Azerbaycan’da Kumaş Sanatı Ve Endüstri İlişkisi

Yıl 2020, Cilt: 1 Sayı: 1, 44 - 63, 31.12.2020

Nesrin Önlü , Minara Guliyeva

Öz

Azerbaycan, kumaş sanatında çok eski bir geçmişe sahiptir. Azerbaycan hemen hemen her yüzyılda ilerleme
kaydederek bu günlere gelmiş ve bu alanda geniş bir coğrafyaya önder olmuş ülkelerden birisidir. Günümüze değin
varlığını geliştirilerek sürdüren Azerbaycan kumaş sanatı tarihsel süreçte, XII. yüzyıldan itibaren yükselmeye başlamış
ve XVI. yüzyılda zirveye ulaşmıştır.
Günümüz Azerbaycan’ında Bakü, Şeki, Karabağ, Tebriz, Şamahı, Gence ve Sumgayıt gibi şehirler, kumaş sanatının
merkezlerinden olup kumaş endüstrisi açısından öncü şehirlerdendir.
Azerbaycan Kumaş Sanatı başlığı altında XVI. ve XIX. yüzyıllar arasında üretilen kumaşlar ve özelliklerinden, Azerbaycan
Kumaş Endüstrisi başlığı altında da özellikle XIX. yüzyıldan itibaren üretilen bu kumaşların ilk kurulan kumaş üretim
fabrikası da dahil olmak üzere endüstri ile olan ilişkilerinden bahsedilecektir. Bu bağlamda çalışma, iki başlık altında
incelenmiştir:
1. Azerbaycan’da Kumaş Sanatı (XVI.-XIX. yy.)
2. Azerbaycan Kumaş Endüstrisi

Anahtar Kelimeler

: Azerbaycan , kumaş sanatı , endüstri , ipek.

The Textile Of Art And Industrial Relations In Azerbaijan

Öz

The country of Azerbaijan has a very ancient history in the textile of art. The textile of art in Azerbaijan has almost
developed in every century and survived to these days and it is one of the leading countries’ in this wide geographical
field. The fabric of Azerbaijan that has developed and continued to exist nowadays, began to rise in the historical
process since the XII century and reached its peak in the XVI century.
In today’s Azerbaijan, Baku, Sheki, Karabakh, Tabriz, Shamakhi, Ganja, Sumgayit, and other cities are centers of fabric
art and are leader cities in the fabric industry.
The fabrics produced under the name of Azerbaijan Fabric Art between the XVIth and XIXth centuries especially since
the XIXth century, their characteristics and their ties with the industry as well as the first established fabric factory were
discussed. In this regard, this research study was analyzed under two headings:
1. The textile of art in Azerbaijan (XVIth and XIXth centuries)
2. Azerbaijan textile industry

Anahtar Kelimeler

: Azerbaijan , textile of art , industry , silk

Kaynakça

• ALİYEV, F. (1964). Azerbaycan Ticareti, 18. yy. Birinci Yarısı, Bakü.
• AZİZBEYOVA, P. A.; Atakisheva,M. I.; Jebrailova, M. A.; İslamova, V. M. (1972). Azerbaijan National Clothing, Moscow.
• BABADJANOV, S. G. (2003). Ekanomika predpiyatiy şveynoy promışlennosti. Moskova: Akademiya.
• BİER, C. (1987). Woven From the Soul, Spun From the Heart, Washington; Hali, April 1992, Is.62, p. 147.
• BÜNYADOVA, Şirin (1992). Nizami ve Etnografiya, Bakü: Elm.
• DOĞAN, Nuh (2018). Filoloji Araştırma Örnekleri Kitabı, Ankara: Nobel Akademik yayıncılık.
• EFENDİ, Rasim (2001). Azerbaycan İncesanatı, Bakü: Çaşıoğlu.
• GULİYEVA, M.; ACAR, S. (2018). “Azerbaycan’ın Havsız Halılarının Bir Grubu Hakkında Araştırma”, Kesit Akademi Dergisi, Yıl: 4, Sayı:14, ss. 541-563.
• GÜNGÖR, Tuncay (2007). Azerbaycan Dokuma Sanatında Minyatürün Yeri, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).
• Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Geleneksel Türk El Sanatları Anasanat Dalı, Erzurum.
• KERİMOV, K. (1992). Azerbaycan İnce Sanatı, Bakü: Işık yayın evi.
• MEMMEDOVA, İlhame (2016), “Tebriz Şeherinin Maddi Medeniyyeti”, Bakü: Çaşoğlu neşr.
• MURADOV, Vidadi (2013). Nahçıvan Halçaçıları (Nahçıvan Dokucuları), Bakü: Elm.
• PASHAYEVA, Valida (2006 a). Safevi Dönemi Azerbaycan Kadife Kumaşları, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, Sayı 9, ss. 157 -173.
• PAŞAYEV, T. S. (2008). Azərbaycan Tarixinin Tədrisində Tələbələrə İqtisadi Biliklərin Verilməsi Yolları, Bakü: Mütercim.
• PAŞAYEVA, Valide (2006 b). Safevi Dönemi Figüratif Kompozisyonlu Azerbaycan Kadife Kumaşlarının Kompozisyon Özellikleri, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, Sayı 10, ss. 95-120.
• PAŞAYEVA, Valide (2006 c). Safevi Dönemi Ornömental Kompozisyonlu Azerbaycan Kadife Kumaşlarının Kompozisyon Özellikleri, Sayı 17, ss. 93-112.
• PAŞAYEVA, Valide (2008). Azerbaycan’ın Basgal Köyü Kelağayı Dokumaları. Sanat Dergisi, Cilt 0, Sayı 13, ss. 135-145.
• SADIHOVA, Sevil (2014). “Azeri Modern Kadın Gardırobunun en önemli öğesi ipek kelagai”, Türk Dünyasında Kadın ve Moda Panel Bildirilri ve Defilesi, 5-7 Mayıs 2014, Eskişehir: Ülkü Ofset.
• SÜLEYMANOV, Manaf (1987). Eşitdiklerim, Okuduklarım, Gördüklerim, Bakü: Azerbaycan Dövlet Neşriyatı.
• Swıetochowskı, T. (1988). Müslüman Cemaatten Ulusal Kimliğe Rus Azerbaycan’ı 1905–1920. Çev. Nuray Mert. Bağlam Yayınları: İstanbul.
• TAĞIYEVA, Röya (2015). Azerbaycan Halı Ensiklopedisi, Bakü: AXDM.
• TARLANOV, Mamed; EFENDİYEV, Rasim (1960). Azerbaycan Halk Sanatı. Bakü: Azerbaycan Uşag ve Gencler Edebiyatı neşriyatı.
• http://www.anl.az/down/meqale/baki_xeber/2015/may/436638.htm , E.T. 18.09.2020
• https://azengu.org/milyoncu-v%C9%99-xeyriyy%C9%99ci-haci-zeynalabdin-tagiyev/ E.T. 08.09.2020.
• https://news.milli.az/interest/862051.html , E.T. 17.09.2020.
• http://unesco.preslib.az/az/page/SpJVzRQP3v , 17.09.2020
• https://bakucorner.az/az/milli/kelagayi-prod/kelagayi-377.html , E.T. 17.09.2020
• https://eksisozluk.com/ketebe--184991, E.T. 18.09.2020
• http://www.azembassy.at/files/Azerbaijan%20products%20catalogue.pdf, E.T. 18.09.2010