Bir Deneyim Olarak Pareidolianın Sanatçının Üretimine Etkisi

Yıl 2021, Cilt: 1 Sayı: 3, 7 - 20, 31.12.2021

Lale Altunel

Öz

Pareidolia, bir görüntünün bilinen başka bir forma benzetilerek yeni bir görüntü biçiminde algılanması fenomenidir.
Bilinçdışında var olan imgelerin başka imgeler üzerine yansıtıldığı bir işleyişe sahiptir. Pareidolia, psikanaliz alanında
aydınlatıcı sonuçlar veren bir teste ilham kaynağı olmanın yanı sıra, sanat üretiminde de kullanılan bir yöntem
olmuştur. Araştırma kapsamında pareidolia deneyiminin görsel sanatlar alanında üretime etkisi XIV. yüzyıldan
itibaren bulgulanmıştır. Ulaşılan örnekler bağlamında bu deneyiminin sanatçılar tarafından yeni bir gerçekliğin
kurgulanmasında oynadığı rol incelenmiştir. Tarihsel nizamda ele alınan örneklerin iki sınıfta değerlendirilebileceği
görülmüştür. Biri sanatçının deneyimlediği ve deneyimini izleyenle paylaştığı pareidolia ve diğeri sanatçının
kurgulayarak izleyene sunduğu pareidoliadır. İlk grupta sanatçı, gördüğü imgeleri kendi deneyimlediği çağrışımlar
sonucu fantastik bir gerçekliğe dönüştürürken; ikinci grupta, sanatçı kendi kurguladığı pareidolia ile yapıtta izleyen
için anlam katmanları sunan bir deneyim hazırlamaktadır. Her iki kullanımının da sanatta yaratıcılığı körükleyen ve
farklı ifade biçimleri konusunda yol gösteren bir deneyim olarak değerlendirilebileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Pareidolia , Çağrışım , Bilinçdışı , İmge , Leke

The Effect of Pareidolia as an Experience an Artists’ Production

Öz

Pareidolia, is the fenomenon of perceiving an image as a new image by comparing it to another known form.
Pareidolia, besides being a source of inspiration for a test that gives illuminating results in the field of
psychoanalysis, has also been a method used in art production. Within the scope of the research, the effect of
pareidolia experience in the field of visual arts production has been found since the XIV. century. In context of the
examples reached, the role played by this experience in the construction of a new reality by the artists was
examined. As a result of examples taken in historical order, it was seen that the effect of pareidolia on artist's
production can be evaluated in two classes. One of them is the pareidolia which the artist experiences and shares
his experience with the audience, and the other one is the pareidolia which the artist presents to the audience as a
fiction. While the artist in the first group transforms the images he sees into a fantastic reality as a result of the
connotations he experienced, the artist in the second group, prepares an experience which offers layers of meanings
for the audience with the pareidolia which he designs in the work. It is thought that both uses can be considered as
an experience that fuels creativity in art and guides in different forms of expression.

Anahtar Kelimeler

Pareidolia , Evocation , Unconscious , Image , Spot

Kaynakça

• Alberti, L. B. (2015). Resim Üzerine ve Heykel Üzerine (A.Erol, Çev.). İstanbul: Janus Yayıncılık
• Arieti, S. (2016). Büyülü Bireşim Yaratıcılık (Y. B. Doğan, Çev.). Ankara: K.K.M. Yayınları
• Barthes, R. (2014). Arcimboldo. Madrid: Casimiro libros
• Blom, J. D. (2010). A Dictionary of Hallucinations. NewYork: Springer Science Business Media LLC springer, London: Dordrecht Heidelberg
• Fordham, F. (1999). Jung Psikolojisi (A.Yalçıner, Çev.). İstanbul: Say Yayınları
• Gombrich, E. H. (1992). Sanat ve Yanılsama (A.Cemal, Çev. ). İstanbul: Remzi Kitabevi
• Jung, C. G. (2010). Arquetipos e Inconsciente Colectivo Madrid: Paidos
• May, R. (2005). Yaratma Cesareti (A. Oysal, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları
• Güneri, E. (2016). Rorschach Testi: Dinamik-Diagnostik Yaklaşım. İstanbul: Gelişim Üniversitesi Yayınları
• Elektronik Kaynakça
• Aldern, N. (11 10 2011). Devil’s Face Uncovered In Famous Giotto Fresco. 8 Ekim 2021 tarihinde https://www.italymagazine.com/featured-story/devils-face-uncovered-famous-giotto-fresco adresinden erişildi.
• Da Vinci, L. El tratado De La Pintura. 05 Kasım 2021 tarihinde, http://www.biblioteca.org.ar/libros/154424.pdf adresinden erişildi.
• David. 1 Kasım 2021 tarihinde http://www.michelangelo.net/it/david/ adresinden erişildi.
• Teixidor, M. A. (2008).İstanbul'da Bir Sürrealist.2.11.2021 tarihinde, https://www.sakipsabancimuzesi.org/sites/default/files/pages-from-dali.pdf adresinden erişildi.
• Kerner, J. Kleksographien. 05 Kasım 2021 tarihinde, https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/kerner1890/ adresinden erişildi.
• Montiel, L. (Ocak 2002). Kleksografias De Justinus Kerner. 5 Ekim 2021 tarihinde https://www.researchgate.net/publication/28319321_Kleksografias_de_Justinus_Kerner adresinden erişildi.
• Müri, R., Göbel, N. (15 Temmuz 2020) See Faces In The Clouds? It Might Be A Sign Of Your Creativity. 3 Kasım 2021 tarihinde https://psyche.co/ideas/see-faces-in-the-clouds-it-might-be-a-sign-of-your-creativity adresinden erişildi.
• Mc Enery S.R. Bigelow P.A. (1896). Gobolinks or Shadow-Pictures For Young and Old. 1 Ekim 2021 tarihinde http://read.gov/books/pageturner/2002juv17793/#page/14/mode/2up adresinden erişildi.
• Rene Magritte. Rene Magritte Quotes. 20 Ekim 2021 tarihinde https://www.renemagritte.org/rene-magrittequotes.jsp, adresinden erişildi.
• Revenga,L. (2 Mayıs 1983). Dali y la fotografia. 20 Ekim 2021 tarihinde https://elpais.com/diario/1983/05/02/cultura/420674407_850215.html adresinden erişildi.
• Warhol, A. (1984). Rorschach. 10 Ekim 2021 tarihinde https://www.moma.org/collection/works/79749 adresinden erişildi.