The Concept of "Nefs" in the Poems of Turkmen Sufi Poet Azadi (d. 1173/ 1760)

Abstract

Azadi (d. 1173/ 1760), one of the 18th century Turkmen sufi poets, is one of the most important representatives of Turkmen classical literature. Azadi, whose real name is Dövletmemmet, is from the Gerkez phratry of the Göklen tribe. He initiated his education from Niyaz Salih Molla at the school in their village, and then continued at the madrasah in Hive. Azadi, who knows Arabic and Persian very well, is a very good scholar, philosopher, educator and physician besides his poetry. When his poems are examined, it is seen that he has advanced knowledge of the Qur'an and hadith. As well as the poet, in his poetries, handling spiritual reality is significant for his spiritual side in terms of being come up with. He used his poems as a tool to explain the truths of mysticism. He explained mystical concepts such as gratitude, desire, repentance, dhikr, consent, opinion, hypocrisy, patience, beneficence, seclusion, and heart through the language of poetry. At the same time, he was the advisor of the Turkmen leaders and had a say in the parliament on issues such as the state, homeland and nation. Azadi, who experienced the most difficult times of Turkmenistan in terms of social and economic aspects, always fought for the Turkmen people and always been by their side. He constantly emphasized that Turkmens should act together and that a just ruler should be chosen by establishing a Turkmen state. The work of Azadî, who died on March 22, 1760, named "Vagz-ı Azad", which had the characteristics of both an advice and a policy book, is the best proof of his poetry and scholarship. In addition to this work of Azadî, there are other works called "Hekayat-ı Cabir Ensar" and "Behiştnama". Moreover, there are masnavi, murabbas, rubais and a few ghazals, in which the importance of prayer and the rules of the Islamic religion are explained. In these works, Azadi handled the Sufi thought in his own unique way. This article focuses on the concept of "Nefs" in Azadî's poems. In the first part of the article, which consists of an introduction and two parts, general information such as the period in which Azadi lived, his life, his literary personality, his works and his death are given. In the second part, it is explained how Azadî deals with the concept of "soul" in his poems.

Keywords

• Sufism
• Nefs
• Türkmenistan
• 18th century
• Döwletmemmet Azadi

Türkmen Mutasavvıf Şâir Azadî'nin (ö. 1173/ 1760) Şiirlerinde "Nefs" Kavramı

Öz

Anahtar Kelimeler

• Tasavvuf
• Döwletmemmet Azadî
• Nefs
• 18.yüzyıl

Kaynakça

1. Altuntaş, H. Ve Şahin, M. (2015). Kur’ân-ı Kerîm Meâli. TDV Yayınları: Ankara
2. Arslan, A. (1980). Risâle-i Kuşeyrî. Arslan Yayınları: İstanbul
3. Biray, H. (1992). Mahtumkulu Dîvânı. Kültür Bakanlığı Yayınları: Ankara
4. Bulut, H. (2020). Tasavvufî Bir Bakış Açısıyla Nefs. Malatya İnönü Üniversitesi Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, C: 11(1), s. 165-188.
5. Cebecioğlu, E. (2004). Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. Anka Yayınları: İstanbul
6. Coşan, M.E. (2016). Tabakâtü’s-Sûfiyye Sohbetleri. (Haz. Metin Erkaya), Bilge Yayınevi: Ankara
7. Cürcânî, A. (1997). Mu’cemü’t-Ta’rîfât. (Çev.: Arif Erkan), Bahar Yayınları: İstanbul
8. Dinç, A. Ve Çakır, R. (2008). Türkmen Kültürü ve Türkmenlerin Sosyo-İktisadi Düşüncesi. Ayrıkotu Yayınları: İstanbul

