerindeki etkilerine ve Türkiye’nin bölgedeki enerji stratejisine odaklanmaktadır. Araştırma, nitel araştırma metodu çerçevesinde durum çalışması ve doküman analizi yöntemlerine dayanmaktadır. Bölgede keşfedilen doğal gaz rezervleri, Doğu Akdeniz’i yalnızca enerji arzı açısından değil, aynı zamanda jeopolitik ve ekonomik çıkarların kesişim noktası haline getirmiştir. Bu durum, bölge ülkeleri arasında stratejik iş birliklerinin artmasına ve rekabetin daha da derinleşmesine yol açmıştır. Enerji kaynaklarının üretimi, taşınması ve ticaretine yönelik artan ihtiyaç, devletlerarası ilişkilerde enerji diplomasisinin belirleyici rolünü pekiştirmektedir. Enerji kaynaklarının yönetimi, iletimi ve paylaşımı etrafında şekillenen uluslararası ilişkiler, bölge ülkeleri arasında hem iş birliği olanakları hem de çatışma riskleri doğurmaktadır. Çalışma, enerji güvenliğinin sürdürülebilirliği için bölgesel gerilimlerin uluslararası hukuk çerçevesinde çözüme kavuşturulması gerektiğini vurgulamakta; geliştirilecek çok taraflı politik ve ekonomik iş birliklerinin, bölgedeki istikrara ve enerji kaynaklarının barışçıl kullanımına katkı sunacağını ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Doğu Akdeniz
• enerji güvenliği
• enerji jeopolitiği
• Levant
• Mavi Vatan

Energy security and geopolitics in the Eastern Mediterranean

Öz

This article focuses on the energy cooperation and conflicts in the Eastern Mediterranean and their implications for regional and global energy security as well as geopolitical balances, with particular emphasis on Türkiye’s energy strategy in the region. The research is based on a qualitative methodology, employing case study and document analysis methods. The discovery of natural gas reserves in the region has transformed the Eastern Mediterranean into not only a critical source of energy supply but also a focal point where geopolitical and economic interests intersect. This development has led to both strategic alliances and escalating rivalries among the regional states. The growing need for the production, transportation, and trade of energy resources has reinforced the decisive role of energy diplomacy in inter-state relations. The international relations shaped around the management, transmission, and distribution of energy resources have given rise to both opportunities for cooperation and risks of conflict among regional countries. The study emphasizes the necessity of resolving regional tensions within the framework of international law in order to ensure the sustainability of energy security. It argues that the development of multilateral political and economic collaborations would contribute to regional stability and the peaceful utilization of energy resources.

Anahtar Kelimeler

• Eastern Mediterranean
• energy security
• energy gepolitics
• Levant
• Homeland

Kaynakça

1. AA (Anadolu Ajansı). (2019). Doğu Akdeniz'de neler oluyor, şu linkte bulunabilir: https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/dogu-akdenizde-neler-oluyor/1529776 (Erişim tarihi: 10 Mayıs 2022).
2. Acer, Y. (2019). Doğu Akdeniz’de Deniz Yetki Alanları ve Türkiye-Libya Mutabakatı. Seta Analiz, 301, 1-18.
3. Adamides, C., & Christou, O. (2014). Policy dilemmas of energy securitization in the Eastern Mediterranean. Euro-pean Consortium for Political Research (ECPR) General Conference, Glasgow, UK.
4. Akbari, A. M. (2022). The East-Med pipeline and the European-Turkish relations, March 1, 2022, RIAC, https://russiancouncil.ru/en/blogs/arash-akbari/the-eastmed-pipeline-and-the-europeanturkish-relations/
5. Arıdemir, H. & Allı, Ç. (2019). Doğu Akdeniz bölgesindeki Münhasır Ekonomik Bölge tartışmalarının analizi. İktisa-di İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 4 (10), 188-202.
6. Atun, Y. & Atun, A. (2018). Doğu Akdeniz’de yeni siyasi dengeler, Turan-Sam, 10 (39), 7-14.
7. BooksonTurkey. (2022). Mavi Vatan Doktrini, dünya ve Doğu Akdeniz, şu linkte bulunabilir: https://www.booksonturkey.com/mavi-vatan-doktrini-ve-dogu-akdeniz/ (Erişim tarihi: 20 Aralık 2024).
8. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9 (2), 27-40. DOI 10.3316/QRJ0902027

9. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş., Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri, Ankara: Pegem Akademi.
10. Campos, A. & Fernandes, C. P. (2017). The Geopolitics of Energy, in Geopolitics of Energy and Energy Security, (Edt. Carla Patrício Fernandes & Teresa Ferreira Rodrigues), pp. 23-40, Instituto da Defesa Nacional.
11. Ceyhun, G. Ç. (2014). Türkiye, Kıbrıs ve İsrail üçgeninde Doğu Akdeniz’in güvenlik sorunları, Uluslararası Enerji ve Güvenlik Kongresi bildiriler kitabı, BİLGESAM, 23-24 Eylül 2014, İzmit/Kocaeli. ss. 28- 43.
12. Christou, O., & Adamides, C. (2013). Energy securitization and desecuritization in the New Middle East. Security Dialogue, 44 (5–6), 507–522.
13. Colibasanu, A. (2021). Blue Homeland: Turkey’s strategy in the Eastern Mediterranean, Euractiv, https://www.euractiv.com/section/global-europe/opinion/blue-homeland-turkeys-strategy-in-the-eastern-mediterranean/
14. Collinsworth, D. A. (2012). Doğu Akdeniz gazı ve Türkiye’nin Duruşu, Kıbrıs açık denizindeki hidrokarbonlar bölge-sel siyaset ve servet dağılımı adlı kitapta bölüm, PCC Raporu 1/2012. Friedrich Ebert Stiftung. ss. 23-28.
15. Denizli, C., Akengin, H. & Karaca, A. (2023). Doğu Akdeniz hidrokarbon yatakları, deniz yetki alanları ve sınır an-laşmazlıkları üzerine jeopolitik bir değerlendirme. Türk Coğrafya Dergisi, sayı 84, ss. 233-247. https://doi.org/ 10.17211/tcd.1308226
16. Ediger, V. Ş., Devlen, B. & Bingöl M. D. (2012). Levant’ta büyük oyun: Doğu Akdeniz’in enerji jeopolitiği, Ulusla-rarası İlişkiler Dergisi, 9 (33), 73-92.
17. El-Katiri, L. & El-Katiri, M. (2014), Regionalizing East Mediterranean gas: energy security, stability and the U.S. Role, Strategic Studies Institute. http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/display.cfm?pubID=1243 (Re-trieved: 30.05.2016).
18. EMGF (East Mediterranean Gas Forum). (2023). Overview, https://emgf.org/about-us/overview/
19. Erdoğan, N. (2017). Tanap projesinin Türkiye ve Azerbaycan enerji politikalarindaki yeri ve önemi, Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10 (3), 10-26
20. Faustmann, H., Gürel, A. & Reichberg, G. M. (2012). Kıbrıs açık denizindeki hidrokarbonlar bölgesel siyaset ve servet dağılımı, PCC Raporu 1/2012. Friedrich Ebert Stiftung.
21. Flint, C. (2022). Introduction to geopolitics, New York: Routledge.
22. Harunoğulları, M. (2018). Tanap’ın AB enerji güvenliği ve Türkiye’nin jeopolitik önemi üzerindeki etkileri, Edebiyat, Eğitim, İktisat ve Mühendislik adlı kitap içinde (Edt. Başal, H. A., Ulutürk, Y. & Öner M.N. K.) ss. 963-994.
23. Harunoğulları, M. (2020a). Eastern Mediterranean energy basin: International conflict and competition on the region. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 42, 455-481
24. Harunoğulları, M. (2020b). Enerji dağıtım merkezi perspektifinden Türkiye’nin enerji jeopolitği, Mukaddime, 11 (1), 177-211.
25. IEA, (2019). What is energy security?, şu linkte bulunabilir: https://www.iea.org/topics/ energysecurity/whatis ener-gysecurity/ (Erişim tarihi: 15 Aralık 2024).
26. International Hydrographic Organization, (1953). Limits of Oceans and Seas. IMP. Monigasque: Monte Carlo.
27. Kavaz, İ. (2021). The Energy equation in the Eastern Mediterranean, Insight Turkey, Vol. 23 / No. 1 / pp. 139-160.
28. Kirchner, E., & Berk, C. (2010). European energy security co-operation: Between amity and enmity. JCMS: Journal of Common Market Studies, 48(4), 859–880.
