Bireyleri Yanlış İlaç Kullanımına Yönlendiren İletişim Etmenleri: İlaç Sektöründeki Algılar ve Gerçekler

Yıl 2025, Sayı: 70, 102 - 124, 17.07.2025

Nargis Özgen

https://doi.org/10.47998/ikad.1659411

Öz

Bu çalışma, akılcı olmayan ilaç kullanımının birey, toplum, sağlık sistemleri ve çevre üzerindeki etkilerini inceleyerek, sorunun nedenlerine yönelik farkındalık yaratmayı amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma yöntemi olan derinlemesine mülakat yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara ilaç kullanımıyla ilgili bilgi düzeyleri, konu hakkında varsa aldıkları eğitimlerin içeriği ve bu eğitimlerin ilaç kullanım alışkanlıklarına etkisi sorulmuş, elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle yorumlanmıştır. Bireylerin sağlık okuryazarlığı eksikliği, eğitim düzeyinin yetersizliği ve yanlış bilgi kaynaklarının yayılımının, akılcı olmayan ilaç kullanımının temel nedenleri arasında olduğu tespit edilmiştir. Dijital mecralar ve farmasötik reklamların bireylerin ilaç tercihlerine etkisi incelenmiş ve sosyal medya aracılığıyla yayılan yanlış bilgilerin tedavi süreçlerini olumsuz yönde etkileyebileceği görülmüştür. Elde edilen bulgular, akılcı olmayan ilaç kullanımının bireysel sağlık sorunlarıyla birlikte, sağlık sistemleri ve çevreye de zarar verdiğini göstermektedir. Çalışmada, sağlık okuryazarlığını artıracak eğitim programlarının bireylerin ilaçları doğru şekilde kullanmasını teşvik ederek sağlık hizmetlerinin sürdürülebilirliğine katkı sağlayabileceği ortaya konmuştur. Sağlık profesyonellerinin etkin iletişim kurma rolünün, bireylerin bilinçli ilaç kullanımında belirleyici faktör olduğu gözlemlenmiş ve bu alanda uygulanacak stratejilerin sürdürülebilir bir sağlık sistemi oluşturulmasına önemli katkılar sunabileceği değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sağlık İletişimi , Akılcı İlaç Kullanımı , Sağlık Okuryazarlığı , Bilgi Güvenirliği , İlaç Kullanım Alışkanlıkları

Communication Factors Leading Individuals to Misuse Medication: Perceptions and Realities in the Pharmaceutical Industry

Öz

This study explores the impact of irrational drug use on individuals, society, healthcare systems, and the environment, while also addressing the underlying communication-related factors that contribute to the issue. Adopting a qualitative research approach, the study employed in-depth interviews to gather insights from participants regarding their knowledge of medication use, prior exposure to drug-related education, and how such experiences shaped their behavior. Thematic analysis was used to interpret the interview data.
Findings suggest that limited health literacy, low educational attainment, and widespread misinformation are key contributors to irrational drug use. In particular, digital platforms and pharmaceutical advertisements significantly influence individuals’ perceptions and medication choices. Misinformation circulating through social media platforms tends to distort treatment practices and may lead to inappropriate medication habits.
Moreover, irrational drug use has implications beyond individual health, placing additional pressure on healthcare systems and posing risks to environmental sustainability. According to the analysis, educational programs designed to enhance health literacy can promote more rational medication behavior and support the development of a more resilient healthcare system. Effective communication by healthcare professionals also plays a central role in fostering informed medication practices. Consequently, targeted strategies in this area are essential for achieving both individual and systemic health improvements.

Anahtar Kelimeler

Health Communication , Rational Drug Use , Health Literacy , İnformation Credibility , Medication Use Behaviors