9. Erginli, Z. (2006). Metinlerle Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. Kalem Yayınları: İstanbul Erzurûmî, İ. Mârifetnâme. (1993). (Sad.: Durali Yılmaz, Hüsnü Kılıç), Devran Yayıncılık: İstanbul
10. Feyizli, H. (2008). Feyzü’l- Furkan Açıklamalı Kur’ân-ı Kerim Meali. Server İletişim: İstanbul
11. Hücvîrî, E. (2020). el- Keşfü’l-mahcûb (Hakikat Bilgisi). (Haz.: Süleyman Uludağ), Dergâh Yayınları: İstanbul
12. Gazzâlî, E. (1975). İhyâ’ü ‘ulûmi’d-dîn. (Çev.: Ahmed Serdaroğlu), Bedir Yayıncılık: İstanbul
13. Godarow, R. (2012). Döwletmammet Azady Eserler. Uludağ Üniversitesi Basımevi: Bursa
14. Isfahânî, R. (2010). Müfredat/ Kur’ân Kavramları Sözlüğü. (Çev.: Abdulbaki Güneş, Mehmet Yolcu), Çıra Yayınları: İstanbul
15. Kara, M. (2002). Hazar Ötesi Türkmenleri ve Türkmenistan. Ankara Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, Sayı: 14, s. 235-252.
16. Kasımov, B. (2002). “Azadî”. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı Türk Dünyası Edebiyatçılar Ansiklopedisi. Cilt: 2, s. 95-96. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları: Ankara
17. Kâşânî, A. (2015). Letâifu’l-a’lam fî İşarâtı Ehli’l-ilhâm / Tasavvuf Sözlüğü. (Çev.: Ekrem Demirli), İz Yayıncılık: İstanbul
18. Kazvînî, E. (2012). el- Sünen-i İbn-i Mâce Tercemesi ve Şerhi. (Çev.: Haydar Hatipoğlu), Kahraman Yayınları: İstanbul
19. Kurt, H. (2012). “Türkmenistan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 41, s. 599- 601. TDV Yayınları: İstanbul
20. Kuşeyrî, E. (2001). er-Risâletü’l-Kuşeyriyye. (Thk.: Halil el-Mansûr), Daru’l-Kütübi’l- İlmiyye: Beyrut
21. Mekkî, E. el- Kûtu’l-Kulûb. (2003) (Çev.: Yakup Çiçek, Dilaver Selvi), Semerkand Yayınları: İstanbul
22. Mervezî, E. (2005). el-Müsned el-Fethu’r-Rabbani Tertibi. (Çev.: Rıfat Oral), Ensar Yayıncılık: İstanbul Mevlânâ, C. (2007). Mesnevî-i Şerif. (Çev.: Veled İzbudak), Doğan Kitap: İstanbul
23. Nesâî, E. (2007). en- Sünen-i Nesâî. (Çev.: Abdullah Parlıyan), Konya Kitapçılık: Konya Özköse, K. (2016). Nefsin Mertebeleri. Malatya Somuncu Baba İlim Kültür ve Edebiyat Dergisi, Sayı: 183, s. 24-38.
24. Sağlam, S. (2011). Azadî (Hayatı- Edebî Şahsiyeti- Eserleri). Doktora Tezi Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir
25. Sağlam, S. (2013). “Azadî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ahmet Yesevi Üniversitesi: Kazakistan-Türkistan
26. Sağlam, S. (2014). Mahtumkulu’nun Edebî Şahsiyetinin Oluşumunda Babası Dövletmemmet Azadî’nin Etkisi. Bursa Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, Sayı: 2, s.128-153.
27. Saray, M. (2012). “Türkmenistan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 41, s. 601- 605. TDV Yayınları: İstanbul
28. Semerkandi, E. (2004). es- Sünen-i Dârimi Tercüme ve Şerhi. (Çev.: Abdullah Aydınlı), Madve Yayınları: İstanbul
29. Uludağ, S. (2006). “Nefis”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 32, s. 529-531. TDV Yayınları: İstanbul
30. Uludağ, S. (1991). Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. Marifet Yayınları: İstanbul
31. Yılmaz, H.K. (1999). Bir Lokma Bir Hırka. İstanbul Altınoluk Dergisi, Sayı: 157, s. 5-10.
32. Yılmaz, H.K. (2009). Cihâd-ı Ekber En Büyük Cenk. İstanbul Altınoluk Dergisi, Sayı: 285, s. 8-13.
33. Yılmaz, S. (2011). Mesnevî’de Geçen Hayvan Metoforlarının Tasavvufî Yorumu. Yüksek Lisans Tezi, Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
34. Yüce, A. (2005). el-Muhâsibî er-ri’aye Kalp Hayatı. Işık Yayınları: İstanbul.