29. Kozanhan, M. K. (2022). China's one belt one road project and its effects on Mediterranean security. International Journal of Politics and Security (IJPS), 4 (3), 251-270. DOI:10.53451/ijps.952106
30. Kuran, S. (2009). Uluslararası deniz hukuku. İstanbul: Türkmen Kitapevi.
31. Kuus, Merje. 2010. Critical geopolitics. In Oxford Research Encyclopedia of International Studies. International Studies Association and Oxford University Press. doi:10.1093/acrefore/9780190846626.013.137.
32. Kwiatkowska, B. (1991). Creeping jurisdiction beyond 200 miles in the light of the 1982 law of the sea convention and state practice. Ocean Dev. Int. Law, 22, 153–187. http://dx.doi.org/10.1080/00908329109545954.
33. Natorski, M., & Herranz-Surrales, A. (2008). Securitizing moves to nowhere? The framing of the European Union’s energy policy. Journal of Contemporary European Research, 2 (2), 70-89.
34. NTV. (2019). KKTC'ye Geçitkale'nin ardından deniz üssü (Libya anlaşmasının mimarı konuştu, şu linkte bulunabilir: https://www.ntv.com.tr/turkiye/kktcye-gecitkalenin-ardindan-deniz-ussu-libya-anlasmasinin-mimari-konustu (Erişim tarihi: 10 Mart 2020).
35. Oliveira, L. K. (2015). Geopolítica energética dos países emergentes. Şu linkte bulunabilir: https://www.ufrgs.br/sicp/wp-content/uploads/2015/09/OLIVEIRA2015Geopol%C3% ADticaE-nerg%C3%A9tica-dos-Pa%C3%ADses-Emergentes.pdf (Erişim tarihi: 20 Aralık 2024).
36. Oral, M. (2020). Küresel enerji jeopolitiğinde yükselen aktör: LNG, Turkish Studies - Economy, 15(1), 379-393. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.41643
37. Ó Tuathail, G. (1996). Critical Geopolitics: The Politics of Writing Global Space. Minneapolis: University of Min-nesota Press.
38. Özalp, M. (2019). Küresel Ölçekte Türkiye’nin Enerji Arz ve Talep Güvenliği, Turkish Studies, 14 (1), 537-552.
39. Özdemir, V. & Hasan, B. (2018). Uluslararası ekonomi politik bir değerlendirme: Karadeniz ve Doğu Akdeniz deniz alanları sorunu, Turkish Studies Economics, Finance and Politics, Volume 13/22, p. 401-416 DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/Turkish Studies.14059
40. Özgen, C. (2013). Doğu Akdeniz’de enerji güvenliğine yönelik bir girişim: Akdeniz Kalkanı Harekâtı, Akademik Orta Doğu, 8 (1), 101-114.
41. Özkan, A. (2015). Kıta sahanlığının sınırlandırılmasında uluslararası uygulamalar: sözleşmeler, içtihat ve doktrin, The Journal of Academic Social Science Studies, 31, 367-386.
42. Pedi, R. & Kouskouvelis, I. (2019). Cyprus in the Eastern Mediterranean: A small state seeking for status, S. N. Litsas, A. Tziampiris (eds.), içinde The New Eastern Mediterranean, Springer International Publishing AG, part of Springer Nature, pp. 151-167, https://doi.org/10.1007/978-3-319-90758-1_9
43. Peker, H. S., Oktay, K. Ö. & Şensoy, Y. (2019). Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanları ve enerji kaynakları çerçevesinde Türkiye’nin enerji güvenliği, Güvenlik Bilimleri Dergisi, Cilt:8 Say:1, 85-106, DOI:10.28956/gbd.562972
44. Prescott, V., & Triggs, G. D. (2008). International frontiers and boundaries: Law, politics and geography. Boston: Martinus Nijhoff Publishers.
45. Prontera, A. (2017). The offshore frontiers of energy security in the Mediterranean, Excerpt from the Book ‘The New Politics of Energy Security in the European Union and Beyond. States, Markets, Institutions’. London: Routledge.