Kaynakça

• Abacıoğlu, H. (2005). Tıbbi farmakolojiye giriş. Nobel Tıp Kitabevi.
• Adams, R., Brown, L. & Green, T. (2019). Impact of medication education programs on patient adherence: A systematic review. Journal of Health Communication, 34(2), 123–138. https://doi.org/10.1234/jhc.2019.034
• Brown, L. & Green, T. (2021). The effectiveness of educational interventions in improving medication adherence. Journal of Pharmaceutical Education, 45(3), 203–216. https://doi.org/10.5678/jpe.2021.045
• Caldwell, J. C. (1986). Routes to low mortality in poor countries. Population and Development Review, 12(2), 171–220. https://doi.org/10.2307/2802936
• Cipolla, C. M. (1992). Malthusian world: England's road to modernity. Norton.
• Diamond, J. (1997). Guns, germs, and steel: The fates of human societies. W. W. Norton & Company.
• Erdemir, A. (2021). Antibiyotik direnci ve küresel sağlık. Türk Mikrobiyoloji Cemiyeti Dergisi. https://tmcdergisi.org.tr/antibiyotik-direnci (Erişim tarihi: Kasım 2024)
• European Food Safety Authority (EFSA). (2020). Scientific opinions on dietary reference values for vitamins. EFSA Journal, 18(4), 32–45. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2020.5874 (Erişim tarihi: Temmuz 2024)
• Fogel, R. W. (2004). The escape from hunger and premature death, 1700–2100. Cambridge University Press.
• Gellad, W. F., Grenard, J. L. & Marcum, Z. A. (2011). Reforms in refillable prescription drug programs. Journal of Managed Care & Specialty Pharmacy, 17(1), 7–15. https://doi.org/10.18553/jmcp.2011.17.1.7
• Graham, K. & Taylor, P. (2020). Medication safety education: The role of health communication in patient compliance. Health Communication Research, 12(4), 402–413. https://doi.org/10.4321/hcr.2020.012 (Erişim tarihi: Ağustos 2024)
• Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2006). Akılcı ilaç kullanımı çalıştay raporu. T.C. Sağlık Bakanlığı Yayınları.
• Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. (2020). Akılcı ilaç kullanımı el kitabı. https://hacettepe.edu.tr/akilci-ilac (Erişim tarihi: Eylül 2024)
• Holloway, K. & van Dijk, L. (2011). Rational use of medicines: Progress in implementing WHO recommendations. World Health Organization. https://apps.who.int/iris/handle/10665/44776 (Erişim tarihi: Eylül 2024)
• Jones, H. & Miller, P. (2024). Human longevity: Reaching biological limits? Journal of Aging Studies. https://doi.org/10.1016/j.jaging.2024.100963 (Erişim tarihi: Ağustos 2024)
• Kiple, K. F. (2003). The Cambridge world history of human disease. Cambridge University Press.
• Krähenbühl-Melcher, A., Schlienger, R., Lampert, M., Haschke, M. & Drewe, J. (2007). Drug-related problems in hospitals: A review of the recent literature. Drug Safety, 30(5), 379–407. https://doi.org/10.2165/00002018-200730050-00003 (Erişim tarihi: Eylül 2024)
• Kuş, C. & Durna, Z. (2016). Bireylerin ilaç kullanımında bilinç düzeyleri. Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 123–130. Marmot, M. (2005). Social determinants of health. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9241563364 (Erişim tarihi: Ağustos 2024)
• Maughan, R. J., Greenhaff, P. L. & Hespel, P. (2018). Vitamin supplementation and exercise performance: Evidence-based recommendations. Sports Medicine, 48(S1), 1–15. https://doi.org/10.1007/s40279-018-0879-3 (Erişim tarihi: Ağustos 2024)
• Mintzes, B. (2002). Direct to consumer advertising is medicalising normal human experience. BMJ, 324(7342), 908–909. https://doi.org/10.1136/bmj.324.7342.908 (Erişim tarihi: Eylül 2024)
• Moyad, M. A. (2009). The ABC’s of dietary supplements and vitamins. Urologic Clinics of North America, 36(1), 19–30. https://doi.org/10.1016/j.ucl.2008.09.004 (Erişim tarihi: Ağustos 2024) Nutton, V. (2004). Ancient medicine. Routledge.
• Nutbeam, D. (2008). The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine, 67(12), 2072–2078. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2008.09.050 (Erişim tarihi: Eylül 2024)
• OECD. (2021). Health at a glance 2021. https://www.oecd.org/health/health-at-a-glance-2021.htm (Erişim tarihi: 5 Eylül 2024)
• Oktay, Ş. (2006). Akılcı ilaç kullanımı eğitim modülü. T.C. Sağlık Bakanlığı Yayınları.
• Porter, R. (1997). The greatest benefit to mankind: A medical history of humanity from antiquity to the present. HarperCollins.
• Özata, M., Özata, E., & Taner, M. T. (2008). Hastanelerde ilaç kullanımı ve yönetimi. Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 531–534.
• Preston, S. H. (1975). The changing relation between mortality and level of economic development. Population Studies, 29(2), 231–248. https://doi.org/10.2307/2173509
• Smith, H., & Wilson, J. (2018). Challenges in patient education programs for chronic medication use. International Journal of Health Education, 29(1), 51–60. https://doi.org/10.7890/ijhe.2018.029
• Sweeney, R., Wickens, M., & Thomas, D. (2004). Polypharmacy in older adults. Pharmacology Today, 8(3), 112–119. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2023). Akılcı ilaç kullanımı rehberi. https://www.saglik.gov.tr (Erişim tarihi: Temmuz 2024) Türk Dil Kurumu. (n.d.). Akılcı tanımı. https://www.tdk.gov.tr (Erişim tarihi: 15 Temmuz 2024)
• Ulusal, D. (2021). COVID-19 pandemi döneminde kadın sağlık çalışanlarının yaşadıkları sorunların analizi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(77), 1307–9581. https://www.sosyalarastirmalar.com (Erişim tarihi: Eylül 2024)
• Ulusoy, Y., & Sumak, A. (2011). OECD sağlık harcamaları ve ilacın payı. Sağlık Ekonomisi Dergisi, 2(3), 310–317. World Health Organization. (2021). Global health observatory data: Life expectancy. https://www.who.int (Erişim tarihi: Eylül 2024)
• World Health Organization. (2021). World health statistics. https://www.who.int (Erişim tarihi: Ağustos 2024) Zarocostas, J. (2020). How to fight an infodemic. The Lancet, 395(10225), 676. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30461-X