Ortaokul Öğrencilerinin Günümüz Küresel Sorunlarına İlişkin Metaforik Algıları

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 136 - 150, 01.01.2026

Mustafa Akçay , Mesut Yazicioğlu , Çağlar Köse

Öz

Bu çalışma, İstanbul’da bir devlet okulunda öğrenim gören 7. ve 8. sınıf ortaokul öğrencilerinin günümüz küresel sorunları (küresel ısınma, iklim değişikliği, çevre kirliliği, savaşlar, açlık, depremler vb.) kavramına ilişkin metaforik algılarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Fenomenolojik yaklaşımın benimsendiği nitel araştırma deseni kapsamında veriler, öğrencilerden “Günümüz küresel sorunları … gibidir; çünkü …” ifadesini tamamlamalarının istendiği bir metafor formu aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2025–2026 eğitim-öğretim yılında sosyal bilgiler dersi kapsamında gönüllü olarak araştırmaya katılan 71 öğrenci oluşturmaktadır. Elde edilen metaforlar içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş ve yedi ana kavramsal tema altında toplanmıştır: (1) Kaosun Yıkıcı Gücü (%25,4), (2) Umutsuzluğun Labirenti (%18,3), (3) Kontrolden Çıkmış Canlı Bir Varlık: Büyüme ve Yayılma (%15,5), (4) Sistematik Bir İşkence Aracı (%14,1), (5) Belirsizlik Ormanında Kaybolmuşluk (%11,3), (6) Geri Dönüşü Olmayan Nokta: Telafisi İmkânsız Zarar (%8,5) ve (7) Toplumsal Dokunun Dağılması (%7,0). Bulgular, öğrencilerin günümüz küresel sorunlarını ağırlıklı olarak yıkıcı, kaçınılmaz, kontrol edilemez, acı verici, yayılmacı ve onarılamaz tehditler olarak algıladıklarını; umut, çözüm ya da bireysel ve kolektif özne olma durumuna işaret eden olumlu metaforların ise neredeyse hiç üretilmediğini göstermektedir. Bu durum, gençler arasında öğrenilmiş çaresizlik ve ekolojik kaygıya yönelik güçlü bir eğilimin varlığına işaret etmektedir. Çalışma, sosyal bilgiler öğretiminde sorun odaklı yaklaşımların çözüm ve eylem temelli umut pedagojileriyle desteklenmesi gerektiğini vurgulamakta; öğrencilerin korku ve çaresizlik duygularının güvenli sınıf ortamlarında ele alınarak yapıcı eylemlere dönüştürülmesini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

Fenomenoloji , Güncel küresel sorunlar , İçerik analizi , Metafor , Ortaokul öğrencileri

Exploring Middle School Students’ Metaphorical Perceptions Of Current Global Issues

Öz

This study aims to reveal the metaphorical perceptions of 7th and 8th-grade middle school students in a public school in Istanbul regarding the concept of “Contemporary Global Issues” (global warming, climate change, environmental pollution, wars, famine, earthquakes, etc.). Employing a qualitative research design with a phenomenological approach, data were collected through a metaphor form requiring students to complete the prompt “Contemporary global issues are like … because …”. The participant group consisted of 71 students who voluntarily participated during the 2025–2026 academic year within the scope of their social studies course. The metaphors produced were analyzed using content analysis and grouped under seven main conceptual categories: (1) The Destructive Force of Chaos (25.4%), (2) The Labyrinth of Desperation (18.3%), (3) A Living Entity Out of Control: Growth and Spread (15.5%), (4) A Systematic Instrument of Torture (14.1%), (5) Lost in the Forest of Uncertainty (11.3%), (6) The Point of No Return: Irreversible Damage (8.5%), and (7) Disintegration of the Social Fabric (7.0%). The findings indicate that students predominantly perceive contemporary global issues as destructive, inevitable, uncontrollable, painful, spreading, and irreparable threats, producing almost no positive metaphors involving hope, solutions, or individual/ ollective agency. This reveals a strong tendency toward “learned helplessness” and eco-anxiety among the youth. The study emphasizes the need in social studies education to complement problem-focused approaches with solution- and action-oriented hope pedagogies, and recommends that students’ feelings of fear and helplessness be processed in safe classroom environments and transformed into constructive action.

Anahtar Kelimeler

Content analysis , Current global issues , Metaphor , Middle school students , Phenomenology