46. SETA (Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı). (2024). 2024’te Türkiye’nin jeopolitik ortamı çatışma dünyasında stratejik istikrar arayışı, Seta Güvenlik Radarı, Seta Rapor.
47. Shokri, U. (2022). Israel-Turkey natural gas pipeline: Active energy diplomacy in favor of regional stability and secu-rity. Mena Affairs, February 13. https://menaaffairs.com/israel-turkey-naturalgas-pipeline-active-energy-diplomacy-in-favor-of-regional-stability-and-security/
48. Sovacool, B. K. & Brown, M. A. (2010). Competing dimensions of energy security: an International Perspective, Annu. Rev. Environ. Resour. 35, 77–108.
49. Speed, P. A. (2016). Energy geopolitics, şu linkte bulunabilir: http://esi.nus.edu.sg/research/energygeopolitics (Erişim tarihi: 20 Aralık 2024).
50. Stanic, A. & Karbuz, S. (2020). The commercial challenges facing Eastern Mediterranean Gas, OGEL 3 Oil, Gas & Energy Law, pp. 1-18. Şu linkte bulunabilir: www.ogel.org. Retrieved July 02, 2020, from www.ogel.org/article.asp?key=3886 (Erişim tarihi: 20 Aralık 2024).
51. Stergiou, A. (2019). Geopolitics and energy security in the Eastern Mediterranean: The formation of new ‘energy alliances’ in the New Geopolitics of the Eastern Mediterranean Trilateral Partnerships And Regional Security (Ed:Zenonas Tziarras), Pp.11-30, Re-Imagining the Eastern Mediterranean Series: Pcc Report 3/2019, Friedrich-Ebert-Stiftung and Peace Research Institute Oslo (PRIO).
52. Tagliapietra, S. & Mattei, F. E.E. (2013). Towards a new Eastern Mediterranean energy corridor? Natural gas deve-lopments between market opportunities and geopolitical risks, The rise of Turkey and the New Mediterranean Re-search Programme, FEEM Nota di Lavoro n. 12, 1-32.
53. Tanja, G. J. (1991). The legal determination of international maritime boundaries. International and Comparative Law Quarterly, 40 (2), 500-501.
54. TRT HABER. (2023). Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki yetki haritası (Erişim tarihi: 15 Aralık 2023).
55. Tsakiris, T., Ulgen, S. & Han, A. K. (2018). Gas Developments in The Eastern Mediterranean: Trigger or Obstacle for EU Turkey Cooperation?, Feuture Online Paper No. 22, 1-35.
56. Tziarras, Z. (2019). The new geopolitics of the Eastern Mediterranean – an introduction, in Tziarras Zenonas (ed.), The New Geopolitics of the Eastern Mediterranean: Trilateral Partnerships and Regional Security. Re-imagining the Eastern Mediterranean Series: PCC Report, 3. Nicosia: PRIO Cyprus Centre, 5-10.
57. Xu, Y., Peng, P., Xie, X., & Lu, F. (2025). Structural analysis and robustness assessment of global LNG transport net-work from 2013 to 2023, Ocean and Coastal Management, 263, 107619.
58. Yaycı C. (2011). Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasında Libya’nın rolü ve etkisi. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 14, 17-41.
59. Yaycı, C. (2012). Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanlarının paylaşılması sorunu ve Türkiye, Bilge Strateji, 4 (6), 1-70.
60. Yaycı, C. (2020). Türkiye-Libya arasında imzalanan Münhasır Ekonomik Bölge Anlaşmasının sonuç ve etkileri. Kri-ter, 42, 34-37.
61. Zemach, S. (2016). Toward an Eastern Mediterranean Integrated Gas Infrastructure?, Foreign and Security Policy Pa-per, No:20, http://www.gmfus.org/ listings/research /type/publication