An Overview of the Administrative and Teaching Staff of Schools in the İzmir Region During the Transition to the Republic

Öz

This study examines the condition of the administrative and teaching staff in schools in the districts surrounding İzmir during the transition from the Ottoman Empire to the Republic. The main source of the research is the İzmir Provincial Education Statistics for the 1922–1923 academic year. These statistics are significant because they contain the first educational data prepared after the victory of the National Struggle and the liberation of İzmir from occupation. The study focuses on the schools located in the districts of Urla, Ödemiş, Bayındır, Bergama, Tire, Çeşme, Sivrihisar (Seferihisar), Foçateyn, Karaburun, Kuşadası, Kemalpaşa, and Menemen, excluding the city center of İzmir. In the research, the historical research method, one of the qualitative research methods, was employed, and the data were obtained through document analysis. The information contained in the education statistics written in Ottoman Turkish was transcribed into modern Turkish, organized into tables, and evaluated through descriptive analysis. As a result of the examination, the numbers, genders, age ranges, salaries, and allowances of principals, head teachers, teachers, and staff members in the schools, as well as the teaching levels assigned to teachers, were identified. In addition, the educational institutions from which the teachers graduated and their professional qualifications were also examined. The findings indicate that the teaching staff in the districts surrounding İzmir largely consisted of young teachers. It is observed that a significant number of teachers graduated from teacher-training institutions such as Darülmuallimin and Darülmuallimat. Furthermore, the detailed recording of the salaries, duties, and educational backgrounds of educational personnel provides important information about the level of institutionalization of the educational structure of the period. Consequently, the study reveals the quantitative outlook of the educational organization in and around İzmir during the early years of the Republic and provides important data regarding local educational history, teacher profiles, and the educational policies of Türkiye during its modernization process.

Anahtar Kelimeler

• İzmir Educational Statistics
• Republican Period Education
• History of Education
• local history

Cumhuriyete Geçiş Sürecinde İzmir Havalisindeki Okulların İdari ve Öğretim Kadrosunun Durumuna Bakış

Öz

Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nden Cumhuriyet’e geçiş sürecinde İzmir havalisindeki okulların idari ve öğretim kadrolarının durumunu incelemektedir. Araştırmanın temel kaynağını, 1922-1923 ders yılına ait İzmir Vilayeti Maarif İstatistiği oluşturmaktadır. Söz konusu istatistik, Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanması ve İzmir’in işgalden kurtuluşunun ardından hazırlanan ilk eğitim verilerini içermesi bakımından önem taşımaktadır. Çalışmada İzmir merkez dışında kalan Urla, Ödemiş, Bayındır, Bergama, Tire, Çeşme, Sivrihisar (Seferihisar), Foçateyn, Karaburun, Kuşadası, Kemalpaşa ve Menemen kazalarındaki okullar ele alınmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden tarihsel araştırma yöntemi kullanılmış, veriler doküman incelemesi yoluyla elde edilmiştir. Osmanlı Türkçesiyle hazırlanan maarif istatistiğindeki bilgiler günümüz Türkçesine aktarılmış, tablolar hâlinde düzenlenmiş ve betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda, okullardaki müdür, başmuallim, muallim ve müstahdemlerin sayıları, cinsiyetleri, yaş aralıkları, maaş ve tahsisat durumları ile öğretmenlerin görev yaptıkları öğretim kademeleri ortaya konulmuştur. Bunun yanında öğretmenlerin mezun oldukları eğitim kurumları ve mesleki yeterlilikleri de incelenmiştir. Bulgular, İzmir havalisindeki öğretim kadrosunun büyük ölçüde genç öğretmenlerden oluştuğunu göstermektedir. Öğretmenlerin önemli bir kısmının Darülmuallimin ve Darülmuallimat gibi öğretmen yetiştiren kurumlardan mezun olduğu görülmektedir. Ayrıca eğitim personelinin maaş, görev ve eğitim durumlarının ayrıntılı biçimde kayıt altına alınmış olması, dönemin eğitim yapısının kurumsallaşma düzeyi hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Cumhuriyet’in ilk yıllarında İzmir ve çevresindeki eğitim teşkilatının nicel görünümünü ortaya koymakta; yerel eğitim tarihi, öğretmen profili ve Türkiye’nin modernleşme sürecindeki eğitim politikaları açısından önemli veriler sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İzmir maarif istatistiği
• Cumhuriyet dönemi eğitimi
• eğitim tarihi.
• yerel tarih