Kaynakça

• Akçay, M. M. (2020). Sosyal bilgiler ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin aile birliğine önem verme değerinin metaforlar yoluyla incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Aksoy, B. (2013). Depremi yaşamış olan 9. sınıf öğrencilerinin “deprem” kavramına yönelik algılarının nitel açıdan incelenmesi. Zeitschrift für die Welt der Türken / Journal of World of Turks, 5(1), 247–265.
• Arslan, M., & Bayrakçı, M. (2006). Metaforik düşünme ve öğrenme yaklaşımının eğitim-öğretim açısından incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 35(171), 100–108.
• Barrable, A., & Booth, D. (2020). Nature connection in early childhood: A quantitative cross-sectional study. Sustainability, 12(1), 375. https://doi.org/10.3390/su12010375
• Baykal, H., & Baykal, T. (2008). Küreselleşen dünyada çevre sorunları. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 1–17.
• Baylan, E. (2009). Doğaya ilişkin inançlar, kültür ve çevre sorunları arasındaki ilişkilerin kuramsal bağlamda irdelenmesi. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 1(2), 67–74.
• Bektaş, M., & Horzum, M. (2014). Otantik öğrenme. Pegem Akademi.
• Chawla, L. (2020). Childhood nature connection and constructive hope: A review of research on connecting with nature and coping with environmental loss. People and Nature, 2(3), 619–642.
• Çetin, T., Kılcan, B., Güneş, C., & Çepni, O. (2015). Examining secondary school students’ perceptions of the concept of migration: A qualitative study. International Journal of Education, 7(3), 97–120. https://doi.org/10.5296/ije.v7i3.8025
• Çepni, O. (2013). Sosyal bilgiler öğretim programında yer alan coğrafya kavramlarına ilişkin öğrenci algılarının incelenmesi. Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü
• Dewey, J. (2004). Demokrasi ve çocuk eğitimi (T. Göbekçin, Çev.). Yeryüzü Yayınevi. (Orijinal eser 1916’de yayımlanmıştır)
• Dilber, Y., Köse, Ç., & Yılmaz, A. (2025). Administrator opinions on the use of out-of-school learning environments in science and art centers. Anadolu University Journal of Education Faculty, 9(1), 57–75. https://doi.org/10.34056/aujef.1500416
• Doğan, E. (2012). Biyolog ve öğretmen adaylarının çevreye yönelik tutumları ve bilgi düzeyleri. Elementary Education Online, 12(2), 413–424.
• Doğan, Y. (2017). Ortaokul öğrencilerinin çevre kavramına ilişkin sezgisel algıları: Bir metafor analizi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 721–740.
• Hickman, C., Marks, E., Pihkala, P., Clayton, S., Lewandowski, R. E., Mayall, E. E., & Van Susteren, L. (2021). Climate anxiety in children and young people and their beliefs about government responses to climate change: A global survey. The Lancet Planetary Health, 5(12), e863–e873.
• Kılcan, B. (2019). Metafor: Eğitimde metaforik çalışmalar için bir uygulama rehberi. Pegem Akademi.
• Köse, Ç., Akçay, M., & Yazıcıoğlu, M. (2025). Fifth-grade students’ perceptions of a potential Istanbul earthquake: A qualitative case study from Bağcılar district. Journal of Social Sciences and Education, 8(2), 192–222. https://doi.org/10.53047/josse.1797249
• Lakoff, G. and Johnson, M. (2003) Metaphors We Live By. The University of Chicago Press, Chicago. (Original Work Published 1980) https://doi.org/10.7208/chicago/9780226470993.001.0001
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
• Ojala, M. (2012). Hope and climate change: The importance of hope for environmental engagement among young people. Environmental Education Research, 18(5), 625–642.
• Özey, R. (2011). Günümüz dünya sorunları. Aktif Yayınevi.
• Öztürk, C. (2005). Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretimi. Pegem Yayıncılık.
• Palaz, T. (2017). Sosyal bilgiler eğitiminde küresel sorunlar ve öğretimi. Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Palaz, T., & Akbaba, B. (2018). ORTAOKUL ÖĞRENCİLERİNİN GÖRÜŞLERİNE GÖRE SOSYAL BİLGİLER EĞİTİMİNDE KÜRESEL SORUNLAR VE ÖĞRETİMİ. Turkish Studies – Educational Sciences, 13(27), 1213–1246. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14383
• Pihkala, P. (2020). Anxiety and the ecological crisis: An analysis of eco-anxiety and climate anxiety. Sustainability, 12(19), Article 7836. https://doi.org/10.3390/su12197836
• Saban, A. (2008). İlköğretim I. kademe öğretmen ve öğrencilerinin bilgi kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. İlköğretim Online, 7(2), 421–455.
• MEP Seligman. 1972. Learned Helplessness. Annual Review Medicine. 23:407 412. https://doi.org/10.1146/annurev.me.23.020172.002203
• Seçgin, F., & Yalvaç, G. Çetin, T. (2010). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin karikatürler aracılığıyla çevre sorunlarına ilişkin algıları. International Conference on New Trends in Education and Their Implications, 391–398.
• Şimşek, H., & Yıldırım, A. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları.
• Strife, S. (2010). Reflecting on environmental education: Where is our place in the green movement? The Journal of Environmental Education, 41(3), 179–191.
• United Nations. (2024). The Sustainable Development Goals report 2024. United Nations Department of Economic and Social Affairs. https://unstats.un.org/sdgs/report/2024/
• Weinstein, E. (2018). The social media see-saw: Positive and negative influences on adolescents’ affective wellbeing. New Media & Society, 20(10), 3597–3623. Wray-Lake, L., & Sloper, M. A. (2016). Investigating general and specific links from adolescents’ perceptions of ecological assets to their civic actions. Applied Developmental Science, 20(4), 250–266.
• Yaşar, Ş., & Girmen, Y. (2012). İlköğretim öğrencilerinin Türkçe dersi konuşma ve yazma sürecinde metaforlardan yararlanma durumları. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(3), 13–23.
• Yazıcı, H., & Arıbaş, K. (Eds.). (2015). Günümüz dünya sorunları. Pegem Akademi Yayıncılık.