Anadolu Dokuma Kültürünün Sürdürülmesinde Kadın Etkeni: Niğde Kemerhisar Kasabası Örneği

Yıl 2021, Cilt: 1 Sayı: 8 Mart Özel Sayısı, 26 - 41, 31.03.2021

Gözde Uzgidim , Gözde Kemer Gürsoy

Öz

Anadolu coğrafyasında yaşamış kadının geçmişten günümüze geleneksel dokuma sanatına verdiği katkı çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Bu bağlamda tarih öncesi çağlardan itibaren Anadolu’da dokuma yapan kadın ile ilgili araştırmalar yapılmıştır. Dokuma kültürü, geleneği ve bu kültür, geleneğin sürdürülmesinde kadının aktif rolünden bahsedilmiştir. Nitekim kadın ve dokuma kavramlarının bir bütünü ifade ettiği ve hatta özdeşleştiği görülmektedir. Günümüzde dokuma geleneğinin devam ettiği yerler azalmış durumda olup, bazı yörelerde dokumalar yapılmamaktadır. O bölgelerde zamanında yapılmış dokumalar ise satılmış, camiye bağışlanmış veya atılmıştır. Ancak hâlen evlerde saklanan dokumalar da mevcuttur. Söz konusu dokumalar taşıdığı anlam bakımından oldukça değerli kabul edilmektedir. Bu çalışmada Niğde yöresi Kemerhisar kasabasında yaşayan ve ailevi bağı olan üç kadın dokumacının ürettiği 7 halı incelenmiştir. Halıların günümüzdeki durumu, yöresel özellikleri, kullanılan malzemeler, motif, renk, desen ve teknik özelliklerinin belirlenerek gelecek kuşaklara aktarılabilmesi için görsel ve metinsel olarak belgelemesi yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dokuma , Kadın , Niğde , Dokuma geleneği , Kültür

The Factor of Women in the Sustaınıng Anatolıan Weavıng Culture: The Case of Niğde Kemerhisar Town

Öz

The subject of the study is the contribution of women, who lived in Anatolian geography, to the traditional weaving art from past to present. In this context, searches have been made on women weaving in Anatolia since prehistoric times. Active role of women in weaving culture and the continuation of this culture and tradition have been mentioned. As a matter of fact, it is seen that the concepts of women and weaving express a whole and even become synonymous. Currently, the places where the weaving tradition continues have decreased, and in some regions, weaving is not done. In those areas, past weaving was sold, donated to the mosque, or discarded. But there are still wovens kept at home. These wovens are considered very valuable in terms of their meaning. In this study, seven carpets produced by three female weavers living in Kemerhisar town of Nigde region and having familial ties were examined. The present condition, local features, materials used, motif, color, pattern, and technical features of the carpets have been determined and documented visually and textually to be transferred to future generations.

Anahtar Kelimeler

Weaving , Women , Nigde , Tradition of weaving , Culture

Kaynakça

• Acar, H. (2019). Türk Kültür ve Devlet Geleneğinde Kadın. İnsan & İnsan, 21, 395-411. DOI: https://doi.org/10.29224/insanveinsan.536610
• Anginer, N. (1999). Furs for Evening But Cloth wasThe Stone Age StandThe New York Times.
• Atalayer, G. (2005). Anadolu’da Dokumacılık Kültürü ve Sanatsal Yaratıcılık, Sanatta Anadolu Aydınlanması Bireysellik
• Ulusallık Evrensellik Ulusal Sanat Sempozyumu, Erzurum, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi.
• Cıbıroğlu, Y. (2004). Kadın Saçı, Büyü ve Türban. İstanbul: Payel Yayınlar.
• Çelik, H. (2014). Eskiçağ’da Anadolu’da Dokuma (M.Ö. 1974-1719). (Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
• Çotaloğlu, C. (2011) Türkiye'de Çağdaş Tekstil Sanatına Kadın Sanatçıların Katkıları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezli. Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Isparta.
• Darga, M. (2013). Anadolu' da Kadın On Bin Yıldır Eş, Anne, Tüccar, Kraliçe. (Der. E. Çaykara). Yapı Kredi Yayınları.
• Dingeç, E. (2010). Osmanlı Toplumunda Kadınların Üretime Katkıları. History Studies, 2/1, 9-30.
• Genç, R. (1997). Kaşgarlı Mahmut’a Göre 11. Yüzyılda Türklerde Dokuma ve Yaygı İşleri. Arış, 3, 8-17.
• Gökce, B. ve Bilen, G.(2019). Doğu Anadolu Bölgesi Urartu Dönemi Dokuma Aletleri. Anadolu, 45, 33-56.
• Kılıç, S. ve Oyman R. (2013). Niğde İli Bor İlçesi Obruk Köyü Halıları. Sanat Dergisi, 24, 63-87
• Ölmez, F. N., ve Çotaoğlu, C. (2013). Türkiye’de Tekstil Sanatı ve Kadın Sanatçılar. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 2, (2), 95-112.
• Ölmez, F. N. (1999). Niğde İli El Dokusu Halıcılık ve Üretilen Halıların Bazı TeknoloJik Özellikleri (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Soysaldı, A. ve Kayadibi, P. (2014). Taşpınar Örneklik Halıları. Arış, 10 , 52-59 . DOI: 10.34242/akmbaris.2019.61
• Tuna, S.(2009). Köy Enstitüleri’nde Kadın Olmak, Fe Dergi, 1(1), 20-29.
• Türlü, A. (1998). Niğde Müzesinde Bulunan Halı ve Kilimlerin Bölgesel ve Teknik Desen Özelliklerinin Belirlenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans). Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
• Pınarcık, P. (2020). Mitler ve Olgular: Dokuma Tanrıçası Uttu Üzerine Bir İnceleme. Phaselis, 6, 145-157. http://dx.doi.org/10.18367/Pha.20009
• Uğurlu,S.S.(2018). Geleneksel Tekstil Teknikleriyle Yeni Sanatsal Çalışmalar. (Sanatta Yeterlik Tezi). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İstanbul.
• Uğurlu, Aydın (2020). Türkiye’de Geleneksel El Dokumacılığı Eğitimi, Arış, 17, .22-43.
• Vatter, S. (1998). Osmanlı’dan Cumhuriyet Türkiye’sine İşçiler 1839-1950. (Der.D. Quataert ve E. J. Zürcher, Çev. C.Ekiz).1.Baskı. İstanbul: İletişim Yayınları
• Yılmaz, D. (2016). Geç Tunç Çağı’nda Batı Anadolu’da Tekstil Üretimi: Çine-Tepecik Höyüğü Tezgah Ağırlıkları. Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi, 19, 93-111.
• Yiğit, T. (2002). Hititçe Çivili Yazılı Metinlerde Dokumacılık,. Tarih İncelemeleri Dergisi, 7, (2), 79-84.