Kaynakça

1. 1338-1339 (1922-1923) Sene-i dersiyesine mahsus maarif istatistiği. İzmir Eylül 1924.
2. Alkan, M. Ö. (2008). Osmanlı İmparatorluğu’nda modernleşme ve eğitim. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6, 9-84. https://izlik.org/JA96EP37HW
3. Baysan, V. (2026). Tanzimat. Türk Maarif Ansiklopedisi, https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/tanzimat (Erişim tarihi: 25.04.2026).
4. Creswell, J. W. (2013). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımlar. İstanbul: Eğiten kitap.
5. Dilaver, H. (2002). II. Meşrutiyet Dönemi’nde yayınlanan bir istatistik mecmuasına göre Osmanlı maarifi. H. C. Güzel vd. (Ed.), Türkler. c. 15, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
6. Fraenkel, Jack R., E. Wallen Norman, H. & Hyun Helen, (2011). How to design and evaluate research in education, New York: Connect Learn Succeed.
7. İnalcık, H. (2000). Osmanlı’da istatistik metodu kullanıldı mı? In H. İnalcık & Ş. Pamuk (Ed.), Osmanlı Devleti’nde bilgi ve istatistik (ss. 1–13). Ankara: Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı.
8. İzmir Valiliği (2026). Geçmişten günümüze Atatürk ve İzmir. https://www.izmir.gov.tr/kalbimiz-konak-meydani (Erişim Tarihi: 08.06.2026).

9. Maarif-i Umumiye Nezareti İstatistik Müdüriyeti (1911). Dersaadet ve vilayette kain mekatib-i resmiye ve hususiyeye ve Dersaadet’te bulunan Medaris-i İslamiye ile kütüphanelere dair istatistik mecmuası. İstanbul: Matbaa-i Amire.
10. Maarif-i Umumiye Nezareti İhsaiyat Kalemi (1918). 1328-1329 (1912-1913) Senesine mahsus Maarif-İ Umumiye İhsaiyat Mecmuası. İstanbul: Matbaa-i Amire.
11. Maarif-i Umumiye Nezareti İhsaiyat Kalemi (1920). 1329-1330 (1913-1914) Senesine mahsus Maarif-İ Umumiye İhsaiyat Mecmuası. İstanbul: Matbaa-i Amire.
12. Mutlu, Ş. (1997). II. Meşrutiyet devrinde istatistik bilgileriyle eğitim. Belgeler, 17(21), 127-144. https://izlik.org/JA42HW59XS
13. Özdem-Köse, Z. (2026). Maarif salnameleri. Türk Maarif Ansiklopedisi, https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/maarif-salnameleri (Erişim tarihi: 10.06.2026).
14. Türkiye Cumhuriyeti Maarif Vekâleti (1925). 1923-1924 Ders senesi ihsaiyat mecmuası. İstanbul: Matbaa-i Amire.
15. Türkiye Cumhuriyeti Maarif Vekâleti (1927). 1924-1925 Ders senesi ihsaiyat mecmuası. İstanbul: Devlet Matbaası.
16. Türkiye Cumhuriyeti Maarif Vekâleti (1928). 1925-1926 Ders senesi ihsaiyat mecmuası. İstanbul: Devlet Matbaası.
17. Tabak, S. (1997). İzmir şehrinde mülki idare ve idareciler (1867–1950) (Yayımlanmamış doktora tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
18. Tutsak, S. (2002). İzmir’de eğitim ve eğitimciler (1850–1950). Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
19. Vurgun, A. (2020). Maarifperver Sultan II. Abdülhamid. İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
20. Vurgun, A. (2022). 1922-1923 Ders yılında İzmir’de eğitime bakış. T. Gökçe & M. H. Cevrioğlu (Ed.), Şehir kültür medeniyet Çaka Bey’den günümüze İzmir. C. III, İzmir: İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Yayınları.
21. Vurgun, A., & Okumuş, O. (2026). II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e eğitim istatistiklerinde müzeler. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 8(17), 731-752. https://doi.org/10.53718/gttad.1882427
22. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
23. Yücel, M. S. (2022). Eğitim tarihi açısından Maarif Vekâleti İhsaiyat Mecmuası. XVIII. Türk tarih kongresi kongreye sunulan bildiriler. C. IX., Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.