Yapay Zekâ ve Sanat: Felsefi Perspektifler ve Eleştiriler

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 10, 89 - 98, 30.06.2025

Canan Salman

Öz

Bu araştırma makalesi, yapay zekânın sanat alanındaki rolünü, köklü klasik
estetik kuramlarından çağdaş eleştirel yaklaşımlara uzanan bir perspektifte ele
almaktadır. Yapay zekâ sanatının sanatsal niteliği, ontolojik geçerliliği ve
yaratıcı süreçteki özgün konumuna dikkat çekilmektedir. Platon
perspektifinden bakıldığında bu tür üretimler, ideal gerçekliğin değersiz birer
taklidi olarak tanımlanırken; Aristoteles perspektifinden bakıldığında biçimsel
çeşitliliği kabul etmekle birlikte etik yönelim ve bilinçli bir irade eksikliğinin
altı çizilmektedir. Schiller yaklaşımı ile sanatsal yaratımın temelinde yatan
özgürlük ve oyun içgüdüsü yapay zekâda bulunmadığından bu alanda yeterlik
sorunu ortaya çıkmaktadır. Croce açısından bir yaklaşım ile yapay zekânın,
sanatın kaynağı olan sezgi ve içsel deneyimden yoksun olması gerekçesi ile bu
üretimlerin sanat kategorisine dâhil olup olmadığı tartışması belirmektedir.
Modern düşünürlerden Adorno’ya göre, yapay zekâ sanatı özerklik ve hakikat
içeriği bağlamında; Heidegger açısından, yapay zekânın nihayetinde
teknolojik bir araç olma sınırlarını vurgulama ve Benjamin’e göre ise bu
üretimlerin otantik varoluşun ifadesi olan "aura" mahrumiyeti bakımından ele
alınmıştır. Sonuç olarak, yapay zekâ sanatı, insan-makine işbirliğine dayalı
yepyeni estetik paradigmaların doğuşuna zemin hazırlayan çok boyutlu bir
felsefi tartışmayı tetiklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Yapay Zekâ , Estetik , Sanat Felsefesi , Sanat Kuramları

Artificial Intelligence and Art: Philosophical Perspectives and Criticisms

Öz

This research article examines the role of artificial intelligence in the field of
art from a broad perspective that spans from established classical aesthetic
theories to contemporary critical approaches. It highlights the artistic quality,
ontological validity, and unique position of AI in the creative process. While
through the lens of Plato’s perspective, I perceive such productions as inferior
imitations of ideal reality; from Aristotle’s viewpoint, this study explores the
lack of ethical orientation and conscious despite the formal diversity of AIgenerated works. According to Schiller, since artificial intelligence lacks the
freedom and play instinct that underlie artistic creation, a question of adequacy
arises in this domain. From Croce’s standpoint, the debate centers around
whether these productions can be classified as art, given AI’s lack of intuition
and inner experience the core sources of art. Among modern thinkers, Adorno
critiques AI art in terms of autonomy and truth content; Heidegger underscores
the technological instrumentality of AI; and Benjamin approaches the issue
from the perspective of the absence of "aura," the expression of authentic
existence. In conclusion, AI art triggers a multidimensional philosophical
debate and lays the groundwork for the emergence of entirely new aesthetic
paradigms based on human-machine collaboration.

Anahtar Kelimeler

Artificial Intelligence , Aesthetics , Philosophy of Art , Art Theories

Kaynakça

• Adorno, T. W. (2013). Aesthetic Theory. London: Bloomsbury.
• Arielli, E., & Manovich, L. (2023). Yapay Zekâ Estetiği ve İnsan Merkezli Yaratıcılık Miti. Marmara Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 14(1), 214-226.
• Aristoteles. (2012). Poetika. (N. Kalaycı, Çev.) Ankara: Pharmakon Yayınevi.
• Ballı, Ö. (2020). Yapay Zekâ ve Sanat Uygulamaları Üzerine Güncel Bir Değerlendirme. Sanat ve Tasarım Dergisi, (26), 277-307.
• Benjamin, W. (2015). Teknik Olarak Yeniden-Üretilebilirlik Çağında Sanat Yapıtı. (G. Sarı, Çev.) İstanbul: Zeplin Kitap.
• Eren, I. (2005). Sanat ve Bilgi İlişkisi. A. Schopenhauer ve M. Heidegger’in Sanat Görüşleri. Bursa: Asa Kitabevi.
• Gülpınar, Ş., & Boyraz, B. (2024). Sanatın Dijital Çağda Yeniden Tanımlanması: Yapay Zekâ Perspektifinden Bir İnceleme. Yıldız Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 1-14.
• Hafız, M. (2015). Platon, Aristoteles ve Plotinus’ta Mimesis Teorisi. İslamî Araştırmalar Dergisi, 26(1), 45- 52.
• Kavuran, T., & Dede, B. (2014). Platon ve Aristoteles'in Sanat Estetiği, Estetik Kavramı ve Yansımaları. Sanat Dergisi, (23), 47-64.
• Kaya, S. (2024). Yapay Zekâ Çağında Walter Benjamin'i Yeniden Okumak: Dijital Yeniden Üretilebilirlik Çağında Sanat Eseri. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 13(25), 77-100.
• Kozlu, D. (2009). Teknolojik Gelişmelerin Toplum ve Sanata Yansımaları. Art-e Sanat Dergisi, 2(3), 1-14.
• Kula, O. B. (2011). Estetik ve Edebiyat: Kant, Schiller, Heidegger. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Oksanen, A., Cvetkovic, A., Akın, N., Latikka, R., Bergdahl, J., Chen, Y., et al. (2023). Artificial intelligence in fine arts: A systematic review of empirical research. Computers in Human Behavior: Artificial Humans, 1(2), 1-11.
• Platon. (2010). Devlet. (S. Eyüboğlu, & M. A. Cimcoz, Çev.) İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Schiller, J. F. (1965). İnsanın Estetik Eğitimi Üzerine Bir Dizi Mektup. (Çev. M. Özgü) İstanbul: Milli Eğitim Basım evi.
• Şen, E. U. (2024, Temmuz). Yapay Zekâ Uygulamalarının Sanat Algısı Üzerinde Yarattığı Etki. T.C. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Görsel İletişim Tasarımı Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. Nevşehir, Türkiye: T.C. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
• Taşdelen, D. & Yazıcı, A. (2018). Estetik ve Sanat Felsefesi. (A. İnam, Dü.) Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.
• Turan, E. Y. (2019). “Schiller: Sanatın Oyunda Özgürlük Olarak Yansıması.” Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(2), 505–513.
• Uzun, Y., Akkuzu, B., & Kayrıcı, M. (2021). Yapay Zeka’nın Kültür ve Sanatla Olan İlişkisi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (28), 753-757.
• Uzuner, A. (2023). Yapay Zekânın Sanata Yansımaları. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 12(112), 1945-1957. doi: 10.7816/idil-12-112-03
• Yetişken, H. (2012). Aristoteles'te Sanatın Neliği ve İşlevi. Kaygı, (19), 27-35.
• Zylinska, J. (2020). Ai Art Machine Visions and Warped Dreams. London: Open Humanities Press. E-ISSN: 2757-587X 5(10), 99 – 113, Ha